ARİSTOTEL DÜŞÜNCƏSİNDƏ İNSANA VERİLƏN DƏYƏR

18:22 / 10.02.2020
Baxılıb: 702

Böyük Vətən müharibəsi illərindən, İ.V.Stalin barədə,dillərdə belə rəvayət qalmışdı:
İ.V.Stalin, əsir düşən, sıravi əsgər olan oğlunu (məhz sıravi əsgər olduğuna görə) faşist generalı ilə dəyişməyə razılıq verməyib.
Həmin illərin mənəvi durumu nöqteyi nəzərincə, İ.V. Stalinin bu qərarı, yüksək dəyərlərdən sayılırdı.Sonrakı illərdə isə, müxtəlif məqsədlə araşdırmaq, müxtəlif mövqelərdən nəzər salmaqla, bu hərəkəti onun mənfi cəhəti kimi qeyd edənlər də oldu.
Gərgin müharibə illərindəki dəyərləndirmə əsasında, general ilə sıravi əsgər arasında qoyulan fərqi nəzərə çatdırmaqdır məqsədim.

Aristotel düşüncəsində insana verilən dəyər fəlsəfi dərinlikli olub, adi düşüncənin görə biləcəyi uyğunsuzluqlardan qat-qat dərindədir.

ARİSTOTELƏ görə:

1. “Qeyd etmək lazımdır ki, insan Aristotel üçün hər şeydən öncə kişi cinsinin nümayəndəsidir.“

Bu dəyərvermə, böyük-kiçik, sözükeçən, nöqteyi nəzərincə saxlanması vacib olan dəyərlərdəndir. Məhz bu dəyərlərin dərk edilərək saxlanıldığı mühitdə, qadın da öz dəyərini itirmir. Kişi öz „kişi kimi“ dəyərini saxlaya bildiyi mühitdə, qadın öndə gedən qüvvələrdən birinə çevrilir, düşünürəm.

ARİSTOTELƏ görə:

2. „Biz tezliklə görəcəyik ki, Aristotelə görə, qadınlar əsasən ailə və onun lokal ətrafı ilə bağlıdır. Burada onlar öz qabiliyyətlərini ən yaxşı bir qaydada reallaşdıra bilərlər.“

Həqiqətən qadının bir nömrəli vəzifəsi keyfiyyətli tərbiyə aşılamaqdırsa, cəmiyyət və təlabatdan bixəbər qadın, keyfiyyətli tərbiyə anlayışını öz təsəvvüründə yarada biləcəkmi?
Digər tərəfdən baxdıqda isə, „boynundakı yük“ artdıqca, qadının görəcəyi işin keyfiyyəti aşağı düşəcək deməkdir.
Cəmiyyətin şüurən lazımi istiqamətə dönə bilməməsi, Aristotel səhv düşünür demək deyil. Biz hələ „elm oxuyun“ nəsihəti dinləməklə, bizim üçün nəzərdə tutulan bilgi mərtəbəsinə gəlib çata bilmirik. O bilgi mərtəbəsi ki, insanın hansı qayda ilə tərbiyəsindən, sağlam fikirli cəmiyyət üzvü yarada biləcəyini təyin edəcək,qadın yetişdirsin.

ARİSTOTELƏ görə:

3. Bundan da daha çox deyilsə, „o, (Aristotel) həqiqətən, azad və müstəqil insanla (insanla – bu sözün daha yaxşı mənasında) təbiətən kölə olan insan arasında fərqi diqqətə çatdırır.“

Bu fərq mövcuddur,danılmazdır. Fərqli olan birinin, Aristotel tərəfindən, yararlı olmayacaq biri kimi inkar edilməsi (dəyərsiz sayılması ) demək deyil.
İnsanın elm oxumaqla azad və müstəqil ruha yiyələnməsi, həyatın başlanğıc məqsədidir.
İnsanlıq deyilən, böyük bədəndirsə; müxtəlif əqli mərtəbələrdəki insanlar ,bu bədənin yaşamı üçün zəruri üzvləridir.

ARİSTOTELƏ görə:

4. „Qullar polisdə kölə vəziyyətində yaşayırlar, ağır fiziki əməklə məşğul olmaq məcburiyyətindədirlər. Aristotel üçün belə bir həyat kişi cinsinin nümayəndəsi olan azad yunanların polisdə yaşadıqları həyata nisbətən daha az dəyərlidir. „
…Lakin onlarsız da, həyat yaşanılmazdır, düşnürəm.

Bu fikirlər, insanlar arasındakı fərqi nəzərə almağın vaciblik olduğunu nəzərimizə çatdırmayıb, bu fərqin mövcudluq olduğu mənasında deyilir, düşünürəm. Bu fərq mövcuddur, lakin insanın bu fərq əsasında dəyərləndirilməsi ancaq müstəsna hallarda yol veriləndir. Bir növ İ.V.Stalinin general və sıravi əsgərə fərq qoyması kimi.

İnsanların aşağı və yuxarı əqli təbəqələrdə yerləşməsi vaciblik olaraq, kainatın canlı hissəsinə məxsus dəyişməzlik, kimi dəyərləndirilməlidir.

ARİSTOTELƏ görə:

5. „Aristotel güman edirdi ki, kölə vəziyyətinə düşən insanlar təbiətən kölə olanlardır. Qulun kölə vəziyyətində olma təyinatı ilə onun şəxsi keyfiyyətləri arasında uyğunluq mövcuddur. Bu nöqteyi-nəzərdən kölə azad yunan kişilərindən aşağıdır. Beləliklə, Aristotel qulları, həm də qadınları azad yunan kişilərindən aşağıda təsvir edir. Onların hər ikisi ictimai həyatda və şəhər meydanında (agora) deyil, ev təsərrüfatında (oikos) olduqları zaman öz yerlərindədir. Qadınlar və kölələr öz təbiətləri, şəxsi keyfiyyətləri etibarı ilə şəhər-dövlətin ictimai həyatında iştirak edən azad kişilərə nisbətən çox aşağı səviyyədədirlər. Buna görə də insan öz təbiətini polisdə reallaşdırır deyərkən yadda saxlamaq lazımdır ki, bu, Aristotelə görə, qadınlara və kölələrə aid deyildir”.
Dəqiq anlaya bilmərəm ki, Aristotel nə məqsədlə belə deyib. Çünki dildən-dilə sözlərlə keçən fikir, əsil mənasından uzaq düşə bilir. Bir də, zamanın fəlsəfəsi zamanın tələbinə uyğun yaranır, lakin haqqa əsaslanmırsa, dəyərsizləşir və ömrü gödək olur.
Onu bilirəm ki…
Bu dünyada yaşayan insanların bir qismi Allaha arxalananlardır (əsil mənada nəzərdə tutulur), onlar enerji verərək enerji alar; bir qismi özünə güvənənlərdir ki, əslində güvən mənbəyi özləri yox, yükünü çiyninə qoyduqları (qoymaqla, həm də bir qism adamların, adətən özündən aşağı saydıqları) adamlardır.

Zeynəb Əbil

Goyce.az


Etiket:
Xəbərlər

1918-ci il mart soyqırımı

31.03.2020

31 Mart - Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü
 

31.03.2020

MƏCNUN GÖYÇƏLİ BAYATILARI  

30.03.2020

Naxçıvan xanlığına məxsus üçüncü bayraq aşkar edilib

30.03.2020

Qırx günə bəşəri təhlükəyə qalib gəlinəcək, lakin...

28.03.2020

Unudulmuş Türk Yurdu

27.03.2020

Ermənilər 3 dövlətə ərazi iddiası edir

26.03.2020

Azərbaycanın güllələnmiş daxili işlər naziri - Bir qətlin tarixçəsi

25.03.2020

22 iyun 1941-ci il... Müharibə başlayanda Stalin rəhbərlikdən imtina edibmi? Müəmmalar və həqiqətlər

23.03.2020

Kirayədə yaşamaq- özgənin evində  gecələməkdir...

22.03.2020

Türkiyəni xəritədən silinməyə qoymayan dahi azərbaycanlı – Nərimanov haqqında bilmədiklərimiz  

21.03.2020

Novruz bayramının tarixi

21.03.2020

Osmanlılardan qadın paltarında gizlənən, heç vaxt evi olmayan, oğlu ilə bir məzarda basdırılan azərbaycanlı dahi  

19.03.2020

Milli-mənəvi dəyərə çevrilən qəhrəmanlıq salnaməsi

18.03.2020

Bəzz qalasında namaz qılıb Quran oxuyan xürrəmilərin rəhbəri Babək

17.03.2020

1918-1920-ci illərdə erməni millətçilərinin Naxçıvan, Zəngəzur və Qarabağda qanlı cinayətləri

16.03.2020

HAYLARIN ÖN QAFQAZDA RUS İMPERİYA TARİXİ – 2-Cİ YAZI

15.03.2020

Feminizim qaranlıq üzü – Nəzakət Məmmədovanın yazısı

14.03.2020

Deputatdan qaçqınlarla bağlı Milli Məclisə şok təklif  - YENİ DEPUTATLARI TANIYAQ

13.03.2020

13 MART HƏSƏN ƏBLÜÇÜN VƏFAT ETDİYİ GÜNDÜR

13.03.2020

HAYLARIN ÖN QAFQAZDA RUS İMPERİYA TARİXİ – 1-Cİ YAZI

12.03.2020

12 MART CABİR NOVRUZUN DOĞULDUĞU GÜNDÜR

12.03.2020

İstiqlal fədaisi Mirzə Bala Məmmədzadə “haylar” (ermənilər) haqqında

12.03.2020

Ermənilərin erməniləri güldürən xəritəsi – Foto

11.03.2020

Pakistan ordusunun Qarabağa gəlmək istəyinin SƏBƏBİ: Onların Zeynalabdin Tağıyevə nə borcu var idi? – FOTOLAR

11.03.2020

Nuru Paşanın Bakı və İstanbul türklərini evləndirmə təşəbbüsü - Bakıdan İstanbula göndərilən gizli məktub

10.03.2020

QƏLƏBƏ VƏ MƏĞLUBİYYƏT NİSBİ ANLAYIŞLARDIR.

09.03.2020

215 illik tarixi bina - AĞ EV (FOTOLAR)

09.03.2020

8 Martın yaranmasının maraqlı - TARİXİ

08.03.2020

1992-ci ilin oktyabrında Laçına bayraq sancmağa kim imkan vermədi? - “7 oğul istərəm”

06.03.2020

Azərbaycanın istehsal etdiyi "İstiqlal" snayper tüfəngi 

05.03.2020

Vurulan düşmən təyyarəsi və nuru çəkilən gözlər – Bir döyüşçünün taleyi

04.03.2020

Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindəki Alban məbədləri

03.03.2020

Tarixi həqiqətlər və erməni uydurmaları

02.03.2020

İsa Məsihə bənzəyən uşağın qaçırılması - Dünya ədəbiyyatından hekayə

01.03.2020

3800 illik yaşı olan `Düşünən adam` heykəli tapılıb - FOTO

01.03.2020

Tarixin gedişatını dəyişən Malazgird döyüşü — TURAN TAKTİKASI

28.02.2020

Əyyaş əmisinə çəkən rəhbər oğlu – DTK Yuri Brejnevi İsveçdə təşkil olunan eyş-işrət məclisindən xilas edib

27.02.2020

XOCALI SOYQIRIMI DÜNYANIN GÖZÜ ILƏ

26.02.2020

Şahidlərin xatirələri: Xocalı soyqırımı – zamanın sağalda bilmədiyi yara – FOTO-VİDEO

26.02.2020

Xocalı rayonu

25.02.2020

Türk dünyasının 2500 illik sirli əlifbası

24.02.2020

Qadınlara olan hisslərinin qurbanı olan əfsanəvi sovet kəşfiyyatçısı RİXARD ZORGE

22.02.2020

Qarabağın qədim türk tayfası olan dondarlar

22.02.2020

Dünyanın ən qəddar insanlarının dahi sitatları

21.02.2020

Aşıq Alının kitabı təqdim olunacaq

21.02.2020

Qorbaçovun tarixi müraciəti: Qarabağ Azərbaycanındır! – Video

20.02.2020

Qədim türklərdə dövlət məclisləri

20.02.2020

Uyğurlar haqda nə bilirik? - Araşdırma

19.02.2020

Bolşeviklərin 39 yaşında güllələdiyi cəsur general HƏBİB BƏY SƏLİMOV

18.02.2020
Bütün xəbərlər