Aşıq Ələsgər xalq dilinin ədəbi dilimizə çevrilməsi missiyasının “nidasını qoydu”.

22:38 / 06.05.2025
Baxılıb: 6426

Dədə Ələsgər həqiqəti anlatmaq missiyasının daşıyıcısı, xalq dilimizin ədəbi dilimizə çevrilməsi missiyasının tamamlayıcısı, Qərbi Azərbaycana qayıdış missiyasının isə simvoludur.

Klassikləşmiş bir deyim var: “Aşıq Ələsgər yaradıcılğı elə bir zəngin xəzinədir ki, kim nə axtarsa orda tapar, kim nə istəsə orda görər”. Dədə Ələsgər ustad aşıq kimi, təbiət peyzajını, insani gözəllikləri mükəmməl şəkildə təsvir edən şair kimi, sözləri mənalandıran təcnis ustadı kimi, xalq ədəbiyyatına yeni şeir formaları gətirən, söz xəzinəmizi zənginləşdirən kamil sənətkar, el ağsaqqalı, sufi-filosof kimi, yaratdığı havalarnan bəstəkar kimi, qarşılaşdığı bütün deyişmələrdə qalib olan haqq vergili söz sahibi kimi ən böyük titula, uca statusa layiqdir.

Mənə görə Aşıq Ələsgər həm də bir missionerdir. Qismətinə böyük amalları gerçəkləşdirmək düşmüş dahidir, aşıqlıq, ozanlıq, şairlik, ağsaqqallıq, müridlik isə bu missiyaları həyata keçirmək üçün bir libasdır, vasitədir. Hesab etmək olar ki, Dədə Ələsgər bir missiyanın daşıyıcısı, bir missiyanın tamamlayıcısı, bir missiyanın isə başlanmasının simvoludur.
Dədə Ələsgər böyük missiyanın – dinin, fəlsəfənin və elmin əsas qayəsi olan “həqiqəti anlatmaq” missiyasının daşıyıcısıdır. Həqiqət elmdə kainatın qanunlarının, fəlsəfədə varlığın düzəninin, dində ilahi nizamın inkası, ədəbiyyatda isə ilahi, dünyəvi gözəllik və sevgidir.

İlahi gözəllik, başqa sözlə, nizam, harmoniya və ya qanunauyğunluq varlığın "olmazsa-olmazıdırsa", sevgi bu nizamı dərk etmək, qəbul etmək, onunla birlikdə olmaqdır. Bu nizamı və sevgini Peygəmbərlər, Dədə Qorqud, Əl-Qəzali, Əhməd Yasəvi, Nizami, Mövlana, Yunus Əmrə, Füzuli kimi əzəmətli mütəfəkkirlər özlərinə məxsus forma və üslublarda anlatmışlar. Dədə Ələsgər isə “Xalqa həqiqətdən mətləb qandırmaq” üçün onların öz ana dilini və ən sevdikləri üslub olan aşıq-ozan üslubunu seçmişdir. Aşıq-ozan üslubu əsrlərdən gələn, türkün qanına, geninə hopmuş və bütövlükdə pozitivizim, zəfər, nikbinlik və sağlam ruh üzərində bərqərar olmuş anlatma tərzidir. Ona görə də Dədə Ələsgəri hər kəs yaxşı və xoş məramla anlayır.

İkinci missiya xalq dilinin ədəbi dilə çevrilməsi məsələsidir və Aşıq Ələsgər bu missiyanın tamamlayıcısı kimi görünür. Məlumdur ki, tarixən elin danışdığı xalq dili ilə yazılı dil arasında böyük fərq olmuşdur. Məsələn, Avropa ölkələrinin əksəriyyətində ədəbi dil (saray dili də deyilir) əsəsən latın dili idi ki, bu dildə danışan xalq yox idi və bu dil ancaq yazı üçün istifadə edilirdi. Bizim bölgədə də dilimizin vəziyyəti buna bənzər idi; sarayda və yazılarda ərəb-fars-türk kəlmələrindən ibarət qarışıq tərkibli bir ədəbi dil var idi ki, bunu türk dilində danışan yerli xalq başa düşmürdü. Bu, bir tərəfdən sarayla xalq arasında anlaşma çətinliyi, digər tərəfdən isə yazılı əsərlərin xalqa çatdırılmasında problemlər yaradırdı. Bununla yanaşı, yeni yaranan dövlətlərdə xalqla dövlət arasında ortaq dil formalaşmağa başlamışdı. Ona görə də, 18-ci əsrdən başlayaraq bir çox ölkələrdə idarəetməni yaxşılaşdırmaq, hakimiyyət-xalq arasındakı anlaşmanı və ünsiyyəti asanlaşdırmaq üçün bu “iki dil” arasındakı fərqi aradan qaldırmaq, özəlliklə də “xalq dilini yazılı dilə gətirmək” missiyası önə çıxdı.

Avropa ölkələri bu məsələni çözmək üçün ümumitəhsil məktəbləri açmağa və məcburi təhsil tətbiq etməyə başlamışlar. Bizim bölgədə isə bu missiyanı həyata keçirmək aşıqların üzərinə düşmüşdür. Aşıqlar toylarda, məclislərdə, dastan axşamlarında sadə xalq dilində yaradılmış əsərləri təbliğ etməyə başladılar. Abbas Tufarqanlı, Xəstə Qasım, Miskin Abdal, Dirili Qurbani, Ağ Aşıq, Sarı Aşıq, Aşıq Alı, Aşıq Valeh və adları günümüzə gəlib çatmayan yüzlərlə el aşıqlarının yaratdığı şeirlər, havalar, dastanlar dillər əzbəri oldu və xalq dili inkişaf etməyə başladı.

Yavaş-yavaş Molla Pənah Vaqif, Molla Vəli Vidadi, Qasim bəy Zakir kimi şairlərin timsalında xalq dilində yazılı ədəbiyyat ortaya çıxmağa başladı. Lakin hələ də bir çox şairlər və yazarlar köhnə dildə yazırdılar və el dilinin mükəmməlliyinə aşina deyildilər. Aşıq Ələsgər isə xalq dilini ən çətin sınaqlardan keçirdi. Xalqın doğma dilini şeirin bilinən bütün formalarında (qoşma, gəraylı, təcnis, bayatı, qəzəl, müxəmməs və s.) və əksər mövzularda (ilahi gözəllik, qadın gözəlliyi, təbiət gözəlliyi, igidlik, bağlamalar, hərbə-zorbalar, deyişmələr, nəsihətnamələr, divanilər, tənələr və s.) imtahana çəkməklə yanaşı, heç bir dildə olmayan dildönməz, dodaqdəyməz, cığalı, müstəzad təcnis kimi ən çətin şeir növlərində də sınaqdan keçirdi. Nəticədə subut etdi ki, bizim folklordan mayalanan dilimiz o qədər mükəmməl və zəngindir ki, bununla bütün mövzularda və şeirin bütün formalarında, o cümlədən ən çətin formalarında mükəmməl əsərlər yaratmaq mümkündür və bunun üçün başqa dildən söz "idxal" etməyə ehtiyac yoxdur.

Beləliklə, Aşıq Ələsgər xalq dilinin ədəbi dilimizə çevrilməsi missiyasının “nidasını qoydu”. Bundan sonra, iyriminci əsrdən başlayaraq el dilimiz azərbaycan türkcəsi adı ilə nəinki poeziya dilimizin, bütövlükdə yazılı dilimizin, o cümlədən, elmi dilimizin bünövrəsini qoydu.
Dədə Ələsgər həmçinin xalqımızın ən böyük missiyalarından birinin – Qərbi Azərbaycana qayıdışın simvoludur. Möhtərəm prezidentimiz İlham Əliyev 2022-ci ilin dekabrında Qərbi Azərbaycana qayıdışı, xalqımızın ən önəmli missiyalarından biri kimi -  30 sentyabr 2024-cü ildə açılışını həyata keçirdiyi Aşıq Ələsgərin heykəlini bu qayıdışın simvolu kimi təqdim etmişdir. İnanırıq ki, hər bir missiyanı uğurla tamamlayan Dədə Ələsgərin müqəddəs ruhu qayıdış missiyasının da gerçəkləşməsində bizə dəstək olacaqdır.

05.05.2025
Nuru Bayramov
Professor, AMEA müxbir üzvü


Etiket:
Xəbərlər

Göyçədən gələn köklər, gələcəyə açılan uğur yolları

21.11.2026

Bilsə, bircə atam bilir...

21.11.2026

Bala Məzrə kənd məktəbinin tarixinə işıq salan nəşr təqdim olunub

19.11.2026

Köklərinə bağlı, peşəsinə sadiq: Həkim Məryəm Məmmədovanın uğur yolu

18.11.2026

Rauf Kasimov: İfaçılıq məktəbi, mühacirət və pedaqoji irsin vəhdəti

17.11.2026

Firdus Kərimov: Zoddan “Buran” kosmik layihəsinə uzanan əmək yolu

16.11.2026

Beynəlxalq Diaspor Mərkəzinin Avropa təmsilçisi

16.11.2026

Mübariz Həsən oğlu Qocayev – zəhmət və uğurlarla dolu həyat yolu

14.11.2026

TUNZALƏ BAYRAMOVA: TƏCİLİ CƏRRAHİYYƏDƏ PEŞƏKAR İNKİŞAF VƏ ELMİ FƏALİYYƏT

13.11.2026

Ramiz Vəliyev: onkoloji cərrahiyyədə elmi bilik, peşəkarlıq və cərrahi təcrübə

12.11.2026

11.11.2026

Azərbaycan əsilli alim Rusiyanın nüfuzlu onkoloji mərkəzində: Tibb elmləri doktoru Aslan Vəliyev

11.11.2026

Prezident İlham Əliyev Zəfər Günü münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib 

08.11.2026

Prezidentdən Mürvət Həsənli ilə bağlı SƏRƏNCAM

30.10.2026

“Sındırılmış saz, yandırılmış aşıq” kitabının təqdimatı keçirilib

16.10.2026

Araz Yaquboğlunun Qərbi Azərbaycan İcmasında keçirilən “Sındırılmış saz, yandırılmış aşıq” adlı kitabın təqdimatındakı çıxışı

16.10.2026

“Sındırılmış saz, yandırılmış aşıq”

10.10.2026

Basarkeçər kökənli 347 gənc ali məktəblərə qəbul olunub

05.10.2026

Elmin və şəxsiyyətin akademiki

24.09.2026

Qalib Qasımov: Qafqaz Albaniyasının memarlıq yaddaşı və tarixi gerçəkliklər - ŞƏRH

19.09.2026

Adın özü bir düşüncədir

19.09.2026

Şəhid Daşkəndli Aşıq Nəcəfin 160 illik yubileyinə hazırlıq məsələləri müzakirə olunub

19.09.2026

Mədəni irs siyasi mübahisələrin deyil, tarixi yaddaşın bir hissəsidir 

17.09.2026

Göyərən qəbir

09.09.2026

Tanınmış şair Qılman İmanın "Keçmişdəki gələcək" adlı yeni şeirlər kitabı nəşr edilib.

10.08.2026

DAŞKƏNDLİ AŞIQ NƏCƏF HANSI İLDƏ DOĞULUB?

10.08.2026

“Biz sərhədlərimizin bərqərar edilməsini istəyirik”

14.07.2026

AŞIQ NƏCƏF DAŞKƏNDLİ (1867–1919)

14.07.2026

AŞIQ ALIDAN QALAN SƏRVƏT

14.07.2026

Qərbi Azərbaycan qadınları: yaddaşın görünməyən daşıyıcıları

14.07.2026

Mən Lənkəranı əvvəl şəhər kimi yox, insan kimi tanıdım; sonra o insanlarda bir şəhər gördüm.

25.06.2026

Ağrı dağı qədər uca, Tanrı dağı qədər hidayətli adam

25.06.2026

Qərbi Azərbaycan sədası Göygöldə

23.06.2026

Dədə Ələsgərin “Bəli deyib, yol-ərkana gəlmişəm” qoşmasının ideya-məzmun xüsusiyyətləri

06.06.2026

ZENİTDƏKİ ZENİTÇİ
(oçerk)

06.06.2026

Zeynalov Amin Asif oğlu uğurlarına daha iki uğur əlavə edib

06.06.2026

Sözlə çəkilən şəkil

06.06.2026

“Qayıdış hüququ” mövzusunda dəyirmi masa və eyniadlı kitabın təqdimatı olub - FOTOLAR

03.06.2026

 "Baxdı, baxdı, qayıtdı ki, səninlə Bakıda danışacağıq." - Heydər Əliyevin fotoqrafı

10.05.2026

Daşkənd sakini Ağababa Qəmbərəli oğlu İsgəndərovun anadan olmasının 100 illik yubileyində Araz Yaquboğlunun çıxışının tam MƏTNİ

04.05.2026

İkinci Dünya müharibəsi veteranı, uzunömürlü Ağababa İsgəndərovun anadan olmasının 100 illik yubileyi keçirildi

04.05.2026

İlham Əliyevin İrəvandakı tədbirdə videobağlantı formatında çıxışının TAM MƏTNİ 

04.05.2026

Aşıq Ələsgərin “Köynəyinə” qoşmasının bədii təhlili

11.04.2026

Xalq şairi Zəlimxan Yaqubu düşünərkən...

20.01.2026

Qanlı Yanvar qırğını

20.01.2026

XII əsrdə Göyçədən yüksələn dua

16.01.2026

Milli Kitabxanaya oxu zalı lazım deyil?

09.01.2026

Zəlimxan Yaqubun yetimləri - Şərif Ağayar

09.01.2026

Ayrı salınmış xalqın yaralarına əlac edən həkim

28.12.2025

“Vedibasar mahalı” filminin təqdimatı keçirilib

27.12.2025
Bütün xəbərlər