SARIYAQUB

13:53 / 06.06.2023
Baxılıb: 1894

Kəndin əhalisi elliklə köçürülmüş, camaatın və kolxozun varidatı Ermənistan hökuməti tərəfindən talanmışdır.

Göyçə gölünün şərqində, Basarkeçər kəndindən (indiki Vardenis şə­həri) 10 km. şimal-şərqdə, dəniz səviyyəsindən 2102 metr yüksəklikdə qərarlaşmış bu qədim turk obası barədə ilk rəsmi məlumat Şah İsmayıl Xətainin Ərzincan yürüşü çərçivəsində Göyçəyə səfər etdiyi dövrə, yəni 1500-cü ilin əvvəllərinə aid olsa da, kəndin indiki coğrafi mövqeyindən cənubdakı qayalıqlara həkk olunmuş kitabələr oğuz elinin bu yerlərdə məskunlaşmasınınən azı 2000 illik tarixinə şahidlik edən maddi sübutdur.

Səfəvilər dövrünə dair yazışmalarda kəndin adı “Sarıyaqut”, XVIII əsr osmanlı mənbələrində “Siyaqut” kimi qeyd olunsa da, sonrakı dövrlərdə “Sarıyaqub”, bəzənsə “Sarıyal” ifadələri işlənmiş­dir. Şah İsmayıl Ərzincan yürüşü zamanı bir neçə günlüyə Göyçədə dayandığı zaman məhz bu kəndə gələrək oğuz ozan-dərvişlərinin ən kamil nümayəndələrindən olan Miskin Abdalı ziyarət etmiş, ona seyyidlik rütbəsi vermiş, sonradan rəsmən şah elan olunduqdan sonra isə xüsusi fərmanla Sarıyaqut kəndini barat kimi ona bağışlamış, onu Göyçədə özünün nümayəndəsi təyin etmişdir.

1555-ci ilə dair mənbələrdə Sarıya­qut kəndi Səfəvi-Azərbaycan dövlətinin Qarabağ (Gəncə) bəylərbəyliyinin inzibati vahidlərindən biri kimi səciyyələndirilir. 1723-cü ildə osmanlılar Göyçə gölü hövzəsinə tam nəzarət imkanı əldə etdikdən sonra tərtib olunmuş və 12 aprel 1728-ci ildə Əhməd şah Mehmet xan oğlu tərəfin­ dən təsdiqlənərək tuğralanmış “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri”nin 15-ci səhifəsində isə kənd “Siyaqut” adı ilə təqdim olunur və İrəvan əyalətinin Məzrəə nahiyəsinin inzibati bölgüsünə daxil olan obalardan biri kimi təsniflənir.

Həmin səhifədəki qeydlərdən o da bəlli olur ki, Sarıyaqutun sul­tan xəzinəsinə illik Ödənci 5787 ağça həcmində olub. Sarıyaqutun tarixi­nin qədimliyinə dair bu qədər aşkar tarixi faktlar ortada olduğu halda er­məni mənbələrində bu kəndin əsasının XIX əsrin ortalarında qoyulduğu iddia edilir. Əslində isə ermənilərin göstərdiyi tarix Sarıyaqubun üçüncü dəfə binələşdirilmə tarixidir. Belə ki, Sarıyaqut kəndi ilk dəfə 1578-ci il­ də, səfəviləri yenərək şimali Azərbaycan torpaqlarının bir qisminə, o cümlədən Göyçə gölünün şərq sahilindəki kəndlərin bir neçəsinə nəzarət imkanı əldə etmiş III Sultan Muradın şiələrə aman verilməməsi barədə amansız fərmanından sonra boşaldılmış, Miskin Abdal kimi qüdrətli şiə mürşidinin ocağına aman olmayacağı həqiqətini dərk edən sarıyaqutlular doğma yurdlarını müvəqqəti tərk edərək indiki Gədəbəy rayonunun Miskinli kəndi ərazisinə pənah aparmışlar.

1620-ci ildə osmanlılar Göyçə kəndlərinə nəzarəti itirdikdən sonra sarıyaqutluların bir qismi geri dön­məyərək Miskinli adlandırdıqları təzə yurdlarında qalsalar da, Miskin Abdalın törəmələri və tərəfdarları doğma ocağa dönmüş və onu ikinci də­fə binələşdirmişlər.
1826-1829-cu illərdə baş vermiş İran-Rusiya, Rusiya-Türkiyə müha­ribələrinin gedişində erməni-rus hərbi birləşmələrinin Göyçədə dağıtdığı yurd yerlərinin və erməni vilayətinin idarəçiliyinə verilərkən Göyçə höv­zəsində yaşayış üçün yararlı sayılan kəndlərin İ.Şopen tərəfindən tərtib edilmiş siyahılarında Siyaqutun adı yoxdur.

Yəni bu kənd də ermənilərin təkidi ilə “adı unudulmuş ölü kəndlər” qrafasında ümumiləşdirilmiş qədim türk obalarından biri olub. Başqa sözlə, ermənilər oğuzun bu yerlərdə məskunluğunun qədimiliyinə şəhadət verən yurd yerlərinin hamısı kimi Sarıyaqutun da izini tarixdən silmək niyyətində olublar və bu səbəbdən də onun bərpasına imkan vermək istəməyiblər. Amma 1826-1829-cu il­ lərdə müvəqqəti olaraq Gədəbəydəki Miskinlidə məskunlaşmış siyaqutlular az sonra doğma yurdlarına dönərək, kəndi bərpa etmişlər ki, bu fakt da 1873-cü ilə dair rəsmi statistik göstəricilərdə öz əksini tapmışdır.

Hə­min sənəddə “Sarıyal” kimi təqdim olunan kəndin türk əhalisinin sayı 294 nəfər idi və bu rəqəm 1886-cı ildə 416, 1897-ci ildə 536, 1914-cü il­ də isə 675 nəfər həddinə qədər artmışdı. 1919-cu il 13-20 aprel aralığın­da Andronikin daşnak qoşunlarının Göyçədə həyata keçirdikləri qətliamlar zamanı Sarıyal (erməni mənbələrinə görə bu dəfə “Sarıyaqub”) yeni­dən dağıdılmış, əhalinin sağ qalan hissəsi təkrarən Gədəbəy və Daşkəsən rayonlarına pənah aparmışlar.

1922-ci ildə kəndə dönənlərin sayı 1914- cü ildəki əhalinin yarısından da az, cəmi 343 nəfər olmuşdur. Məhz bu ta­rixdən sonra kəndin adı rəsmi sənədlərdə “Sarıyaqub” kimi qeyd olun­muşdur. 1931-ci ildə kənd əhalisinin sayı artaraq 471 nəfər həddinə çat­sa da, “kulak”, “xalq düşməni” axtarışları nəticəsində əhalinin bir qismi yenə didərgin salınmış, kişilərin böyük bir qismi isə ikinci dünya müha­ribəsindən geri dönməmişlər. 1953-cü ildə kənddəki təsərrüfatların sayı 1940-cı ilə nisbətdə 40 faizə qədər azalmışdı.

Amma bu repressiyalara baxmayaraq sarıyaqutlular doğma yurdlarını daha coşğun səylə abadlaş­dırırdılar və 1979-cu il siyahıyaalınmasnın nəticələrinə görə kənd əhali­sinin sayı 1000 nəfər həddini keçmişdi. 

Kəndin əhalisi elliklə köçürülmüş, camaatın və kolxozun varidatı Ermənistan hökuməti tərəfindən talanmışdır. Ermənistan Respublikası parlamentinin 9 aprel 1991-ci il tarixli qərarı ilə Sarıyaqub toponimi də ləğv edilərək, kənd “Çaxqacor” adlandırılmışdır.

Tədqiqatçı-jurnalist: Salman VİLAYƏTOĞLU.

Təqdim etdi: İlqar İSMAYIL


Etiket:
Xəbərlər

Ikinci Dünya savaşında həlak olan Aşıq İdris

12.05.2024

9 may 2024-cü ildə “Xəmsə” şadlıq evində Basarkeçər rayon Daşkənd icmasının görüşü keçirilmişdir.

11.05.2024

Nərimanlı kənd sakinləri, o cümlədən Qarabağ müharibəsinin bir qrup iştirakçısı ilə görüş keçirilib. Nərimanlı sakinlərinə üzvlük vəsiqələri TƏQDİM OLUNUB.  

10.05.2024

Basarkeçər rayon Daşkənd icmasının görüşündə tədqiqatçı-jurnalist Araz Yaquboğlunun çıxışı

10.05.2024

Əhliman Əmiraslanov: Azərbaycan xalqının Ulu Öndərə olan məhəbbəti əbədidir

10.05.2024

NARINCI YUXULAR

08.05.2024

ÇİÇƏYİN SÖZ KƏRPİCLƏRİ

08.05.2024

NƏQA MİNMƏK NƏDİR?

08.05.2024

Sona Abbasəliqızı Türkiyədə “İlin tarixi roman yazarı” ödülünə sahib oldu

28.04.2024

Oxuduğu məktəbdə adı əbədiləşən - ŞƏHİD ELŞAD HƏMİDOV.

20.04.2024

Mədəniyyətimizin zənginləşməsində Aşıq Ələsgər amilindən istifadə mexanizmi

16.04.2024

Aşıq Ələsgər xalqımızın Qərbi Azərbaycandan deportasiyası dövrünün qurbanı, canlı şahidi kimi

01.04.2024

ORDA BİR KƏND VAR, UZAQDA... DOĞMA QARAQOYUNLUM - FOTO

26.03.2024

NOVRUZ XALQIMIZIN MİLLİ BAYRAMIDIR!

20.03.2024

Bayram Aslanov “Heydər Əliyevin 100 illiyi” yubiley medalı ilə təltif edilib - Fotolar

19.03.2024

16 mart 2024-cü ildə Qərbi Azərbaycan İcmasında Gənclər Şurasının üzvləri ilə görüş keçirilib.

16.03.2024

Niyə məhz Qurbani?

04.03.2024

Meşəli kəndində ailəsi qətlə yetirilən qadın: “Atamı diri-diri yandırdılar, anamı, bacımı güllələdilər” - FOTO

26.02.2024

Milli düşmənçiliyə qarşı etiraz səsini ucaldan ŞƏXSİYYƏT – FOTOLAR

24.02.2024

Qərbi Azərbaycanın rayonları və kəndləri üzrə icma sədrləri və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidləri üzrə nümayəndələrinin 1-ci toplantısı keçirilib

24.02.2024

Qərbi Azərbaycan kəndləri – Cıvıxlı

21.02.2024

Pəmbək. (Göldək)

21.02.2024

BÖYÜK NƏRİMANLILAR SİLSİLƏSİNDƏN - QURBANOV ELŞƏN MAHMUD OĞLU

17.02.2024

Prezidentin andiçmə nitqi: inkişafın yeni “yol xəritəsi”

16.02.2024

BÖYÜK NƏRİMANLILAR SİLSİLƏSİNDƏN YAZIÇI, PUBLİSİST QƏDİR ASLAN 
 

14.02.2024

Qərbi Azərbaycan İcmasında Basarkeçər rayonunun alimləri ilə görüş keçirilib.

12.02.2024

QOŞABULAQ

06.02.2024

DƏDƏ ƏLƏSGƏRİN 60 YAŞLI MÜRİDİ

16.01.2024

DƏDƏ ƏLƏSGƏR SEVDALI İŞ ADAMI

15.01.2024

60 YAŞIN MÜBARƏK!

15.01.2024

AŞIQ İSLAM YUSİFOV
(1893-1968)

12.01.2024

Milli dövlətçilik tariximizin məğrur lideri

28.12.2023

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə "Qərbi Azərbaycan yolunda" adlı konfrans keçirilir - FOTOLAR

28.12.2023

GÖYÇƏ MAHALI, BASARKEÇƏR RAYONU. BALA MƏZRƏ KƏNDİNİN QISA TARİXİ

27.12.2023

AZƏRBAYCAN AŞIQ POEZIYASININ GÖRKƏMLİ NÜMAYƏNDƏLƏRİNDƏN BİRİ ŞAİR, USTAD AŞIQ NÖVRƏS İMANIN 120 İLLİK YUBİLEY TƏDBİRİ KEÇİRİLİB

26.12.2023

İLAHİ EŞQİN TƏRCÜMANI

24.12.2023

Müzəffər Ali Baş Komandan, Qarabağın Fatehi, sizi doğum günü münasibətilə təbrik edirk!

24.12.2023

Həsən Xəyallının şeirlərində dini məqamlar. “Qıfılbənd”in təhlili

21.12.2023

BÖYÜK MƏZRƏ - GÖYÇƏ MAHALI

10.12.2023

Dekabrın 7-də Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının Vəcihə Səmədova adına Sərgi Salonunda Qərbi Azərbaycan əsilli rəssamların əsərlərindən ibarət sərgi açılıb.

07.12.2023

Tanınmış hərbi ekspert Telman Qasımov İrəvana səfər edib.    

05.12.2023

HƏYATDA ÖZÜMÜ XOŞBƏXT ADAM HESAB EDİRƏM Ki, HEYDƏR ƏLİYEVLƏ BİRGƏ İŞLƏDİM

04.12.2023

AMEA müxbir üzvü, Basarkeçər rayon icma sədri, professor Nuru Bayramov İnönü Universitetinin “Fəxri Doktoru” seçilib - FOTOLAR.

03.12.2023

 Bax, biz Göyçə torpağındayıq...

29.11.2023

BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİNDƏ “Qərbi Azərbaycanda türk müsəlman abidələrinin erməni vandallığına məruz qalması” mövzusunda elmi seminar keçirilib - FOTOLAR

25.11.2023

SƏHRADA YALQIZLIQ

25.11.2023

Azərbaycanda ilk dəfə “Qərbi Azərbaycana qayıdış” festival-konqres keçirilir FOTO

23.11.2023

İcma: Paşinyan hökumətindən azərbaycanlıların Ermənistanda öz dədə-baba yurdlarına qayıdış hüququnu tanımasını gözləyirik

21.11.2023

“Azərbaycan Bayrağı” ordeni və “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif olunan - MÜBARİZ QULUYEV BABACAN KƏND İCMASININ SƏDRİ SEÇİLDİ-FOTOLAR

14.11.2023

Xankəndi şəhərində Vətən müharibəsində əldə edilən Zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunan hərbi parad keçirilib

08.11.2023
Bütün xəbərlər