Azərbaycan əsilli alim Rusiyanın nüfuzlu onkoloji mərkəzində: Tibb elmləri doktoru Aslan Vəliyev

Azərbaycan, xüsusilə də Göyçə mahalı ilə bağlı köklərə malik, fəaliyyəti və elmi nailiyyətləri ilə hörmətə layiq neçə-neçə soydaşlarımız var. Beynəlxalq elmi və peşəkar mühitdə mühüm müvəffəqiyyətlər qazanmış, lakin ölkəmizdə geniş ictimaiyyət tərəfindən hələ də kifayət qədər tanınmayan həmyerlilərimiz az deyil. Belə şəxsiyyətlərdən biri də ata yurdu Qərbi Azərbaycanın Basarkeçər rayonunun Zod kəndi olan, tibb elmləri doktoru, onkoortoped və onkoloji cərrah, N.N.Bloxin adına Milli Onkologiya Tibbi Tədqiqat Mərkəzinin Onkoortopediya Mərkəzinin rəhbəri Aslan (Renat) Kamrəddin oğlu Vəliyevdir. Bu yazıda onun ailə kökləri, təhsil və elmi fəaliyyəti, peşəkar karyerası, eləcə də onkologiya sahəsində qazandığı nailiyyətlər barədə ətraflı məlumat təqdim edəcəyik.

Aslan Kamrəddin oğlu Vəliyev (20 mart 1975, Moskva) Rusiya Federasiyasında onkoloji ortopediya və onurğa cərrahiyyəsi sahəsində fəaliyyət göstərən, sümük, yumşaq toxuma və onurğa sütununun şiş xəstəliklərinin cərrahi müalicəsi üzrə ixtisaslaşmış tanınmış həkim-onkoloq və alimdir. Tibb elmləri doktoru olan Vəliyev hazırda Moskva şəhərində yerləşən N.N.Bloxin adına Milli Onkologiya Tibbi Tədqiqat Mərkəzində Onkoortopediya Mərkəzinin rəhbəri, sümük, yumşaq toxuma və dəri şişləri şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır. Onun klinik və elmi fəaliyyəti mürəkkəb onkoloji xəstəliklərin, xüsusilə sümük və yumşaq toxuma sarkomalarının, onurğa sütununun birincili və metastatik şişlərinin müasir cərrahi üsullarla müalicəsinə yönəlmişdir.

Onu da qeyd edim ki, N.N.Bloxin adına Milli Onkologiya Tibbi Tədqiqat Mərkəzi Zod kəndindən olan böyük alim və həkim, ictimai-siyasi xadim, akademik Əhliman Əmiraslanovun vaxtilə aspirantura təhsili aldığı və 1977-1992-ci illərdə elmi fəaliyyət göstərdiyi SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının Ümumittifaq Onkoloji Elmi Mərkəzinin institusional varisidir. Bu iki alim və həkimi kökənləri etibarı ilə həm  Zod kəndi, həm də sümük və dayaq-hərəkət sisteminin bədxassəli şişlərinin öyrənilməsi və müalicəsi sahəsindəki ortaq elmi maraqlar birləşdirir.

Aslan Kamrəddin oğlu Vəliyevin də ata yurdu Qərbi Azərbaycanın Basarkeçər rayonunun Zod kəndidir. O, Seyid Qasımın nəvəsidir. Həkimin peşəkar fəaliyyəti və elmi nailiyyətləri onun praktik cərrah, həm də onkoloji ortopediyanın inkişafına elmi töhfələr verən mütəxəssis kimi formalaşdığını göstərir.

Təhsili və elmi fəaliyyətinin formalaşması

Aslan Vəliyevin tibb sahəsində təhsili 1999-cu ildə N.A.Semaşko adına Moskva Tibb-Stomatologiya İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini bitirməsi ilə başlayır. Həmin il o, N.N.Bloxin adına Rusiya Onkoloji Elmi Mərkəzinin ümumi onkologiya üzrə cərrahiyyə şöbəsində klinik ordinaturaya qəbul olunmuş və 2001-ci ilədək onkologiya ixtisası üzrə ixtisaslaşmışdır. Sonrakı mərhələdə, 2001-2004-cü illərdə həmin elmi mərkəzin cərrahiyyə şöbəsində klinik aspirantura təhsili almışdır.

Onun elmi tədqiqatlarının ilkin istiqaməti onurğa sütununun şiş mənşəli zədələnmələrinin müalicəsində müasir, az travmatik cərrahi metodların tətbiqi ilə bağlı olmuşdur. Bu istiqamətdə apardığı araşdırmaların nəticəsi olaraq 2006-cı ildə “Onurğa sütununun şiş zədələnməsi olan xəstələrin müalicəsində perkutan vertebroplastika” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Dissertasiya işinin əsas elmi-praktik əhəmiyyəti onurğa fəqərələrinin şiş nəticəsində zədələnməsi zamanı perkutan vertebroplastikanın müalicə imkanlarının araşdırılması ilə bağlıdır. Bu metod xüsusi sümük sementinin fəqərə cisminə yeridilməsi vasitəsilə zədələnmiş fəqərənin mexaniki dayanıqlığının artırılmasına, ağrı sindromunun azaldılmasına və xəstənin funksional vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Beləliklə, Vəliyevin ilk elmi tədqiqatı onun gələcək ixtisaslaşmasının - onurğa şişlərinin müasir cərrahi müalicəsinin - əsasını təşkil etmişdir.

Elmi axtarışlarını davam etdirən alim 2022-ci ildə “Onurğanın metastatik şişləri. Müasir diaqnostika imkanları, fərdi proqnozlaşdırma və müalicənin fərdiləşdirilməsi” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Bu tədqiqat onurğa sütununun metastatik şişlərinin diaqnostikası, xəstəliyin gedişinin fərdi proqnozlaşdırılması və hər bir xəstənin klinik xüsusiyyətlərinə uyğun müalicə strategiyasının müəyyənləşdirilməsi məsələlərini əhatə edir.

Doktorluq tədqiqatının əsas elmi istiqamətlərindən biri metastatik onurğa şişlərinin müalicəsində fərdiləşdirilmiş yanaşmanın əhəmiyyətidir. Belə xəstələrin müalicəsi zamanı yalnız şişin anatomik xüsusiyyətləri deyil, həm də ilkin xərçəng ocağının tipi, metastazların yayılma dərəcəsi, xəstənin ümumi vəziyyəti, gözlənilən yaşam müddəti, nevroloji funksiyaları, onurğanın mexaniki dayanıqlığı və həyat keyfiyyəti nəzərə alınmalıdır. Bu baxımdan Vəliyevin doktorluq tədqiqatı müasir onkoloji cərrahiyyənin mühüm prinsiplərindən biri olan fərdiləşdirilmiş müalicə konsepsiyası ilə uzlaşır.

Peşəkar fəaliyyəti və rəhbər vəzifələri

Aslan Kamrəddin oğlu Vəliyevin elmi və klinik karyerası əsasən N.N. Bloxin adına Onkoloji Mərkəzlə bağlıdır. O, 2004-cü ildən etibarən həmin müəssisənin onurğa cərrahiyyəsi №9 şöbəsində elmi işçi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 2012-2018-ci illərdə şöbədə baş elmi işçi, daha sonra aparıcı elmi işçi vəzifələrində çalışmış, klinik təcrübəsini elmi tədqiqatlarla paralel şəkildə inkişaf etdirmişdir.

2019-cu ildən etibarən sümük, yumşaq toxuma və dəri şişləri şöbəsinə rəhbərlik edir. Hazırda N.N.Bloxin adına Milli Onkologiya Tibbi Tədqiqat Mərkəzinin Onkoortopediya Mərkəzinin rəhbəri və şöbə müdiri kimi fəaliyyət göstərir. Bu vəzifə onun üzərinə mürəkkəb cərrahi əməliyyatların icrası ilə yanaşı, həm də şöbənin klinik fəaliyyətinin təşkili, müalicə strategiyalarının müəyyənləşdirilməsi, elmi-praktik işlərin aparılması və müasir tibbi texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı məsuliyyət qoyur.

Əsas ixtisaslaşması və cərrahi fəaliyyət istiqamətləri

Vəliyevin peşəkar ixtisaslaşması onkoloji ortopediyanın ən mürəkkəb istiqamətlərini əhatə edir. Onun əsas fəaliyyət sahəsinə skelet sümüklərinin, çanaq sümüklərinin, onurğa sütununun və yumşaq toxumaların birincili və metastatik şişlərinin cərrahi müalicəsi daxildir. O, sümük və yumşaq toxuma sarkomaları, onurğanın metastatik zədələnmələri, periferik sinir sistemi şişləri və digər mürəkkəb onkoloji patologiyalar üzrə ixtisaslaşmışdır.

Həkimin klinik fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri onurğa sütununun şiş xəstəliklərinin minimal invaziv üsullarla müalicəsidir. Bu sahədə perkutan vertebroplastika, onurğa və periferik sinirlərin perkutan selektiv blokadası kimi metodlardan istifadə edir. Sözügedən müdaxilələr xəstənin əməliyyat travmasını azaltmağa, ağrı sindromunu nəzarətdə saxlamağa və onurğanın funksional dayanıqlığını qorumağa yönəlmişdir.

Onun fəaliyyətində robot-assistentli cərrahi əməliyyatlar və naviqasiya sistemlərinin nəzarəti altında həyata keçirilən müdaxilələr də xüsusi yer tutur. Bu texnologiyalar xüsusilə onurğa və çanaq sümüklərinin mürəkkəb anatomik quruluşu və şişlərin həyati əhəmiyyətli strukturlara yaxın yerləşməsi zamanı cərrahi dəqiqliyin artırılmasına imkan verir. Naviqasiya sistemləri əməliyyat sahəsinin daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə, cərrahi alətlərin istiqamətləndirilməsinə və müdaxilənin planlaşdırılmış şəkildə aparılmasına kömək edir.

Vəliyev sümük şişlərinin cərrahi çıxarılması, əməliyyatdan sonra yaranan sümük defektlərinin rekonstruksiyası, yumşaq toxuma sarkomalarının müalicəsi və metastatik sümük şişləri zamanı cərrahi müdaxilələr sahəsində də geniş təcrübəyə malikdir. Bu əməliyyatların əsas məqsədi şiş toxumasının mümkün qədər radikal şəkildə çıxarılması ilə yanaşı, xəstənin anatomik və funksional imkanlarının qorunmasıdır. Xüsusilə ətraf sümüklərinin və oynaqların zədələnməsi zamanı hərəkət qabiliyyətinin saxlanılması, rekonstruktiv cərrahiyyənin imkanlarından istifadə və xəstənin sonrakı sosial həyatına qayıtması mühüm klinik vəzifələr hesab olunur.

Həkimin rəsmi bioqrafik məlumatlarında onun müstəqil şəkildə 2000-dən artıq açıq və minimal invaziv cərrahi əməliyyat həyata keçirdiyi qeyd olunur. Bu göstərici onun klinik təcrübəsinin genişliyini və mürəkkəb onkoloji cərrahiyyə sahəsində uzunmüddətli fəaliyyətini xarakterizə edən mühüm məlumatdır.

Elmi nailiyyətləri və nəşrləri

Aslan Kamrəddin oğlu Vəliyevin elmi fəaliyyətinin əsasını onurğa sütununun birincili və metastatik şişlərinin diaqnostikası və müalicəsi, perkutan vertebroplastika, minimal invaziv onkoloji cərrahiyyə, sümük və yumşaq toxuma sarkomalarının müalicəsi təşkil edir.

Mövcud bioqrafik məlumatlara əsasən, o, yerli və xarici elmi jurnallarda dərc olunmuş 60-dan artıq elmi məqalənin müəllifi və həmmüəllifi, tibb sahəsində iki ixtiranın patentinin müəllifidir. Elmi fəaliyyəti çərçivəsində Rusiya və beynəlxalq elmi-praktik tədbirlərdə iştirak edir, onkoloji cərrahiyyənin aktual problemləri üzrə tədqiqatlar aparır.

Onun elmi əsərlərinin dərc olunduğu nəşrlər sırasında «Онкология», «Практическая онкология», «Саркомы костей, мягких тканей и опухоли кожи», «Медицинская радиология» və «Эндоскопическая хирургия» kimi elmi jurnallar göstərilir. Bundan əlavə, sümük və yumşaq toxuma sarkomalarının öyrənilməsi üzrə Avropa elmi platformalarında da onun elmi fəaliyyətinə rast gəlinir.

Tədqiqatlarının xronologiyasına nəzər saldıqda, 2003-cü ildə dərc edilmiş «Вертебропластика в плане комбинированного лечения больных с опухолевым поражением позвоночника» adlı məqaləsi xüsusi maraq doğurur. Bu elmi iş onurğa şişlərinin kompleks müalicəsində vertebroplastikanın tətbiq imkanlarını araşdırır və onun sonrakı tədqiqat istiqamətlərinin ilkin elmi əsaslarını əks etdirir.

2010-cu ildə A.K.Vəliyev və həmmüəllifləri tərəfindən «Малоинвазивные методы диагностики и лечения больных с метастатическим поражением позвоночника» adlı elmi icmal nəşr olunmuşdur. Məqalədə metastatik onurğa zədələnmələrinin diaqnostikası və müalicəsində minimal invaziv metodların əhəmiyyəti təhlil edilmişdir. Həmin ildə E.R.Musayev, E.A.Suşentsov, K.A.Borzov və M.D.Əliyevlə birlikdə hazırladığı «Опухоли позвоночника и перспективы их лечения на современном этапе развития вертебрологии» adlı elmi məqalədə metastatik onurğa şişləri olan 214 xəstənin müalicə nəticələri araşdırılmışdır.

2013-cü ildə dərc edilmiş «Малоинвазивные хирургические технологии при поражениях позвоночника в онкогематологии» adlı elmi iş isə onkohematoloji xəstəliklər zamanı onurğa sütununun zədələnmələrinin minimal invaziv cərrahi texnologiyalarla müalicəsinə həsr olunmuşdur.

Bu elmi nəşrlər onun tədqiqat fəaliyyətinin təsadüfi deyil, uzun illər ərzində ardıcıl inkişaf edən istiqamətə malik olduğunu göstərir. Xüsusilə onurğa şişlərinin müalicəsində minimal invaziv texnologiyaların tətbiqi və xəstələrin fərdi klinik xüsusiyyətlərinə əsaslanan müalicə strategiyalarının hazırlanması onun elmi fəaliyyətinin əsas xəttini təşkil edir.

Beynəlxalq elmi əməkdaşlıq və peşəkar təşkilatlarda fəaliyyəti

Aslan Vəliyev onkoloji ortopediya və onurğa cərrahiyyəsi sahəsində fəaliyyət göstərən bir sıra peşəkar təşkilatlarla əməkdaşlıq edir və onların üzvü kimi təqdim olunur. Bu təşkilatlar sırasında onurğa cərrahiyyəsi sahəsində beynəlxalq miqyasda tanınan AO Spine (AOSpine), Rusiya Onurğa Cərrahları Assosiasiyası (RASS), Şərqi Avropa Sarkomaların Öyrənilməsi Qrupu (EESG), Rusiya Onkoloqlar Assosiasiyası və Sarkomaların Öyrənilməsi üzrə Mütəxəssislər Assosiasiyası yer alır.

Bu peşəkar əlaqələr onun fəaliyyətinin klinik praktikadan kənara çıxaraq beynəlxalq elmi təcrübənin öyrənilməsi, müasir müalicə metodlarının tətbiqi və onkoloji cərrahiyyənin inkişafı ilə bağlı elmi mübadilə proseslərini də əhatə etdiyini göstərir.

Müasir onkoortopediyanın inkişafına töhfəsi

Vəliyevin elmi və klinik fəaliyyətində diqqət çəkən istiqamətlərdən biri sümük və yumşaq toxuma sarkomalarının müalicəsində kompleks və multidissiplinar yanaşmanın tətbiqidir. Bu yanaşma onkoloji xəstələrin müalicəsində cərrah, klinik onkoloq, radioterapevt, radioloq, patomorfoloq və digər mütəxəssislərin birgə fəaliyyətini nəzərdə tutur.

2023-cü ildə N.N.Bloxin adına Milli Onkologiya Mərkəzinin saytında yayımlanan müsahibəsində o, sümük və yumşaq toxuma sarkomalarının müalicəsində kombinə edilmiş müalicə metodlarının, yeni cərrahi texnologiyaların və elmi tədqiqatların əhəmiyyətinə toxunmuşdur. 2025-ci ilin avqustunda yayımlanan digər müsahibəsində isə sarkomaların metastatik yayılmasının müalicəsində multidissiplinar yanaşmanın rolunu vurğulamışdır. Xüsusilə ağciyər, sümük və beyin metastazlarının müalicəsində cərrahi, dərman və şüa terapiyası üsullarının uzlaşdırılmasının əhəmiyyətini qeyd etmişdir.

Bu mövqe müasir onkologiyanın əsas prinsiplərindən biri olan fərdiləşdirilmiş müalicə konsepsiyasına əsaslanır. Çünki sarkomaların və metastatik şişlərin müalicəsində vahid yanaşma bütün xəstələr üçün eyni nəticəni təmin etmir. Şişin histoloji tipi, anatomik lokalizasiyası, yayılma dərəcəsi və xəstənin ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla optimal müalicə planının hazırlanması tələb olunur.

Vəliyevin rəhbərlik etdiyi klinik istiqamətdə mürəkkəb rekonstruktiv əməliyyatların, oynaqların endoprotezləşdirilməsinin və fərdi anatomik xüsusiyyətlərə uyğun implantların tətbiqinin də əhəmiyyətli yer tutduğu pasiyent rəylərində əks olunur. Məsələn, 2025-ci ildə yayımlanmış pasiyent rəylərindən birində döş sümüyünün çıxarılmasından sonra 3D texnologiyası ilə hazırlanmış titan implant vasitəsilə rekonstruksiya əməliyyatından bəhs edilir. Digər rəylərdə çiyin oynağının endoprotezləşdirilməsi və bud sümüyünün şişinin cərrahi müalicəsi qeyd olunur. Bu məlumatlar onun çalışdığı klinikada mürəkkəb rekonstruktiv onkoloji cərrahiyyənin tətbiqinə dair nümunələrdir.

İxtisaslaşdığı onkoloji xəstəliklər

Həkimin rəsmi tibbi profilində onun ixtisaslaşdığı xəstəliklər beynəlxalq Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı (ICD-10) üzrə C40, C41, C46, C47, C49, C76, C77, C79.5 və C97 kodları ilə göstərilir. Bu təsnifat ətraf sümüklərinin və oynaq qığırdaqlarının bədxassəli şişlərini, digər sümük və qığırdaq şişlərini, Kaposi sarkomasını, periferik sinir sisteminin bədxassəli törəmələrini, yumşaq və birləşdirici toxuma şişlərini, limfa düyünlərinin ikincili bədxassəli zədələnmələrini, sümük və sümük iliyinin metastatik şişlərini, eləcə də çoxsaylı müstəqil ilkin bədxassəli şişləri əhatə edir.

Belə geniş ixtisaslaşma onun fəaliyyətinin yalnız sümük şişlərinin cərrahi müalicəsi ilə məhdudlaşmadığını, müxtəlif anatomik nahiyələrdə yerləşən mürəkkəb onkoloji patologiyaların müalicəsini də əhatə etdiyini göstərir.

Aslan Kamrəddin oğlu Vəliyev uzun illər ərzində formalaşmış klinik təcrübəsi, elmi fəaliyyəti və müasir cərrahi texnologiyaların tətbiqi ilə onkoloji ortopediya və onurğa cərrahiyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış həkim-alimdir.

Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Qalib Qasımov