İki min ildən çox tarixi olan qədim yurd yeri - Ardanış

13:30 / 06.12.2018

1723- ci ildə Göyçə hövzəsi bütünlüklə osmanlıların nəzarətinə keçdikdən sonra tətbiq olunmuş stuktur bölgüsünə əsasən Ardanış İrəvan əyalətinin Məzrə nahiyyəsinin inzibati vahidləri sırasına daxil edilmişdir.

Krasnoselo rayon mərkəzindən 22 km cənub- şərqdə, Zod-Sevan dəmiryolunun təxmin 35-ci kilometrində, sahildən 1 kilometr məsafədə yerləşən bu kəndin müasir coğrafi mövqeyindən təxminən 1-1,5 kilometr şimalda, Şahdağ silsiləsinin cənub ətəklərindəki oğuz kurqanları bu yerlərin oğuz türkləri tərəfindən binələşdirilməsinin qədim tarixinə işarət olan fakt kimi dəyərləndirilsə də, onların vaxtında tədqiq edilməməsi Ardanışın həqiqi tarixi barədə konkret qənatlərə imkan vermir.

Bununla belə, kəndin şimal-şərqindəki, I-II əsrlərə aid edilən məzarlığın qalıqları oğuzların Ardanışda məskunlaşmasının azı 2000 illik tarixini təsdiqləyən maddi sübutdur. ХVI əsrə dair sənədlərdə Ardanış Səfəvi Azərbaycan dövlətinin Qarabağ (Gəncə) bəylərbəyliyinə daxil olan Göyçə kəndlərindən biri kimi təsniflənir. 1723- ci ildə Göyçə hövzəsi bütünlüklə osmanlıların nəzarətinə keçdikdən sonra tətbiq olunmuş stuktur bölgüsünə əsasən Ardanış İrəvan əyalətinin Məzrə nahiyyəsinin inzibati vahidləri sırasına daxil edilmişdir.

1728-ci ildə tərtib olunmuş “ İrəvan əyalətinin icmal dəftəri ”nin 16 ci səhifəsindəki qeydlərdə kənd öz əzəli adı ilə - “ Ərdanuc kəndi ” kimi təqdim olunub və onun sultan xəzinəsinə illik vergisinin 4,339 ağca həcmində olduğu göstərilib. Erməni mənbələrində isə Ardanış toponiminə ilk dəfə XIX əsrin əvvəllərinə dair sənədlərdə rast gəlinir. Belə ki, 1828-ci ildə yeni yaradılmış erməni vilayətinin idarəçiliyinə verilmiş Göyçə mahalının o zaman yaşayış üçün yararlı sayılan 59 yaşayış məntəqəsinin siyahısında 55-ci sırada Ardanış kəndinin adı gəlir.

Həmin siyahıları tərtib etmiş İ.Şopenin verdiyi məlumata görə, 1831-ci ildə sırf türklərdən ibarət 389 nəfər əhalisi olmuşdur. Z.Korkodyanın təqdim etdiyi rəsmi məlumatlara görə, 1914-cu ildə kənd əhalisinin sayı 1045, 1919-cu ildə 1154 nəfər olmuşdur. 1918-ci ilin əvvəllərində Ararat Respublikasının quldurları kəndi talan etsələr də, Türkiyədən gətirilmiş erməniləri Ardanışda yerləşdirmək niyyəti baş tutmamışdır. Məşədi Hümbətin başçılıq etdiyi özünümüdafiə batalyonunun qisasından qorxan gəlmə ermənilər Ardanışda məskunlaşmaqdan qətiyyətlə imtina etmişlər.

1919-cu ilin qışında yenidən kəndə dönən Ağbulaq, Toxluca və Ardanış əhalisinin təsərrüfat işləri ilə məşğul olması xəbəri daşnaq liderlərini qıcıqlandırmış və 1920-ci ildə kəndə yeni hərbi basqın olmuşdur. Məşədi Hümbət 1875-ci ildə anadan olmuş, Hacı Axunddan dini dərs almışdır. 1918-ci ildə ermənilərin Qaraqoyunlu dərəsinə hücumu zamanı döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə kənd ağsaqqallarının ümumi rəyi ilə kəndin koyxası təyin edilmiş, 1918-1920-ci illərdə kənd müdafiəçilərinə rəhbərlik etmişdir.

Məşədi Hümbətin müəllimi olmuş, Hacı Axund-Rəhim Hacı Həsən oğlu. XIX-əsrin 70-ci illərində Xoy şəhərində ali ruhani təhsil almış, Göyçənin 8 kəndinin baş din xadimi olmuşdur. “ Joğovord ” qəzeti özünün 1920-ci ildəki 105-ci sayında Q. Muradyan adlı müəllifin dili ilə həmin hadisəni belə təsvir edirdi : Bizim hökumətin tədbirləri sayəsində Toxluca, Ağbulaq, Ardanış kəndlərinin əhalisi Ermənistan sərhəddini tərk eledilər. Bu kəndlərin əhalisi külli miqdarda kartof, buğda və arpa səpmişdi. Hökumət bu kəndlərdən 2 milyon puddan çox kartof yığa bilər...” Bu məlumata əsasən belə təxmin etmək olar ki, ermənilərin Ardanışa və qonşu kəndlərə hücumu 1920-ci ilin yay aylarına təsadüf etmişdir. 1922-ci ildə sovet hökumətinin təhlükəsizlik barədə təminatından sonra Ardanışa qayıdanların sayının 1138 nəfər, yəni 1914-cü ildəki əhalinin sayına az qala bərabər olması isə Ardanış müdafiəçilərinin, sözün həqiqi mənasında bacarıqlı olmalarına, əhalini 1918-1920-ci illər qətliamlarından maksimum az itki ilə çıxara bilmələrinə şəhadət verən tarixi reallıq kimi dəyərləndirə bilər.

Sovet hakimiyyəti illərində var gücləri ilə abadlaşdırmağa müvəffəq oldular. 1937-ci ilə qədər Basarkecer rayonunun idarəçiliyində olan kəndin sürətli inkişafı erməniləri əndişələndirdiyindən, Ermənistan Xalq Komissarları Sovetinin Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi özünün 31 dakabr 1937-ci il tarixi qərarı ilə Ardanış türklərin çoxluq təşkil etdiyi Basarkeçərdən ayıraraq, ermənilərin, rusların, mordivinlərin, kürdlərin qarışıq yaşadığı Krasnoselo rayonunun inzibati vahidlərindən birinə çevrildi. Amma bu tədbir də ardanışlıların vətən sevgisini öləzidə bilmədi, əksinə sanki özünüqoruma, öz varlığını təsdiqləmə tam gücü ilə işə düşdü və Ardanış alimlər, ziyalılar məktəbinə çevrildi.

1979-cu ilin rəsmi siyahıya alınmasının nəticəsinə görə, Ardanışın sırf türklərdən ibarət əhalisinin sayı 2589 nəfər idi. 1988-ci ilin noyabr ayının 24-dən 28-nə qədər erməni quldurlarının mühasirəsində qalan kənd əhalisi Azərbaycanın rəsmi dairələrindən heç bir kömək ala bilməməsi səbəbiylə doğma yurdu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Bu hadisə zamanı Ardanış 6 şəhid verdi.

Mustafa Musa oğlu Məmmədov 1929-cu il təvəllüd.

Həsən Şaban oğlu Həsənov 1934-cü il təvəllüd.

Firəngiz Hüseyn qızı Xəlilova 1958-ci il təvəllüd.

Bahar Süleyman qızı Ələsgərova 1920-ci il təvəllüd.

Əli Abbas oğlu İsmayılov 1928-ci il təvəllüd.

Səməd İsmayıl oğlu İsmayılov 1930-cu il təvəllüd.

Ermənistan Respublikası Nazirlər Sovetinin 24 mart 1990-cı il qərarı ilə Ardanış bir təsərrufat subyekti kimi ləğv edilərək, ərazisi qonşu kəndlər arasında bolünmüşdür.

SALMAN VİLAYƏTOĞLU

Hazırladı: İLQAR İSMAYILOV

Goyce.az


Etiket:
Xəbərlər

Ermənilərin çeçenlərə tarixi zərbəsi: Urartu oğurluğu

20.02.2019

Zəki İslamın şeirləri

19.02.2019

19.02.2019

Fəlsəfə - Aşiq buddistlər

19.02.2019

YAXIN NƏŞR TARİXİNİN TƏDQİQİ “BOZ OĞUZ” nəşriyyatı – LEYLA ABASOVAnın təqdimatında

18.02.2019

“...Qırmızı koftalı, yaşıl tumanlı...” — Xan Şuşinski bayrağımızı gizli musiqi ilə vəsf etmişdi

18.02.2019

Məcnun Göyçəlinin şeirləri

16.02.2019

Türkün ari-slavyan sivilizasiyası qarşısındakı rolu

16.02.2019

Avropalı alimlərdən ŞOK ARAŞDIRMA: Qafqaz xalqları Amerika və Avropa ilə qohumdur

15.02.2019

HƏRBİ HƏKİMLİYİN KAMİL ZİRVƏSİ

14.02.2019

Balaca İsmayılın böyük istedadı

13.02.2019

Azərbaycan türklərinin Qızılbaşlar imperiyası fars dövlətinə necə çevrildi? –"REGNUM"UN ARAŞDIRMASI

12.02.2019

İstedadlar sorağında  - Rəşid Bərgüşadlı

12.02.2019

Eynulla Sadıqın şeirləri

11.02.2019

Adı dillər əzbəri olan, oğlunu vaxtsız itirən Ağ Aşıq Allahverdi

11.02.2019

11.02.2019

Qədim Azərbaycan şəhəri olan İrəvanın əhalisi

11.02.2019

Bir-birinin ətini yeyən məhbuslar, qan dolu otaqda dəhşətli 15 gün – FOTOLAR

09.02.2019

1988-1989-cu illər deportasiyası

09.02.2019

“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanlarında və Azərbaycan dilinin Krasnoselsk şivələrində bəzi leksik paralellər

08.02.2019

Şükriyyə: Bədənini murdarlayıb namusunu zabitlərdən qoruyan qadın...- ARAŞDIRMA

08.02.2019

Tarixin iki türk sərkərdəsi — Çingiz xan və Əmir Teymurun fərqləri

07.02.2019

Ermənilərin qorxulu kabusu: Təkbaşına hücum…

07.02.2019

İstedadlar sorağında - İlahə İmanova

06.02.2019

Ardanış haqqında tarixi oçerk

06.02.2019

Görməsə də, əli ilə atasının məzarına toxunurdu — Hacı Zeynalabdinin qızına 6 il baxmış şəxsdən açıqlamalar - FOTOLAR

06.02.2019

Əli Məhərrəmovun şeirləri

05.02.2019

Göyçə nisgili, Göyçə dərdi

05.02.2019

Mübarəksən, cənab Leytenant

03.02.2019

İsmixan Didərginin şeirləri

02.02.2019

Nəvai yaradıcılığında Nəsimi obrazı VƏ YA ÖZBƏK ƏDƏBİYYATI SƏHİFƏLƏRİNDƏ NƏSİMİ İZLƏRİ

02.02.2019

ISSIQ YAZISI

01.02.2019

Şeyx Şamil

01.02.2019

Rüstəm Dastanoğlu: " Göyçənin özü böyük bir akademiya idi. Aşıq Ələsgər də o akademiyanın ən parlaq məzunu oldu."                                                                                  1-ci hissə                                                 

31.01.2019

Rəsulzadədən sitatlar

31.01.2019

Yusif Bayramov əzəməti

30.01.2019

Ermənistanın ərazisində qalan Zəngəzur tarixi Azərbaycan torpağıdır

30.01.2019

Əmir Teymurun lənətinə uğrayan Stalinin qorxusu və çaşqınlığı…

29.01.2019

USTA ABDULLANIN ƏXLAQİ-DİDAKTİK ŞEİRLƏRİ

29.01.2019

Fəlsəfə - Bertrand Rassell

29.01.2019

DİL FAKTLARININ DAXİLİ MƏZMUNU VƏ BƏDİİ HƏQİQƏT

28.01.2019

İstedadlar sorağında - Qafar Şövqi

28.01.2019

Xəyanəti unutmayan və bağışlamayan KQB-nin qisası – Kəşfiyyat sirləri

28.01.2019

Düşmənin qorxulu röyası

26.01.2019

Unudulmaz izlər - Firudin bəy Köçərli

26.01.2019

Bakını və Türkiyəni gizli dinləyən kəşfiyyatçı qadının sensasion hekayəsi

25.01.2019

Unudulmaz izlər - Hacı Zeynalabdin Tağıyev.  

25.01.2019

Tarixdə baş vermiş qəribə müharibələr

25.01.2019

Səyyarə Məmmədlinin şeirləri

24.01.2019

Ağa Məhəmməd Şah Qacar haqqında bilmədiklərimiz...

24.01.2019
Bütün xəbərlər