Dünyanın əlindən tutan sənətkar...

13:35 / 17.11.2018

Aşıq Fətullanın səsinin ötkəmliyi, şaqraq qaqqıltısı, saz çalmaq məharəti, əsl ustadlarsayaq sazı sinəsinə müstəkəm edərək çırtıqları ilə qara sazın sinəsinə od salması böyük bir simfoniyanı xatırladar, ən susqun qəlbləri belə fəth edirdi.

Qopuzdan üzü bəri ozan-aşıqlıq sənəti xalq ədəbiyyatını, onun mədəni-ictimai dəyərlərini zamanların arxasından dartıb bu günə qədər gətirib çıxarmışdır. Hələ eramızın V əsrindən Attila dövründə saraylarda təşkil edilən şənliklərdə, toplantılarda bahadırların şücaətini tərənnüm etmək, onları tanıtmaq üçün aşıqlıq sənətinin misilsiz xidmətləri olmuşdur. Həmçinin xaqanların, sərkərdələrin, ordusunun döyüş bacarığının artırılmasında, döyüşlərdə zəfər çalmış igidlərin, sərkərdələrin şəninə tərif deyilməsində bu sənətinin mənəvi-psixoloji təsiri olduqca böyükdür. Bülbül avazlı aşıqların yanıqlı ifasının təsirindən çoxları ötənləri- itinləri xatırlayıb əllərini üzünə dayayıb xəlvət-xəlvət ağlayar, bəzən də Koroğlu nərəli aşıqların şaqraq zənguləsindən vəcdə gəlib bığıburma igidlər kimi cavanların köhlən atın belinə qalxıb, böyük coşqu ilə ənginliklərə uzanan göy yaylaqlarda cıdıra çıxdığı məqamlar da az olmayıb.

Aşıq-ozan sənətinin, sazın-sözün hikmətinin qorunmasında Göyçə mahalı öz əhli-əyalı ilə azman sənətkarlar yetirə-yetirə “ söz sənət beşiyi ” statusunu almışdır. Göyçə laylası, Göyçə gözəlliyi, Göyçə havası ilə 1941-ci il də qədim Nərimanlı kəndində Baleyoğlu Əbdüləzim kişinin ocağında dünyaya gələn Fətulla Əliyev kiçik yaşlarından meylini Aşıq Alı, Dədə Ələsgər dünyasına salmış, ömrünü könüllü olaraq ozan sənətinə bağlamışdır. 10-12 yaşlarında Fətulla Əliyev böyük ustad-yarpızlı aşıq İmanın yanında şəyirdlik edir, ondan bu sənətin sirlərini öyrənməyə başlayır. Fətullaya yeniyetməlik dövründə ustad iki il dərs verir. Ustad İman Fətullanın atası Əbdüləzim kişiyə “ bunun böyük gələcəyi var! ” deyərək, barəsində müsbət fikir bildirir. Bu rəy gənc Fətullanın aşıq sənətinə marağının artmasına xüsusi bir stimul verir.  Sonra Fətulla Əliyevin 4-5 il Göyçə mahalında mənsəbi bilinməyən Ələsgər bulağının hər damlasını dadmış Aşıq Talıb Ələsgər oğlunun möhtəşəm ustadlığı sayəsində ikinci şəyirdlik dövrü başlayır. Aşıq Talıb böyük ustadlardan mənimsədiyi sənətin sonsuz sirlərini Fətullah Əliyevə təlqin və tədris edir. Möcüzələrlə dolu Aşıq Ələsgər ocağının sirli-sehirli dünyası tezliklə gənc Fətullanı ofsunlayır. Talıb dədənin ustadlığının sirlərini mənimsədikdən bir qədər sonra Aşıq Alının sənət şəçərəsinin əl çatmaz davamçılarından qannılı Aşıq Mehtinin (Aşıq Mehti - Aşıq Alının şəyirdi Aşıq Qulunun şəyirdi olmuşdur.) yanında 2 il şəyirdlik edir. Təsadüfi deyil ki, ustadlar ustadı- həm Aşıq Alı sənətinin yetirmələri, həm də haqq vergili Dədə Ələsgərin yetirmələri sənətdə güvəndikləri üçün estafeti Fətulla Əliyevə arxayınlıqla təhvil veriblər. Aşıq sənətində Şeyx Alı, Dədə Ələsgər kimi iki dühanın, iki əlçatmaz zirvənin, çağlayan bulağın gözündən içmək hər sənətkara nəsib olan xoşbəxtlik deyil, amma, Fətulla Əliyev kimi bir tanrı sevimlisinə, saz pərvanəsinə qismət olmuşdur. Artıq girli, sanballı sənətkar titulu qazanmış Fətulla Əliyev gecəli-gündüzlü öz üzərində işləyərək sənətin sonsuz ənginliklərinə baş vura-vura elin-obanın toy nişan məclislərinin aşığına-ağsaqqalına çevirilir. Göyçə mahalında öz ustadları ilə seçilən, saza-sözə həssas bir obada - Nərimanlı kəndində Kalvayı Bağır oğlu Kələ Məhəmmədin nəvəsinin sünnətinə Baley oğlu Əbdüləzim ocağında böyümüş Fətullanı ali dərəcəli sənətkar-aşıq kimi məclisə dəvət edirlər. Onun ilk böyük məclis meydanı da bu toydan başlayır. Aşıq Fətulla bu məclisdə elə bir iz qoyur ki, sənətinin işığı, səsinin Allah vergisi olması, onun daha böyük məclislərin aparıcısına çevrilməsinə başlanğıc olur. Sonra Sarıyaqub kəndində Xıdır Quliyevin 500-600 nəfərlik oğul toyunun aşıqlığını məhz Aşıq Fətullaya həvalə edirlər. O, Göyçənin sənət məktəbinin imtahanlarından məqbul qiymətlə çıxmış istedadlı, sözünü deyən sənətkarı kimi qısa bir zaman ərzində şöhrəti uzaqlara yayılan nüfuzlu bir sənət sahibinə çevrilir. Bununla əlaqədar olaraq nərimanlı şair Şahmalı Əliyev(Kürdoğlu) sənət ucalığını qazanmış Fətullaya belə bir şeir ithaf edir:

Aşıqlıqda yoxdu qədir- qiymətin,

Bunu bilir el, başına dolanım.

Dodağından dürrü gövhər süzülür,

Kəlmələri ləl başına dolanım.

 

Məclislərin ziynətisən, Fətullah,

Koroğlunun qeyrətisən, Fətullah,

Göyçəlinin şöhrətisən, Fətullah,

Bilmirsənsə bil, başına dolanım.

 

O zəngülən könülləri məst edir,

Çırtıqların telli sazı səslədir.

Şahmalı da həsrətindən xəstədir,

Bir deyə ki, çal başına dolanım.

Bəli, Aşıq Fətullanın zənguləsi onun oxuduğu məclislərin məkanından uzaqlarda da insanı şövqləndirə biləcək qədər aydın və təmiz eşidilirdi. Hər il yazağzı Çalmalıdan Yurd yerinə qədər əsən xəffif dağ küləkləri Fətullanın bənövşə ətirli səsinin sehrinə qoşulub insanların ruhuna sığal çəkər, varlığını təravətləndiridi. Aşıq Fətullanın səsinin ötkəmliyi, şaqraq qaqqıltısı, saz çalmaq məharəti, əsl ustadlarsayaq sazı sinəsinə müstəkəm edərək çırtıqları ilə qara sazın sinəsinə od salması böyük bir simfoniyanı xatırladar, ən susqun qəlbləri belə fəth edirdi. Ana balasına söykənən kimi başını qara sazın sinəsinə qoyaraq şirin –şirin oxuduğu el havaları, xoruzluqda (beçə pərdədə) vurduğu zəngulələr bütün duyğuları əsir alar, dinləyicisini özündən asılı vəziyyətə salardı. Ustadın şaqraq zənguləsinin fonunda başı ərşə dəyən Göyçə dağlarının vüqarı və əzəməti bir boyda yuxarı qalxar, ana təbiət də yenidən cana gələrdi. Aşıq Fətulla getdiyi məclislərdə mütləq çağrılmamış qonaqlar çoxalardı; onun səsinin sehrindən, dastan söyləməsindən, qaravəlli danışmasından mənəvi bir rahatlıq tapan saz-söz xiridarları Fətullanın növbəti məclislərini harada olacağını soraqlayar, daim diqqət mərkəzində saxlayardı. Allahın Fətullaya bəxş etdiyi uca boy, uzun qol, səlist nitq, bənzərsiz səs aşıqlıq sənətinin möhtəşəmliyini artıran bir vasitə kim cəmləşibdir onun vücudunda. Bunları görən, duyan Əli Qurban Dastançı sənətinin parlaqlığı ilə nüfuz sahibi olan Aşıq Fətullanı bir zamanlar belə vəsf edirdi:

Alışmışam yenə sazın odundan,

Kül olunca qoyun yanım, dəyməyin.

Fətullanın zənguləsi beşikdir,

Yırğalasın, yırğalanım dəyməyin.

 

Deyin çalsın, aşıq niyə ləngidi?

Darıxmışam, lap nəfəsinm təngidi.

“Koroğlu”du, “Dilqəmi”di ,”Cəngi”di,

Ruh rəvanım, cismi- canım dəyməyin.

 

Məhəbbətdi Göyçə, Göyçə boyunca,

Əli məstdir, bura ayaq qoyunca.

Qoyun əmim ləblərindən doyunca,

Siz olasız mənim canım, dəyməyin.

Aşıq Fətullanın 1978-ci ldə televiziyada “ Aşıqlar ” verilişində oxuduğu “ Gözəlləmə ”, ” Qəhrəmanı ” havasından sonra demək olar ki, bütün Göyçə mahalında , Qərbi Azərbaycanda, Naxçıvanda, Gürcüstanda məhşurlaşdı. Səsinin-sənətinin sorağı uzaqlara yayıldıqca Fətulla sənətinin coğrafiyası genişləndi. Öz sənətində mötəbərliyi, şəriəti, mərifəti, fəziləti, elmi, təbliği yaşadan klassik azman sənətkarlar kimi özünəməxsus bir yol yaratdı – Fətulla yolu! Bu gün onlarla gənc aşıq Fətullanın hava-havacatını mənimsəyərək ustadın sənət məktəbini layiqincə təmsil edirlər.

Göyçə mahalında bizim şad-xürrəm yaşadığımız zamanlarda televiziyda efirə gedən ” Aşıqlar ” verilişi başlamağa az qalmış "ortalıq"da (kəndin camaat yığılan hissəsi) heç kim qalmazdı. Hamı tez evinə çəkilərdi ki, gedib Fətullanın səsinə qulaq assın. Səhər isə Aşıq Fətullanın bənzərsiz sənətkarlığının qəlblərə qoyuduğu iz, pozitiv şəkildə özünü göstərərdi. Səsinin cazibəsindən ona qulaq asan hər kəs enerjili, qürurlu görsənirdi. Ustadlardan görüb-götürdüyü klassik ənəni yaşadan mahir bir sənətkar kimi Fətulla hər ifasında, hərəkətində sənətin içərisindəki köklü ağsaqqallıq, böyüklük-kiçiklik, ismət nümunələri tərənnüm edər, ləngərli kişilərin zəhmini, qürurunu çatdırardı dinləyicilərə. Sənətini məclislərdə xalqın istəyinə qovuşdura bilən mahir ustad kimi hər bir şeirin məğzini, yaranma məqsədini, müəllifin əsəri yaratmaq istəyini zəruri edən səbəbləri gözəl təhlil edib, dastanları təfsilatı ilə söyləməsi ona yeni-yeni dinləyicilər qazandırar, sənətinin pərvanələrini başına yığardı.

1963-cü ildə - SSRİ dönəmində ermənilər türkün böyüklüyünə nə qədər qısqanclıqla yanaşsalar da, sənətdə ilk qədəmlərini atan gənc Fətullanın əzəmətli səsinə, sənətinə kölgə sala bilmədilər. Ermənistan Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmağa məcburən də olsa layiq görüldü. Çexoslovakiyaya SSRİ-dən laureat kimi festivala göndərildi. Onun aşıqlığına valeh olan Bəhmən Vətənoğlu Fətullah Göyçəlinin ustadlığının fəzlini belə qələmə almışdır:

Ay Fətullah, sən Kərəmi çalanda,

Kərəm düşdü, Əsli düşdü yadıma.

Sinən üstə telli sazı alanda,

Ələsgərlər nəsli düşdü yadıma.

 

Gör nə gözəl obadasan, eldəsən,

Şirin- şirin dodaqlarda, dildəsən.

“Sarıtel”i oxuyanda zildəsən,

Bülbüllərin fəsli düşdü yadıma.

 

Sən deyəndə Ələsgərin qoşmasın,

Bu Bəhmənin qəlbi necə coşmasın?

Sənətkarı duymuyanlar çaşmasın,

Sənətkarlar əsli düşdü yadıma.

1981-ci ildə Aşıq Alının 150 illik yubleyində Ümummilli Lider Heydər Əliyev onu şəxsən qəbul edərək, Göyçədə yaşayan oğuz türklərinin güzaranı ilə maraqlanmışdır. Göyçə mahalının söz-sənət yurdu olmasını xüsusi vurğulayaraq, din içərisində dinimizi, dil içərisində dilimizi, irsimizi, sənətimizi, folklorumuzu möhkəm qorumağın vacibliyini bildirmişdir. Eyni zamanda: -” Sən mikrofonsuz da sarayı doldura bilirsən! ” demişdir. Daha sonra iki dəfə Aşıq Fətullanı qəbul etmiş və onun sənətinə hörmətlə yanaşmağın təqdirəlayiq olduğunu bildirmişdir. 2016-cı ilin iyul ayında Ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə “ Əməkdar Mədəniyyət İşçisi ” adına layiq görülüb. Hazırda Gəncə şəhərində ömrünün ustadlıq dövrünü cavanlıq enerjisi ilə yaşayan Aşıq Fətulla yenə də əvvəlki şövqlə yaradıcılığını davam etdirir, yeni sənətə gəlmiş gənc aşıqlara ozan sənətinin sirlərini aşılamaqdadı...Hörmətli şairimiz Eldar İsmayıl Aşıq Fətullanın bu yaşdakı çıxışını görüb qürur hissi ilə belə bir şer yazmışdır:

Elə bildim qocalıbsan, a qardaş,

Sən mətləbi andıranda ayıldım.

“Bu sənətin şahı mənəm”- deyənə,

Bu sənəti dandıranda ayıldım.

 

Bir azmanın çiçəklənən eşqini,

Nəzmə çəkdim diləklənən eşqini,

Ustad aşıq, şimşəklənən eşqini,

Nadanlara qandıranda ayıldım.

 

Ötüb keçdi Göyçə yurdun dəmləri,

Əldən verdik o ilahi çəmləri.

Dərd əlində sızıldayan simləri,

Tufan qopub, sındıranda ayıldım.

 

Bal bələndi nəğmələnən dilinə,

Əl çatmadı, ün yetmədi zilinə.

Meydan keçdi nər oğlunun əlinə,

Maya keçib gen duranda ayıldım.

 

Kimdə gördüm mən bu eşqi, həvəsi?

Bu səs deyil, bil, tanrının töhfəsi.

Fətullanın od püskürən nəfəsi,

Mən Eldarı yandıranda ayıldım.

 

Tibb üzrə fəlsəfə doktoru - Hacı Abbas Əli oğlu Baqırov

 

 


Etiket: Aşıq Fətulla
Xəbərlər

Ermənilərin çeçenlərə tarixi zərbəsi: Urartu oğurluğu

20.02.2019

Zəki İslamın şeirləri

19.02.2019

19.02.2019

Fəlsəfə - Aşiq buddistlər

19.02.2019

YAXIN NƏŞR TARİXİNİN TƏDQİQİ “BOZ OĞUZ” nəşriyyatı – LEYLA ABASOVAnın təqdimatında

18.02.2019

“...Qırmızı koftalı, yaşıl tumanlı...” — Xan Şuşinski bayrağımızı gizli musiqi ilə vəsf etmişdi

18.02.2019

Məcnun Göyçəlinin şeirləri

16.02.2019

Türkün ari-slavyan sivilizasiyası qarşısındakı rolu

16.02.2019

Avropalı alimlərdən ŞOK ARAŞDIRMA: Qafqaz xalqları Amerika və Avropa ilə qohumdur

15.02.2019

HƏRBİ HƏKİMLİYİN KAMİL ZİRVƏSİ

14.02.2019

Balaca İsmayılın böyük istedadı

13.02.2019

Azərbaycan türklərinin Qızılbaşlar imperiyası fars dövlətinə necə çevrildi? –"REGNUM"UN ARAŞDIRMASI

12.02.2019

İstedadlar sorağında  - Rəşid Bərgüşadlı

12.02.2019

Eynulla Sadıqın şeirləri

11.02.2019

Adı dillər əzbəri olan, oğlunu vaxtsız itirən Ağ Aşıq Allahverdi

11.02.2019

11.02.2019

Qədim Azərbaycan şəhəri olan İrəvanın əhalisi

11.02.2019

Bir-birinin ətini yeyən məhbuslar, qan dolu otaqda dəhşətli 15 gün – FOTOLAR

09.02.2019

1988-1989-cu illər deportasiyası

09.02.2019

“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanlarında və Azərbaycan dilinin Krasnoselsk şivələrində bəzi leksik paralellər

08.02.2019

Şükriyyə: Bədənini murdarlayıb namusunu zabitlərdən qoruyan qadın...- ARAŞDIRMA

08.02.2019

Tarixin iki türk sərkərdəsi — Çingiz xan və Əmir Teymurun fərqləri

07.02.2019

Ermənilərin qorxulu kabusu: Təkbaşına hücum…

07.02.2019

İstedadlar sorağında - İlahə İmanova

06.02.2019

Ardanış haqqında tarixi oçerk

06.02.2019

Görməsə də, əli ilə atasının məzarına toxunurdu — Hacı Zeynalabdinin qızına 6 il baxmış şəxsdən açıqlamalar - FOTOLAR

06.02.2019

Əli Məhərrəmovun şeirləri

05.02.2019

Göyçə nisgili, Göyçə dərdi

05.02.2019

Mübarəksən, cənab Leytenant

03.02.2019

İsmixan Didərginin şeirləri

02.02.2019

Nəvai yaradıcılığında Nəsimi obrazı VƏ YA ÖZBƏK ƏDƏBİYYATI SƏHİFƏLƏRİNDƏ NƏSİMİ İZLƏRİ

02.02.2019

ISSIQ YAZISI

01.02.2019

Şeyx Şamil

01.02.2019

Rüstəm Dastanoğlu: " Göyçənin özü böyük bir akademiya idi. Aşıq Ələsgər də o akademiyanın ən parlaq məzunu oldu."                                                                                  1-ci hissə                                                 

31.01.2019

Rəsulzadədən sitatlar

31.01.2019

Yusif Bayramov əzəməti

30.01.2019

Ermənistanın ərazisində qalan Zəngəzur tarixi Azərbaycan torpağıdır

30.01.2019

Əmir Teymurun lənətinə uğrayan Stalinin qorxusu və çaşqınlığı…

29.01.2019

USTA ABDULLANIN ƏXLAQİ-DİDAKTİK ŞEİRLƏRİ

29.01.2019

Fəlsəfə - Bertrand Rassell

29.01.2019

DİL FAKTLARININ DAXİLİ MƏZMUNU VƏ BƏDİİ HƏQİQƏT

28.01.2019

İstedadlar sorağında - Qafar Şövqi

28.01.2019

Xəyanəti unutmayan və bağışlamayan KQB-nin qisası – Kəşfiyyat sirləri

28.01.2019

Düşmənin qorxulu röyası

26.01.2019

Unudulmaz izlər - Firudin bəy Köçərli

26.01.2019

Bakını və Türkiyəni gizli dinləyən kəşfiyyatçı qadının sensasion hekayəsi

25.01.2019

Unudulmaz izlər - Hacı Zeynalabdin Tağıyev.  

25.01.2019

Tarixdə baş vermiş qəribə müharibələr

25.01.2019

Səyyarə Məmmədlinin şeirləri

24.01.2019

Ağa Məhəmməd Şah Qacar haqqında bilmədiklərimiz...

24.01.2019
Bütün xəbərlər