Göyçə gölünün pıçıltıları

Sözləri özlərindən öndə olduğundan seçilmiş adamları  həmişə sözündən tanımışıq.

Çünki onların sözü tək KİŞİ SÖZÜ yox, həm də ŞAİR SÖZÜ olub. Tanrısal ovqatda sözə poetik libas geyindirib, sözü şeirləşdiriblər. Sonra bu şeirlər tanrıdan gəlmiş vəhy kimi el-el, oba-oba poeziya vurğunlarının dilində ağ göyərçin qanadlı müjdə xəbərinə çevrilib. O müjdə xəbərlərinin çox yayıldığı sazlı-sözlü bir məkanımız varıydı – Göyçə mahalı!  ”Varıydı” ona görə deyirəm ki, 30 ildi bizdən ayrıdı o torpaq. Burada oğuz türkləri Göyçə gölünün qırçınlı ləpələrinin həzin pıçıltılarının ritmi üstündə üzü Tanrıya türkülər oxuyar, ozanların yeddi telli sazının avazında qoşmalar qoşar, nəğmələr bəstələyərdilər.

Bu nəğmələrin, qoşquların  avazında sehrlənənlər elin şad günlərində ozan kimi öz xeyir-duasını  verər, sazıyla çalıb-çağırar, ya da şair olub görüb-götürdüklərini, eşidib-bildiklərini misra sığalına gətirər, el adamına, söz adamına çevrilərdilər.

Bu tanrısal mühitdə Şah İsmayıl Xətainin vəziri böyük sufi şair Miskin Abdal doğulacaqdı. Miskin Abdalın bərəkətli poeziyası dildən-dilə,  eldən-elə yayılaraq öz müridlərini  başına toplayacaq, sinəsi sözlə dolu hələ neçə türk oğluna ilham verəcək, mürşidlik edəcəkdi. Miskin Abdalın sözlə saldığı körpünün üstündən sazıyla birgə Ağ Aşıq keçəcəkdir. O Ağ Aşıq ki, dualı ağzı ilə 40 gün, 40 gecə dastan danışarmış. Beləcə, Göyçənin sazlı-sözlü ədəbi mühiti formalaşacaq, ozan aşıq şeirinə Aşıq Alı kimi, Aşıq Ələsgər kimi qüdrətli saz-söz ustadları, 6 dil bilən cahanşümul ziyalı Mirzə Bəyləri, məhşur “ Molla Nəsrəddin”çi Hacı Əliş ağanı  bəxş edəcəkdi. Sonralar nəsildən-nəsilə ötürülərək bu məktəbin sələfləri yetişəcəkdi.

Belə bir mühitdə ilham payı ilə birgə doğulanların dili qafiyəli, sözü  də özünəməxsus olardı. Bu adamlara özlərindən xəbərsiz el “şair” adı verərdi. Bu şair adının papağı altında xalq sevgisi, el məhəbbəti pərvazlanar, onlara xüsusi hörmət qoyulardı.

Burada əsərləri nəşr olunan,  ötən əsrin 60-70-ci illərində yaradıcılığa başlamış  İsmixan Didərgin, Zəki İslam, Alqayıt Xəlilov, Sərraf Şiruyə, Eldar İsmayıl, Məcnun Göyçəli, Aqil İman, Sərdar Kərimli ədəbi mühitdən öncə elin-obanın şair kimi dəyərləndirdiyi qüdrətli söz sənətkarları, elin daxili istəklərini öz yaradıcılıqlarında ehtiva edə bilən tanınmış el şairləridir.

Bu qələm adamları Sovet əxlaqı ilə tərbiyələnsələr də, sovetizmin gətirdiyi bəlaları erkən anladıqlarından bunu öz yaradıcılıqlarında açıq-aşkar yazar, xalqı ayıq olmağa səsləyərdilər. Bəzən onları mərkəzi mətbuatda ayələt yazarıdı deyib burunlayar,  çapına qadağa qoyardılar. Ancaq yasaq olunduqca əsərlərinin çapına qadağa qoyulduqca,  onların şöhrəti artar, şeirləri el yaddaşına yazılardı.

Orasını da deyim ki, bu şairlərin yaradıcılığının əsas leytmotvini xalq müdrikliyindən gələn didaqtik ricətlərlə hörülmüş ustadnamələr, lirik-pisxoloji qoşmalar, gəraylılar, dilimizdəki  sözlərin cinas imkanlarını mükəmməl göstərən  təcnislər təşkil edərdi.

80-90 cı illərdə ustadların izi ilə fərqli bir manerada yaradacılığa başlayan Rəşid Göyçənin, Səyyarə Məmmədlinin, Füzuli Sabiroğlunun, Əli Məhərrəmovun poeziyasındakı modernist gedişlər, Rüstəm Dastanoğlunun, Şəfa Vəlinin hekayələrindəki axıcı təhkiyə, sturuktur zənginliyi Göyçə ədəbi məktəbinin nümayəndələrinin daim inkişafda olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Qılman İman