Alman qəzeti İrəvan xanlığından nə yazıb?

11:30 / 08.07.2020
Baxılıb: 532

Alt-üst olan erməni arqumentləri
Qərb mətbuatında Dağlıq Qarabağ məsələsi ilə bağlı ingilis və alman dillərində gedən materialları izləməyə çalışıram. Təəssüf ki, Qərb mediasında ermənilərə xüsusi simpatiya var. Bu, açıq və net şəkildə ortadadır.

Ancaq bəzən istisnalar da olur. Belə birisi ilə qarşılaşdım. Son dərəcə mükəmməl bir məqalə idi. Yazıda ermənilərin Dağlıq Qarabağın işğalına bəraət qazandırmaq üçün uydurduğu bütün arqumentlər sadalanmış və elmi şəkildə, beynəlxalq qanunlara əsaslanaraq alt-üst edilmişdi. Düşünün ki, müəllif İrəvan xanlığından tutmuş çar Rusiyasının Osmanlı Türkiyəsindən və İrandan Qafqaza köçürdüyü ermənilərin sayına qədər hər şeyi ortaya qoymuşdu. Etnik balansın süni şəkildə dəyişdirilməsinin siyasi səbəbləri aydın şəkildə incələnmişdi.

Elə bil ki, məqaləni bir azərbaycanlı yazmışdı. Müəllifin kimliyi ilə maraqlandım. Məlum oldu ki, yazı, həqiqətən də, azərbaycanlının qələmindən çıxıb.

Asif Məsimov

Söhbət açdığım məqalə “Der Freitag” (Cümə günü) adlı qəzetdə gedib. Bu qəzet paytaxt Berlində 1990-cı ildən çap olunur. Məqalənin müəllifi isə Asif Məsimovdur. O, Beynəlxalq Münasibətlər və Siyasi Elmlər üzrə ixtisaslaşıb. Hazırda Berlinin Humbold Universitetində doktoranturada oxuyur.

“Der Freitag” qəzetinin bir özəlliyi var. Bu qəzet oxucularının şəxsi rəylərinin qəzetdə çap olunmasına imkan yaradır. Görünür, soydaşımız bu imkandan yararlanmağı bacarıb. Deyim ki, “The Guardian”la tərəfdaşlıq edən bu qəzetdə müəllifin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı xeyli yazıları gedib. Əlbəttə, bu, son dərəcə müsbət hadisədir və Azərbaycanın dövlət maraqlarının təbliği baxımından xüsusi önəm daşıyır. Qərbdə təhsil alan hər bir soydaşımız bu kimi imkanlardan maksimum dərəcədə yararlanmağa çalışmalıdır. Nə yazıq ki, bu baxımdan ermənilər bizdən ciddi şəkildə irəlidədirlər.

Xocalı faciəsinin ildönümünə həsr olunmuş məqaləsindən söhbət açan müəllif vurğulayır ki, həmin qətliama görə Ermənistan silahlı qüvvələri, bütövlükdə isə bugünkü erməni cəmiyyəti məsuliyyət daşıyır:

“Bir azərbaycanlı bir erməni ilə qarşılaşan kimi hər iki tərəf Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mübahisəli arqumentlər irəli sürür. Qonşular, millətlər, ümumiyyətlə, insanlar arasında müharibə və ya münaqişə həmişə faciəlidir. Müharibədə qalib gələn olmur. Hər bir tərəf nəsə bir şey itirir”.

Deyim ki, Qərb auditoriyası xeyli fərqlidir. Bu auditoriyaya dəyərlər sistemini bilmədən nəsə yazmaq ciddi xətalara tuş gəlmək riski yaradır. Bu baxımdan müəllif peşəkarlıq nümayiş etdirir. Eyhamla bildirir ki, Almaniya mediasının Dağlıq Qarabağ probleminə yanaşması onu bezdirib, çünki bu yanaşmada müəyyən bir qəlib var. Ortada olan yanaşmaya etiraz edən müəllif öz yanaşmasını masaya yatırır. Nəticədə alman oxucusu tamam fərqli bir mənzərə ilə qarşılaşır.

Soydaşımız “Argumentationen Armenien vs. Aserbaidschan” (Azərbaycana qarşı Ermənistanın arqumentləri) adlı məqaləsində yazır ki, dünya nizamı kontekstində "Dağlıq Qarabağ bölgəsi kimə məxsusdur" sualına cavab tapmaq üçün bu tip münaqişələrin həllində istinad edilən beynəlxalq sənədlərə nəzər salmaq lazımdır:

Vestfal sistemi (1648) - Avropada 30 illik müharibənin başa çatmasından sonra qəbul olunmuş sənəd. Həmin müharibə katoliklərlə protestantlar arasında olub. 10 milyondan çox insan qətlə yetirilib. Vestfal sisteminin bir çox müddəaları indi də qüvvədədir.

Pentarxiya (1815) - Avropa konserti (Concert of Europe), yaxud Vyana Sistemi. Napoleon müharibələrinin sona çatdığı 1815-ci ildən I Dünya Müharibəsinin baş verdiyi 1914-cü ilə qədər keçən dövrdə, Avropa dövlətlərinin beynəlxalq arenada siyasi qüvvələr nisbətini nəzərə alaraq hərəkət etmələrini təmin edən sistem.

Versal-Vaşinqton sistemi (1918) - Versal sülh müqaviləsi – Birinci dünya müharibəsinin rəsmən başa çatmasını təsdiq edən müqavilə. Versalda (Fransa) Antanta dövlətləri ilə Almaniya arasında 1919-cu il 28 iyunda imzalanmış, 1920-ci il 10 yanvarda qüvvəyə minmişdir.

Yalta və Potsdam beynəlxalq münasibətlər sistemi (1945) - 1945-ci ilin fevralında Yaltada "Böyük üçlüyün" dövlət başçılarının (Çörçill, Ruzvelt və Stalin) görüşü oldu. Yaltada qəbul olunmuş sənəd.

Bəzən Soyuq Müharibənin bitməsindən (1991) sonra yaranmış yeni dünya nizamından da söhbət açırlar. Müəllif vurğulayır ki, 1918-ci ilin mayında üç Qafqaz dövləti (26 may 1918-ci ildə Gürcüstan və 28 mayda isə Ermənistan və Azərbaycan) müstəqilliyini elan edib.

Bundan əvvəl "Ermənistan", "Azərbaycan" və "Gürcüstan" adlı dövlət olmayıb. Bolşeviklərin bu üç Qafqaz respublikasını ilhaq etməsi onların tarixində yeni bir fəsil açdı. Bütün xalqlar birdən-birə “qardaşlaşdılar”. “Xalqlar dostluğu” ermənilərin 1960-cı illərdə Dağlıq Qarabağ və Naxçıvanla bağlı sovet Azərbaycanına qarşı iddialar qaldırana qədər cazibədar görünürdü.

“Dağlıq Qarabağ bölgəsinə baxsaq, bu ərazi I və II Dünya Müharibələrindən sonra Azərbaycanın tərkibində olub. Erməni tərəfinin separatizmi bütün mümkün vasitələrlə əsaslandırmaq cəhdləri yuxarıda vurğuladığımız beynəlxalq sənədlərə və hüquqa ziddir”, müəllif belə yazır və ermənilərin növbəti arqumentinə keçir:

"Sovet respublikaları müstəqillik əldə etdilər, Dağlıq Qarabağ da bu hüquqdan istifadə etdi”, deyirlər. Beynəlxalq hüquq bu problemi daha yaxşı başa düşməyə kömək edir. 1977-ci ildə Sovet İttifaqında müəyyən düzəlişlərlə yeni və son konstitusiya qəbul edildi. Bizi xüsusilə Dağlıq Qarabağa təsir edə biləcək 72 və 86-cı maddələr maraqlandırır. 72-ci maddəyə görə İttifaqa daxil olan Respublikaların Sovet İttifaqından ayrılmasına icazə verildi və bu hüquq yalnız respublikalara aid edildi. Dağlıq Qarabağ o dövrdə yalnız muxtar bölgə hesab olunurdu. 86-cı maddəyə görə isə Sovet İttifaqına daxil olan respublikalarının ərazi dəyişikliyi onların razılığı olmadan həyata keçirilə bilməzdi.

Erməni tərəfi iddia edir ki, Dağlıq Qarabağ erməniləri bir xalq olaraq öz müqəddəratını təyin etmək hüququna malikdirlər. Ancaq "Dağlıq Qarabağ erməniləri" adını daşıyan millət yoxdur. Dağlıq Qarabağ xalqı azərbaycanlılar və digər azlıqlar kimi ermənilərdən ibarətdir. Öz müqəddəratını təyinetmə hüququndan istifadə edən erməni xalqının Ermənistan adlı dövləti var. Öz müqəddəratını təyinetmə hüququ da bir dövlətin ərazi bütövlüyünə tabedir. Bu məqam Helsinki Yekun Aktında da birmənalı şəkildə qeyd olunub. Ermənilər beynəlxalq qanunların üstündən özbaşına xətt çəkə bilməz. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) üzvləri olaraq hər iki dövlət beynəlxalq hüquqa hörmət etməlidir. Elə bu səbəbdən də BMT Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistan qoşunlarının işğal olunmuş Azərbaycan bölgələrindən qeyd-şərtsiz çıxarılmasına və məcburi köçkünlərin əvvəlki yaşayış yerlərinə qayıtmasına çağırış edən dörd qətnamə qəbul edib”.

Müəllif çar Rusiyası tərəfindən Qafqaza təşkil olunmuş erməni köçündən də söhbət açır.

Yazır ki, 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsi imzalandıqdan sonra İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının ərazisində süni şəkildə "erməni bölgəsi" yaradıldı. Bundan sonra yeni fəth edilmiş əraziləri xristianlaşdırmaq üçün Osmanlı Türkiyəsindən və İrandan sistemli şəkildə ermənilərin köçürülməsinə rəvac verildi və ermənilər həmin ərazilərdə məskunlaşmağa başladı. Ermənilər məskunlaşana qədər keçmiş İrəvan xanlığında milli tərkib təxminən belə idi: 50.000 müsəlman və 20.000 erməni. Naxçıvanda isə 17.000 müsəlman və 2.700 erməni yaşayırdı. Mənbələr göstərir ki, yalnız 1828-1830-cu illər arasında İrandan təxminən 40.000 və Osmanlı İmperiyasından təxminən 84.000 erməni indiki Ermənistan və Dağlıq Qarabağ ərazisində yerləşdirilib. Çar Rusiyası sonrakı illərdə bölgəni erməniləşdirməyə davam etdi:

“Bu məlumatlar indi bu mövzunu araşdıran alman jurnalistlər üçün material ola bilər”, həmyerlimiz bu məqama xüsusi diqqət çəkir.

Asif Məsimov yazır ki, ermənilərin Dağlıq Qarabağla bağlı başqa bir arqumenti odur ki, Stalin bu ərazini Azərbaycana verib.

Bəzi yazarlar konkret sübutu olmayan bu arqumentə istinad edirlər. Həqiqət isə belədir: 5 iyul 1921-ci ildə bolşeviklərin Qafqaz Bürosunun iclası keçirildi. Orada Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkibində qalmasına qərar verildi. Dağlıq Qarabağ isə geniş muxtariyyət aldı. Konfrans iştirakçılarından dördü bu yanaşmanı məqbul saydı, üç iştirakçı isə buna səs verdi. Yəni bu qərar heç bir halda Stalinə bağlı deyil.

1918-ci ilin mart-aprel aylarında Azərbaycanın bir neçə şəhərində erməni daşnaklar və bolşeviklər tərəfindən müsəlmanlar və dağ yəhudilərinin qətliam edilməsi faktı barədə alman oxuculara məlumat verən müəllif Sumqayıt və Bakıda baş vermiş pogromlara da toxunur:

“Sumqayıtda baş vermiş qarışıqlıq zamanı 26 erməni və 6 azərbaycanlı öldürüldü. Bu qarışıqlığın əsas təşkilatçılarından biri isə Eduard Qriqorjan adlı bir erməni idi. Ancaq erməni tərəfi bu faktı gizlətməyə çalışır”.

Müəllif Sumqayıtda baş verənlərin Xocalı hadisələri ilə müqayisə etməyin əleyhinə çıxır.

Çünki Sumqayıt hadisələri Sovet İttifaqı dönəmində olub. Xocalı qətliamını isə müstəqil Ermənistan dövləti törədib. Sumqayıt hadisələri zamanı onlarla insan ölmüşdü, Xocalı soyqırımı isə yüzlərlə insanın qətlinə gətirib çıxardı. Mülki insanları qətlə yetirən hərbi cinayətkarlar isə müstəqil Ermənistan Respublikasında ən yüksək vəzifələrə sahib oldular:

“Əlbəttə ki, bir empatik insan olaraq, hər bir ermənin qətlinə görə kədərlənirəm. Burada heç bir güzəştdən söhbət gedə bilməz. Səhvlərimizi qəbul etməliyik. Ermənilər də Xocalı soyqırımına görə üzr istəməlidir. Azərbaycanlılar da erməni qurbanlarının yaxınlarına başsağlığı verməlidir”.

Məqalənin sonunda müəllif son qənaətini açıqlayır:

“Nə qədər ki, erməni qoşunları Azərbaycan ərazisindədir, Azərbaycandakı məcburi köçkünlər evlərinə qayıda bilmir, dünya birliyi və media bu problemə ikili standartlar prizmasından baxır, bölgəmizdə əmin-amanlıq olmayacaq...”

Elbəyi Həsənli, Sürix

P.S Məqalənin müəllifi Asif Məsimovla əlaqə saxlamağa çalışacağıq. Şübhəsiz ki, 2016-cı ildən Almaniyada yaşayan alimin fikirləri oxucularımız üçün maraqlı olardı.

https://www.freitag.de/autoren/masimov/argumentationen-armenien-vs-aserbaidschan

 


Etiket:
Xəbərlər

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020

ŞƏKİ ÜSYANI İşğalçı rusiya ordusuna bitməyən nifrətin dastanı.

11.07.2020

Prezident İlham Əliyevin çağırışına uyğun olaraq YAP tərəfindən “Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış toponimlərimiz” kitabı nəşr olunub.

09.07.2020

İKİ DİLLİLİK (BİLİNGUALİSM)

08.07.2020

Alman qəzeti İrəvan xanlığından nə yazıb?

08.07.2020

Nazim Hikmətin yeni şeirləri tapıldı -FOTOLAR

06.07.2020

Hitleri qəzəbləndirən, fransız və rus idmançıları peşman edən “Borçalı şiri”

04.07.2020

Semaşko”nun həkimi Hicran Mustafayeva: “Mən cəhənnəmi yerdə gördüm”

04.07.2020

Nazir mənzilindən sürgün düşərgəsinin barakına – Gözəl yazıçı xanım 18 il boyunca iztirablar çəkib.

03.07.2020

Cek Londonun pandemiya ilə bağlı öncəgörməsi
 

02.07.2020

"SÖZÜN XAQANI” HAQQINDA SÖZ  

30.06.2020

Həsən bəy Zərdabinin ailəsi haqqında bilmədiyiniz – Faktlar

28.06.2020

Ermənistanda yetişdirilən “Azərbaycan Türkləri”

28.06.2020

26 iyun Azərbaycanın Milli Ordu Günüdür

26.06.2020

Ağcabədinin Salmanbəyli kəndi Şaumyanın silahdaşının adını daşıyır - ARAŞDIRMA

25.06.2020

Anadoluda erməni etnosu necə ortaya çıxdı?-Şahlar Hacıyev

24.06.2020

Kremlin məmurlarının ölümündə Andropov müəmması-SSRİ tarixinin sirli hadisələri...

23.06.2020

Ermənilər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən uğurlu diplomatı haqda ARXİVLƏRİ AÇDILAR

22.06.2020

Buhenvald düşərgəsində əsirlərə cəhənnəm əzabı yaşadan ər-arvad – biri həşərilik edib, o biri sifilis tutub.

21.06.2020

Nuh yurdu Naxçıvanı erməni hücumlarından qoruyan xilaskar

20.06.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

18.06.2020

Xalqın ən birinci günahı kitab oxumamaqdır.

18.06.2020

Kompleks yanaşma olmazsa, virus pik həddə çatacaq..." - ATU-nun dosenti ilə MÜSAHİBƏ

17.06.2020

15 İyun - Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin xilas günüdür

15.06.2020

Müasir Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafının əsasında Qurtuluş məfkurəsi və Ulu Öndər Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyası dayanır

14.06.2020

Heydər Əliyev Azərbaycanın xilaskarıdır - Akademik YAZDI

13.06.2020

Qətlə yetirilən nazir, azad edilən qatil

12.06.2020

“MONQOL-TATARLAR” MƏNBƏ VƏ RƏSMLƏRDƏ SARIŞINDIRLAR

10.06.2020

Nərimanov məsələsi - Mehman Cavadoğlu yazır
 

08.06.2020

Erməni vandalizmi: Qarakilsə necə Sisian rayonu oldu? - İnanılmaz faktlar

07.06.2020

Stalin ölənə qədər Hitlerin sağ olduğuna inanırdı – İspan mediası

07.06.2020
Bütün xəbərlər