Adı dillər əzbəri olan, oğlunu vaxtsız itirən Ağ Aşıq Allahverdi

18:00 / 11.02.2019

Rənginin ağlığına görə Ağ aşıq kimi məşhur olan Aşıq Allahverdi təxminən 1750-ci illərdə Göyçə mahalının Kərkibaş kəndində doğulub. Burada yüz ilə yaxın ömür sürüb, təxminən 1850-ci illərdə dünyasını dəyişmişdir.

Aşıq Allahverdinin yaşadığı dövr Azərbaycanda (Nadir şahın ölümündən sonra) xanlıqların müstəqilləşdiyi, eyni zamanda, bir-birilə qanlı müharibələr apardığı, bir-birinin kəndlərini, torpaqlarını ələ keçirdiyi dövr idi. Göyçə də bu qanlı müharibələrin məngənəsində tez-tez əldən-ələ keçir, soyulub talan edilirdi. Aşıq Allahverdi bir el sənətkarı, el təəssübkeşi kimi İrəvan xanlığının zorakı hərəkətlərinə, yerli kəndxudaların özbaşınalığına qarşı çıxdığına görə təqib olunur, nəhayət, əlacsız qalıb Yaxın Şərqin müxtəlif şəhərlərinə səfərlər edirdi.

Ömrünün çoxunu gəzərgi həyat keçirdiyindən aşığın tərcümeyi-halı dolaşdırılmış, hətta Şəril mahalının Kosacan kəndindən olan eyniadlı Ağ Aşıq Allahverdi ilə qarışdırılmışdır (Bu dolaşıqlığı sonralar diqqətli araşdırma aparan Əli Şamilov aydınlaşdırmışdır).

Doğrudan da, Göyçəli Aşıq Allahverdi bayatı və qoşmalarında dəfələrlə Göyçənin adını doğma eli-obası kimi xatırlamışdır:

Əzizim, Göyçəyə mən,

Qurbanam Göyçəyə mən.

Virana qalsın Urumu,

Həsrətəm Göyçəyə mən.

yaxud:

Əlqərəz, ruzumuz oldu üç batman,

Çatınca nobatım sındı dəyirman.

Yerdə qalanını apardı siçan,

Güldü Ağ Aşığa Göyçə mahalı.

 

Doğma yurdunda aşığın həyatı çox ağır keçmiş, incidilmiş, təhqir edilmiş, digər tərəfdən oğlu İsmayılın vaxtsız ölümü də aşığa bir dərd olmuşdur. Bütün bunları aşıq «Çəkirlər» rədifli qoşmasında çox aydın ifadə etmişdir:

Sığındım Göyçəyə, bu mahala mən,

Dərdim Sarı Nərdən nərgiz, lala mən.

İtirmişəm İsmayıltək bala mən,

Sinəmə çalın-çarpaz yara çəkirlər.

 

Allahverdi dərd əlindən dəlidi,

Kənddə koxa qanı soran zəlidi.

Gözüm yaşı Qığsoy çayın selidi,

Canımı atəşə, nara çəkirlər.

 

Şeirlərindən bəlli olur ki, Aşıq var-dövlət üstündə incidilib, hətta yurdundan sürgün edilib. Araşdırmalardan aydın olur ki, Göyçə tabe olduğu İrəvan xanları tərəfindən talançılığa və ağır vergilərə məruz qalmışdır. Ağ Aşıq da bunlara etiraz etdiyinə görə incidilib, var-dövləti əlindən alınmışdır. Hətta «Ağ Aşıq və Sənubər» dastanından və şeirlərindən anlaşılır ki, (Sərdara ağ dərili adamın qanının müalicə üçün lazım olması dastan yaradanların uydurmasıdır) Aşığı cəzalandırmaq üçün Sərdarın sarayına aparmışlar. Sərdar Ağ Aşığın çox mahir bir sənətkar olduğunu görüb və bir neçə il yanında saxlamış, sonra azad eləmişdir.

Aşıq kəndxudaya və Sərdar Hüseynə (Sərdar Hüseyn çox güman ki, İrəvanın sərdarı (1807-1827) Hüseynqulu xandır) münasibətini çox aydın şəkildə bildirir:

Fərraş hüzurunda qolu bağlıyam,

Müxənnət kəndxuda-sinə dağlıyam.

Haqq-ədalət hanı, dərdim ağlıyam,

Dərd bağlıyacam haçana kimi?

 

Sərdar Söyüntək sitəmkar olmaz,

Zülmündən dünyada kimsənə qalmaz.

Ağ Aşıq dərdini kimsənə bilməz,

Məlhəm arayacam haçana kimi?

Ağ Aşıq Allahverdi dövrünün çox nadir bir saz-söz ustası kimi tanındığından və başı çox bəlalar çəkdiyindən dünyasını dəyişdikdən sonra həyatı əfsanələşmiş, onun gah Sulduz mahalından, gah Naxçıvanın Kosacan kəndindən, gah da Qazaxdan olması barədə müxtəlif ehtimallar, fərziyələr yaranmışdır. Hətta onu milliyyətcə erməni qələminə verənlər də olmuşdur. Ancaq Ağ Aşığın nadir bayatıları, gəraylıları, qoşmaları və təcnisləri onun qüdrətli bir sənətkar, həm də zamanının açıqgözlü, mübariz bir şəxsiyyət olduğunu göstərir.

Məşhur saz-söz ustası Aşıq Alı da Ağ Aşığın yetirməsidir. Onlar yalnız ustad-şəyird yox, həm də çox etibarlı dost olmuşlar. Aşıq Alı, Aşıq Yıvqalı, Aşıq Zəkini, Duraxanı, Əsməri bağlamış, ustadının üzünü ağ eləmişdir. Ağ Aşıq şəyirdi Alı haqqında demişdi:

Mahalımın şah damarı,

Alqış sənə, Aşıq Alı.

Saldın kəməndə Yıvqalı,

Alqış sənə, Aşıq Alı.

 

Ustadıyın üzü ağdı,

Zəkiyə çəkdiyin dağdı.

Oğul, müjdəm xubsoraqdı,

Alqış sənə, Aşıq Alı.

 

Duraxan da gəldi dada,

Əsməri də saldın oda.

Ağ Aşığın bu dünyada,

Şöhrətisən, Aşıq Alı.

Alqış sənə, aşıq Alı.

Aşıq Alı ustadının zəhmətini itirmədi, Aşıq Ələsgər kimi böyük saz-söz ustadı yetişdirdi.

Mənbə:Qara Namozov "OZAN-AŞIQ SƏNƏTİNİN TARİXİ" kitabı


Etiket:
Xəbərlər

Stalinin şəxsən partbilet təqdim etdiyi yeganə azərbaycanlı-Aydın Məmmədov

21.03.2019

Xan hekayəti: Bilmədiyimiz faktlar, görmədiyimiz fotolar – Oğlu yazır...

20.03.2019

Miskin Abdal yaradıcılığından seçmələr

19.03.2019

NOVRUZ ÇƏRŞƏNBƏLƏRİ

19.03.2019

Alban elinin Sünik vilayəti

19.03.2019

Osmanlı sultanının qızı onu niyə sevmədi? - Atatürk haqda bilmədiklərimiz

18.03.2019

Əli Kərim yaşasaydı, 88 yaşı olacaqdı...

18.03.2019

Təkamül nəzəriyyəsini Darvin-dən 1000 il əvvəl irəli sürən müsəlman mütəfəkkir

17.03.2019

"Qafqazın Pensilvaniyası" - Bakı və I Dünya Müharibəsi

16.03.2019

Mahir Bayram Becan Qasımova şeir həsr etdi

16.03.2019

Qubadlı rayon Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi

15.03.2019

İntihar nədir, insanlar niyə intihar edir?

15.03.2019

Gülüstan müqaviləsi - TAM MƏTN

14.03.2019

Babək Xürrəmi bu gün edam edilib – 1181 il öncə

14.03.2019

Makedoniyalı İskəndərin ölümünün sirri 

13.03.2019

Tarixin ilk qadın hökmdarı - Araşdırma

13.03.2019

Müdrikliklə ziyalılığı özündə qovuşduran el ağsaqqalı...  

12.03.2019

Bugün Cabir Novruzun doğum günüdür.

12.03.2019

Sabirin ölümündən əvvəl yazdığı vəsiyyət məktubu: Qardaşım Səhhət...

11.03.2019

Ətrafın ağılsız və bayağı düşüncələrindən necə qurtulmalı?

11.03.2019

Eldar İsmayıl Böyüktürkün şeirləri 

10.03.2019

Erməni Əsirliyində Olan Ağdamlı Rus Qadın Başına Gələnləri Danışır

09.03.2019

Göyçədə Zod kəndində ermənilərin törətdikləri soyqırımları

09.03.2019

25 milyon insanın ölümünə gətirib çıxaran repressiyaların səbəbkarı olan qadın kim idi?

09.03.2019

8 Martın yaranmasının maraqlı - TARİXİ

08.03.2019

Xanımlar haqqında poeziya çələngi

08.03.2019

“Azərbaycanda erməni qırğınları və deportasiyaları” haqqında baxışların tənqidi təhlili                                                                                                                                

07.03.2019

Millət vəkili Qənirə Paşayevanın günü

07.03.2019

20 yaşında ABŞ-da əməliyyat aparan azərbaycanlı cərrah

07.03.2019

İmamverdi İsmayılovun "Sonuncu fəsil" ibrətnaməsi

06.03.2019

Şəlvə sovməəsi - Laçının əsir abidələri - FOTO

06.03.2019

Kinomuzun Ceyhun Mirzəyev məqamı

05.03.2019

“Azərbaycan: tarixi-coğrafi məkan adından müstəqil siyasi dövlətə kimi”- Şəhla Cabbarlı yazır

05.03.2019

Abbasəli Kərimovun şeirləri

04.03.2019

Xarici Ədəbiyyat - Aqata Kristi

02.03.2019

Sona qədər döyüşən 4 qardaş: Onları niyə tanımamışıq? - Foto

02.03.2019

ƏLİ QURBANI NECƏ TANIMIŞDIM... 

01.03.2019

İstedadlar sorağında - Mücirəddin Mübariz

01.03.2019

 MİSKİN ABDAL OCAĞININ NÜMAYƏNDƏSİ

28.02.2019

İstedadlar sorağında - Aygün Sadiq

27.02.2019

Xocalıda şərəfsiz hərb tarixini yazanlar - Qanlı polk (ARAŞDIRMA)

27.02.2019

Milli Qəhrəmanlarımızın şəhid olduğu gündür - 26 fevral

26.02.2019

Şamil Sabiroğlu: “Mən fotoşəkilləri göndərəndən sonra gördülər ki, doğrudan da Xocalı işğal olunub.”

26.02.2019

İstedadlar sorağında  - Rəşid Bərgüşadlı

25.02.2019

HƏRBİ HƏKİM FƏDAKARLIĞI

25.02.2019

Xocalı faciəsinin canlı şahidi: "Gözümün önündə bibimi və övladını qətlə yetirdilər"

25.02.2019

İstedadlar sorağında - İlhamə Nasir

24.02.2019

Putinin nifrət etdiyi ÇEX QIZI: "Mavi quş"un İNANILMAZ SİRRİ

23.02.2019

Unudulmaz izlər - Cəlil Məmmədquluzadə

22.02.2019

Şəfaqət Cavanşirzadə

22.02.2019
Bütün xəbərlər