Dünya tarixində ən qorxulu virus xəstəlikləri – TOP 5

14:07 / 10.04.2020
Baxılıb: 598

Dünya yeni epidemiya – Çində başlayaraq, hər gün yeni-yeni dövlətlərdə baş qaldıran, yüz minlərlə insanları yoluxduran koronavirusla üz-üzə dayanıb. Bu gün koronavirusa yoluxanların sayı sürətlə 1 milyon nəfərlik həddə yaxınlaşır, ölənlərin sayı isə artıq  40 min nəfəri ötüb. Bəs hazırkı koronavirusu bəşəriyyətin tarixinin son iki min ilində qarşılaşdığı digər epidemiyalarla müqayisə etmək olarmı?

“Yustinian taunu”

Bəşəriyyət vəba ilə ilk dəfə 527-ci ildə Bizansda qarşılaşıb. Virusun buraya Misir yaxud Həbəşistandan gəldiyi güman olunur. O zaman ölkədə hakimiyyətdə olan imperator I Yustinianın adı ilə adlandırılan xəstəliyin səbəbi bit-birə və gəmiricilərdən insana keçən taun çöpü idi. Tarixçilərin təxmini hesablamalarına görə, “Yustinian vəbası” 25 – 30 milyon nəfərədək insanın həyatına soy qoydu ki, bu da o zamankı Yer əhalisinin təxminən 13%-nə bərabər idi.

Bubon taunu yaxud “Qara ölüm”

Bəşəriyyət tarixində ən dəhşətli pandemiyanı sonralar “Qara ölüm” adını almış bubon taunu törədib. O, 1346 – 1353-cü illərdə davam edərək, Avropa əhalisinin az qala yarısını qırıb. Alimlərin hesablamalarına görə, Avropa qitəsində yaşayanların 30 faizdən 60 faizə qədəri bubon taunundan ölüb, ümumi itkilərin sayı isə 75–100 milyon nəfər civarında dəyişir. 
İnsanları yoluxduran birələrin özləri isə Mərkəzi Asiyadan Avropaya gələn ticarət gəmilərindəki qara siçovullardan keçmişdilər. Avropalılar taunu törətdikləri günahlara görə göylərin cəzası hesab edir buna görə də, başqa dinlərə etiqad edənləri – yəhudilər, qaraçılar və əcnəbiləri təqib edirdilər.

XIV əsrin sonlarına Avropanı tərk edən taun XIX əsrədək bir daha qitədə peyda olmamışdı, lakin qayıtdıqdan sonra belə xoşbəxtlikdən əvvəlki kimi dəhşətli faciələrə səbəb ola bilmədi. O zaman artıq xəstəliyin yayılmasına mane olan vaksin hazırlanmışdı. Xəstəliyi tam şəkildə ram edənlər isə sovet alimləri oldu. 1947-ci ildə Mançjuriyada taun zamanı onlar ilk dəfə hətta ölümcül xəstələri sağaldan streptomisini tətbiq etməyə başladılar.

İspan qripi”

H1N1 qripi 1918-ci ildə yayıldı və Barselonadan Keyptaunadək, Alyaskadan Sakit okeandakı adalaradək bütün dünyanı əhatə etdi: dünya əhalisinin təxminən 500 milyon nəfəri bu xəstəliyə yoluxdu, onlardan ən müxtəlif hesablamalara görə, 50-75 milyon nəfəri dünyasını dəyişdi. Xəstəlik “İspan qripi” adını məhz ilk dəfə İspaniyada yayılması ilə əlaqədar alıb. O zaman hətta bu ölkənin kralı VIII Alfonso da xəstəliyə yoluxmuşdu. H1N1-dən ölüm hallarının yüksək olması onunla əlaqədar idi ki, virusla mübarizə aparan insan immuniteti təkcə xəstə deyil, həm də sağlam toxumaları məhv edirdi. Bəzi ölkələrdə bütöv kəndlər virusdan ölür, meyitləri ekskavatorların qazdığı ümumi qəbirlərdə basdırırdılar.

“İspan qripində” ölüm dərəcəsi ümumi xəstələrin 10–20%-dək hissəsini təşkil edib. Hesab olunur ki, virus insanlara quşlardan və donuzlardan keçib, pandemiya isə Fransa ərazisində yerləşən hərbi düşərgənin hospitalından başlayıb. O zamanın həkimləri “ispan qripini” müalicə etmək üçün nələrdən istifadə etmirdilər: ən gözlənilməz metodlar arasında qan alınması, evkalipt yarpağının buxarı... Nəticə olaraq, xəstəlik özü sakitləşməyə başladı və il yarım davam etdikdən sonra yoxa çıxdı.

Üçüncü vəba pandemiyası

Vəba antisanitariya şəraiti ilə bağlı infeksiya xəstəliyidir və zaman-zaman bəşəriyyəti “ziyarət” edir. Tarixdə yeddi vəba pandemiyası olsa da, ən dağıdıcısı üçüncüsü hesab edilir. 1852-1860-cı illərdə vəbadan Avropa dövlətləri, ilk növbədə Rusiya imperiyası əziyyət çəkdi. Xəstəliyin əsas əlaməti bədənin susuzlamasına gətirən ishal idi. Xəstəliyin müalicəsinə dərhal başlamadıqda xəstə adam bir sutka ərzində ölə bilərdi. Üçüncü vəba epidemiyası təkcə Rusiya imperiyasında 1 milyon nəfərin həyatına son qoydu.

Təbii yaxud “qara” çiçək xəstəliyi

Yoluxanların 40%-ə qədərini öldürən təbii yaxud “qara” çiçək xəstəliyi bəşəriyyətə çoxdan bəllidir. Onun haqqında ilk yazılarla eramızın IV əsrina aid sənədlərdə tanış olmaq mümkündür – o zaman xəstəlikdən zərər çəkən Çin olmuşdu. Təbii çiçək epidemiyası başladığı ölkə əhalisinin sayını xeyli azaldır, xəstəlikdən sağalanlar isə ömürlük əlil qalır–görmə qabiliyyətlərini tam və ya qismən itirirdilər. Alimlər indiyədək virusun harada və necə peyda olması barədə müzakirələr aparırlar. Versiyalardan birinə görə, o, Yaxın Şərqdə dəvədən insana keçib. Taunda fərqli olaraq, təbii çiçək epidemiyası daim peyda olurdu – o, Yer kürəsinin müxtəlif yerlərində ortaya çıxır və təkcə XX əsrdə 400 milyon nəfərin həyatına son qoyub.

Uzun müddət xəstəliyi dualar, ibadətlər vasitəsilə müalicə edir, Ər-Razi və İbn Sina kimi alimlər isə yüngül insan çiçək xəstəliyinin peyvəndindən yazırdılar. Sovet dönəmində bu xəstəliyə qarşı peyvənd bütün ölkə sakinləri üçün mütləq idi. Bizim dövrümüzdə təbii çiçək xəstəliyi “ölü infeksiya” sayılır, onun nümunələri yalnız iki ölkənin – Rusiya və ABŞ-ın elmi laboratoriyalarında saxlanılır.

HİV/QİÇS

HİV/QİÇS pandemiyasının yaranma səbəbi indiyə kimi bəlli olmasa da, bu gün də ölümcül təhlükəli epidemiyalar arasında dördüncü yerdə qərarlaşıb. O, 40 ilə yaxındır davam edir və indiyədək 30 milyon nəfərin həyatına son qoyub. Hesab olunur ki, virus Afrikanın qərb sahillərində peyda olub və meymundan insana keçib, dünyada yayılması isə XX əsrin 60-cı illərində Haiti və ABŞ-dan başlayıb. Epidemiyanın rəsmi başlama tarixi kimi 5 iyun 1981-ci il götürülür – o zaman ABŞ-ın Xəstəliklərə nəzarət və profilaktika mərkəzi HİV/QİÇS haqqında hesabat dərc edərək, onun necə ölümə səbəb olduğunu açıqladı.

Malariya

Avropalıların barəsində kitablar və filmlərdən məlumat aldığı malyariya xəstəliyi hər il tropiklərdə bir milyona yaxın insanın həyatına son qoyur, yoluxanların sayı isə 300 – 500 milyon nəfər civarında dəyişir. Bu xəstəlik təkcə yerli sakinləri deyil, turistləri də tuta bilər. Adı “pis hava” kimi tərcümə olunan xəstəliyə malariya ağcaqanadının dişisinin dişləməsi səbəb olur. Xəstəliyə tutulan insanda əsməcə və üşütmə başlayır, müayinə zamanı onun dalağı və ağ ciyərinin ölçülərinin xeyli böyüdüyü görünür. Malariyanın vətəni Mərkəzi və Qərbi Afrika hesab edilir.(azerforum.com)

 


Etiket:
Xəbərlər

Rəsulzadənin yaxın dostu olan Kəngərlinın qızı İNANILMAZ SİRLƏRİ AÇDI.

28.05.2020

"Cümhuriyyətin yaradıcıları millətimizin şərəfini xilas edərək..."

28.05.2020

Məmməd Oruc: “Səməd Vurğun olmaq istəyirdim”

27.05.2020

Müharibənin məhkum etdiyi talelər

26.05.2020

İlhamə Nasirin hekayəsi - Xudaverdi

24.05.2020

Rusiya Qars müqaviləsini uzadacaqmı? - Ermənistanın Naxçıvana iddialar

23.05.2020

Belarusun “Şərəf”li azərbaycanlısı
 

22.05.2020

İrəvan xanlığının varisi Bakıda: nələr danışdı? - Müsahibə

22.05.2020

Azərbaycan qadını. Həmidə xanım Cavanşir

21.05.2020

"Müqəddəs Məryəm və Müqəddəs körpə İsa Məsih"... Bu əsərin çox maraqlı tarixçəsi var.

20.05.2020

Poçt göyərçinləri məktubu neçə daşıyırdı?

19.05.2020

Laçınsız 28 il

18.05.2020

Kürəkçay sazişinin orijinalı tapıldı; ermənilərin Qarabağda izi-tozu olmayıb

16.05.2020

Tanıdığımız və tanımadığımız Vəli Axundov

15.05.2020

Dünya ayağa qalxdı - İrəvan və Zəngəzur Azərbaycana qaytarılacaq - Müqavilə QÜVVƏSİNİ İTİRİB

14.05.2020

"M.Ə.Rəsulzadənin oğlu Azər Rəsulzadə ilə Qazaxıstanda görüşlərim" - Nəsiman Yaqublu

14.05.2020

İrəvan da daxil olmaqla Arazın hər iki tayının Azərbaycan adlandırlması ilə bağlı daha bir sənəd

13.05.2020

Zərdüştlük dini

12.05.2020

Peyğəmbərlər (ə) haqqında bilmədikləriniz

11.05.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN (İRƏVAN) RESPUBLİKASI ELAN OLUNDU.

10.05.2020

Bu gün Ümummilli lider Heydər Əliyevin doğum günüdür

10.05.2020

Göyçə həsrətli veteran - Fotolar

09.05.2020

Faşizm üzərində qələbədə Azərbaycan böyük töhfələr verib

09.05.2020

GÖYÇƏDƏN BAŞLAYIB AMERİKADA BİTƏN YOL        

09.05.2020

Şuşanın ən son görüntüləri - FOTOLAR

08.05.2020

8 May Qarabağın ürəyi Şuşanın işğalı günüdür

08.05.2020

1937-ci ildə həbs edildi, sevdiyi qadını güllələdi, oğlunun boş tabutunu basdırdı... - Bağırov haqqında qeyri-adi faktlar

07.05.2020

Tabu - Rəşid Bərgüşadlı

07.05.2020

Mümkünmü ayırsın bizi "İNCİL" İLƏ "QURAN"?

06.05.2020

İrəvan əhalisinin tərkibinin dəyişdirilməsi

05.05.2020

Fərqanə Mehdiyevanın məşhur şeirləri 

03.05.2020

Cümhuriyyəti yıxan adam – ARAŞDIRMA

02.05.2020

BARBAROSDA QƏTL

01.05.2020

Vətənə və xalqa xidmət nümunəsi

01.05.2020

Bu gün Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında tələbə və müəllimlərin güllələnməsindən 11 il keçir.

30.04.2020

Zaur Ustac – qələmdar olmaq missiyası

29.04.2020

Vladimir İliç Ulyanov...

29.04.2020

İrəvanda qalmayan xalın sirri: Bir mahnının tarixi-ARAŞDIRMA

28.04.2020

Professor Abuzər Xələfov və Azərbaycan kitabxanaşünaslıq elmi

28.04.2020

Avropanın Türkiyədəki gizli erməni casus şəbəkəsi - Tarixi faktlar

27.04.2020

Milli Qəhrəman Albert Aqarunovun doğum günüdür

25.04.2020

KQB-nin təklifini rədd edib süpürgəçi işləyən şərqşünas

25.04.2020

Heydər Əliyev Göyçədə – Heç kimin bilmədiyi FAKT - FOTO

24.04.2020

"Azərbaycan bu bəlanı da dəf edəcək” - Ağalar Vəliyev

24.04.2020

Mənim bir dostum var - Aida Eyvazlı  

23.04.2020

Əhliman Əmiraslanov: “Ölkə Prezidenti üçün əhalinin sağlamlığı bir nömrəli prioritet məsələdir” 

23.04.2020

Tikanlı cığırlar (esse)

22.04.2020

BÖYÜK NƏRİMANLILAR SİLSİLƏSİNDƏN HƏTƏM MÜƏLLİM ƏLİ oğlu ƏKBƏROV

22.04.2020

HƏSƏN XƏYALLININ ŞEİRLƏRİ

21.04.2020

1-ci vitse-Prezidentə səhiyyənin roluna göstərdiyi diqqət və həssaslığa görə təşəkkür etdilər

21.04.2020
Bütün xəbərlər