Albanların xiristanlığı qəbul etməsi

15:53 / 07.11.2019
Baxılıb: 1632

Albaniya tarixində yazıldığına görə, Albaniya ərazisində xristianlığı yayan ilk şəxs Yelisey olmuşdur. Şərq xalqlarının müqəddəs havari Faddey Artaz vilayətinə gəlir və ərmən çarı Sanatürkün əli ilə şəhid olur. Şagirdi müqəddəs Yelisey Qüds şəhərinə qayıdır və müqəddəs Yakovun tövsiyəsilə müqəddəs Ruh naminə Şərqə təyin edilir.

Yelisey öz sərəncamına Albaniyanı da alır.
Öz təbliğatına Çolada başlayır və müxtəlif yerlərdə şagirdlər toplayaraq,  onlara xilaskarı İsanı andırmağa çalışır.
Müqəddəs batrik Kişə ( Sisa) gəlib kilsə tikir və qansız qurban verir.
Bu yer Şərqin bütün kilsələri və şəhərlərin başlanğıcıdır və biz şərqlilərə xristianlığın qəbul edilməsinin mənbəsidir"(Kalankaytuklu M. s.20)
Xristianlığın yayılmasının ikinci mərhələsi Alban çarı Urnayrın fəaliyyəti ilə bağlıdır.
O Sasani şahı II Şapurun bacısının əri idi. Xristianlığı dövlət səviyyəsində qəbul etmişdi.
Üçüncü mərhələ Qrirorinin nəvəsi, Vardanesin oğlu Qriqorisin (Cərcisin)adı ilə bağlıdır. Onun Tsri şəhərində kiçik bir kilsə tikdirdiyi məlumdur. Lakin onun həyatı faciəvi şəkildə sona çatmışdır. Belə ki, öncə xristianlığı qəbul edən Maskut çarı Sanatürk daha sonra bu dindən imtina etmiş, Qriqorisi öldürmüş, onun tikdirdiyi kilsəni də dağıtmışdın.(Sumbatzadə A.1990)
Bundan sonra Albaniyanın, Ərməniyyə və İberiyanın xristianlaşmasının qarşısında əngələ çevrilən II Yezdəgird, bu ölkədə zorla atəşpərəstliyi yaymağa cəhd etdi. Ona qarşı Alban çarı II Vaçe üsyan qaldırdı və farsları ölkədən qovdular. 487 ci ildə Vaçenin qardaşı oğlu III Vaçaqan taxta çıxdı və Albaniyada çoxlu sayda kilsə və monastır tikdirdi.
Albaniyanın xristianlaşmasının məhz III Vaçaqanın dövründə tamamlandığını söyləyə bilərik. Kalankatlının verdiyi məlumatdan aydın olur ki, Qafqaz Albaniyasında xristianlığı möhkəmləndirən Vaçaqan şaman və bütpərəstlərə qarşı mübarizə aparmış, onların kitablarını yandırmış, övladları üçün xristian məktəbləri açmışdır.
493 cü ildə III Vaçaqan Aluen Məclisi toplayır və Alban kilsəsinə Bərdədə oturan arxiyepiskop başçılıq etməyə başlayır. Ona 8 yepidkopluğun, o cümlədən Bərdə, Şəki, Paytakaran, Amaras və s.yepiskopluğu tabe edilir.
444 cü ildə Konstantinopol kilsəsində arximandrit olan Evtihian adlı keşiş İsa Məsihin insani mahiyyətini inkar etmiş, onda sadəcə ilahi mahiyyətin olduğunu iddia etmiş və bildirmişdir ki, ilahi və insani təbiət bir-birinə sığmaz. Onlar birləşsə insan təbiəti ilahi təbiətdə əriməlidir.
Bu düşüncəyə görə "monofizit" adlandırılmağa başladılar.
Onlara qarşı çıxanlar isə "difizit" kimi tanınmağa başladılar.
Hazırda Şam kilsəsi, Həbəş kilsəsi, İskəndəriyyə Qipti kilsəsi, Suriyani kilsəsi, Erməni-hay kilsəsi monofizit kilsələrdir. Rusiya çarı I Nikolayın 11 mart 1836 cı il tarixli fermanına əsasən ləğv edilmiş Alban kilsəsi də monofizit kilsələrdən idi.
Azərbaycan tarixşünaslığında belə bir fikir möhkəmlənib ki, guya albanlar monofizit deyil, difizit olmuşlar. Əlbəttə ki, bu fikir həqiqəti əks etdirmir və "Alban tarixi"ndə verdiyi məlumata ziddir...

Belə düşünənlən fikrini əsaslandırmaq "Tarix"in III kitabında "Albaniya katalikosu mənsəbinə qalxmış Bakur adlı birisi haqqında" başlıqlı I fəsilə istinad edirlər. Burada söhbət Albaniyanın xalkedonçuluğu ("difizizmi") yaymağa çalışan XIX katalikosu Nerses I Bakurdan gedir. Onun bu hərəkəti ortodoks aləmində ciddi səs-küy salmışdı. Katalikosluğa çar Varaz Tiridatın həyat yoldaşı difizit inancına sahib olan Sparmanın köməyi ilə gəlmişdi. O, Böyük Arran yepiskopu İoveli vəzifəsindən çıxararaq, yerinə Vəng keşişi Zəkəriyyanı gətirmişdi. Şimali Qafqaz hunlarını xristianlaşdırmış yepiskop İsraili və Girdiman yepiskopu Yelizarı qovdurdu. Onun bu hərəkətinə Qəbələ yepiskopu İohann və Amaras yepiskopu Siemon etiraz etdi. Onlar məclis çağırıb, Nersesi lənətlədilər və Ərməniyyə katolikosu I İlyadan (703-717) kömək istədilər. İlya da öz növbəsində Xəlifə Əbdülkərimdən kömək istədi. Xəlifə Nerses I Bakuru Katolikosluqdan kənarlaşdırdı.( Kalankaytuklu M.)

Musa Kalankaytuklu bildirir ki, katolikos Nerses Girdiman kilsə dairəsindəndir. Bu kürsüdə 17 il oturub. Günahlı məfkurəyə malik olub, xalkedon (difiz) küfrünü qəbul etməklə Albaniya ölkəsini çaşdırmaq istədi . Cismən və ruhən lənətlənərək albanlar tərəfindən Allahın oğlunun şərəfindən məhrum edilib kafirlərə hazırlanan ölümə məhkum olundu.

ŞAHLAR HACIYEV

tədqiqatçı


Etiket:
Xəbərlər

39 il əvvəl Parisdə Türkiyə konsulluğunu zəbt edən terrorçu – Sislyan 1988-də İrəvanda baş nazirlər kimi qarşılanıb.  

11.08.2020

Erməni deşifrəsi: Paşinyanın üzünə vurulan tarix silləsi

09.08.2020

Şərqli kənizin oğlu: Da Vinçinin Azərbaycan kökləri
 

08.08.2020

Ərzurumlu erməni qatil – o, Los-Ancelesdə türk diplomatları aldadıb görüşə çağırıb və... güllələyib.  

07.08.2020

102 ilin xatirəsi: Sanki Nuru Paşa qayıdır...

06.08.2020

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

QHT həssas qrupları diqqətdən kənarda qoymadı.  

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyi

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020

ŞƏKİ ÜSYANI İşğalçı rusiya ordusuna bitməyən nifrətin dastanı.

11.07.2020

Prezident İlham Əliyevin çağırışına uyğun olaraq YAP tərəfindən “Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış toponimlərimiz” kitabı nəşr olunub.

09.07.2020

İKİ DİLLİLİK (BİLİNGUALİSM)

08.07.2020

Alman qəzeti İrəvan xanlığından nə yazıb?

08.07.2020

Nazim Hikmətin yeni şeirləri tapıldı -FOTOLAR

06.07.2020

Hitleri qəzəbləndirən, fransız və rus idmançıları peşman edən “Borçalı şiri”

04.07.2020

Semaşko”nun həkimi Hicran Mustafayeva: “Mən cəhənnəmi yerdə gördüm”

04.07.2020

Nazir mənzilindən sürgün düşərgəsinin barakına – Gözəl yazıçı xanım 18 il boyunca iztirablar çəkib.

03.07.2020

Cek Londonun pandemiya ilə bağlı öncəgörməsi
 

02.07.2020

"SÖZÜN XAQANI” HAQQINDA SÖZ  

30.06.2020

Həsən bəy Zərdabinin ailəsi haqqında bilmədiyiniz – Faktlar

28.06.2020

Ermənistanda yetişdirilən “Azərbaycan Türkləri”

28.06.2020

26 iyun Azərbaycanın Milli Ordu Günüdür

26.06.2020

Ağcabədinin Salmanbəyli kəndi Şaumyanın silahdaşının adını daşıyır - ARAŞDIRMA

25.06.2020

Anadoluda erməni etnosu necə ortaya çıxdı?-Şahlar Hacıyev

24.06.2020

Kremlin məmurlarının ölümündə Andropov müəmması-SSRİ tarixinin sirli hadisələri...

23.06.2020

Ermənilər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən uğurlu diplomatı haqda ARXİVLƏRİ AÇDILAR

22.06.2020

Buhenvald düşərgəsində əsirlərə cəhənnəm əzabı yaşadan ər-arvad – biri həşərilik edib, o biri sifilis tutub.

21.06.2020

Nuh yurdu Naxçıvanı erməni hücumlarından qoruyan xilaskar

20.06.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

18.06.2020

Xalqın ən birinci günahı kitab oxumamaqdır.

18.06.2020

Kompleks yanaşma olmazsa, virus pik həddə çatacaq..." - ATU-nun dosenti ilə MÜSAHİBƏ

17.06.2020

15 İyun - Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin xilas günüdür

15.06.2020
Bütün xəbərlər