ADAQALA (Adahünər-Adahülək-Alağək)

17:04 / 07.11.2018
Baxılıb: 928

XIX əsrin əvvələrində erməni - rus hərbi birləşmələrinin səyi ilə yer üzündən silinmiş və ermənilərin çirkin niyyəti ucbatından adı Göyçə kəndlərinin siyahısından çıxarılmış qədim türk obalarından biri də Adaqaladır.

İndiki Sevan şəhərindən təxminən 7-8 km şimal-şərqdə, Göyçə gölünə yarmada şəklində daxil olan ərazidə yerləşən bu kənd haqqında ilk rəsmi məlumatlar Səfəvi – Azərbaycan dövlətinə aid məxəzlərdə verilir. Həmin tarixi sənədlərdən bəlli olur ki, Adaqala 1555-ci ildən etibarən bir inzibati vahid kimi Çuxur-Səd bəylərbəyliyinin idarəçiliyində olub.

1723-ci ildə səfəvilərlə döyüşlərdə qalib gələrək Göyçə hövzəsinə tam nəzarət imkanı qazanmış osmanlıların tətbiq etdiyi inzibati bölgüyə əsasən Adaqala İrəvan əyalətinin Dərəçiçək nahiyəsinin inzibati idarəçiliyində olmuşdur. 1728-ci ildə tərtib edilmiş “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri”nin 11-ci səhifəsində kəndin adı “Adağələk” şəklində qeyd olunub və onun birbaşa sultan xəzinəsinə ödənilən illik vergisinin 3.000 ağça həcmində olduğu göstərilib. Göyçənin söz yaddaşında qalan məlumatlara görə isə, bu kənddə əsasən türkəçarəçilər, şamanlar yaşayıblar.

1826-1829-cu illər Rusya-İran, Rusya-Türkiyə müharibələri zamanı kənd yerlə-yeksan edilib, bərpasına imkan verilməyib, ərazisi isə rusların istəyi ilə yaradılmış erməni vilayətinin Nor-Bayazit qəzasının tərkibinə daxil edilib. 1930- cu ilin sentyabr ayında sovet hakimiyyətinin apardığı rayonlaşdırma bölgüsü zamanı Adaqalanın coğrafi mövqeyi Sevan rayonunun ərazisi kimi təsbitlənib. 1988-ci il deportasiyasına qədər bu kəndin yerində yeni bir yaşayış məskəni salınmamışdı, ərazidə təxminən 35-40 ocağın xərabələrinin izi və sonradan Qiriqoriyan kilsəsi kimi restavrasiya edilmiş, erməni tarixçilərinin özlərinin eramızdan əvvəlki XVII-XVI əsrlərə aid etdiyi məbəd qalırdı. Bu maddi subutlar həmin ərazidəki kəndin azı 4000 illik tarixinə şəhadət versə də, erməni tarixçiləri Göyçədə Adaqala adlı kəndin olmadığına israrlıdırlar.

Amma fakt odu ki, akademik B.Piotrovskinin aşkarladığı 2750 illik tarixi olan Kələqıran kitabəsində Göyçədəki 23 qalanın adı çəkilir və o sırada birinci ad məhz “Adahuni” kimi təqdim edilir. Ermənilər isə bu faktı diqqətdən yayındırmaq üçün İ.Şopenin 1829-1831- ci illərdə tərtib etdiyi siyahılara istinad edir, Göyçə mahalının dağıdılmış və erməni vilayətinin tərkibinə qatılmış kəndlərin sırasında Adaqala adının qeyd olunmadığı faktını önə çəkirlər. Həqiqətən də kollec assesoru İ. Şopen özünün keçirdiyi kameral siyahıyaalmanın nəticələrinə əsasən Göyçə mahalına dair tərtib etdiyi siyahılarda Adaqalanın adını qeyd etməyib.

Amma siyahılar bütünlüklə öyrənildikdə burada da düşünülmüş erməni bicliyinin izləri aşkar görünür. Belə ki, o siyahılarda Göyçənin bir sıra kəndləri-Çubuxlu, Ördəkli, Ağapənahlı, Alparus, o cümlədən Adaqala da Dərəçiçək mahalının kəndləri kimi təsniflənirlər. Halbuki, Dərəçiçək mahalının coğrafi tutumu, adından da göründüyü kimi, özündə Göyçə gölünün yerləşdiyi yüksəkliyi və sahil boyu düzülmüş kəndlərin yerləşdiyi yamacları yox, Göyçə gölü hövzəsinin şimal-qərbindən, yəni Pəmbək və Göyəm sıra dağlarının arasından başlayaraq Mərmərə çayı boyunca cənub-qərbə doğru uzanan dərəni əhatə edir. Göyçə kəndlərinin XIX əsrin əvvələrindəki ermənilərə məxsus təsnifatında mahalların ərazilərinin bu cür qarışdırılması fitnəkarlıqdan və sonrakı mərhələlərdə tarixi təhriflər üçün zəmin hazırlamaqdan savayı bir şey deyildir.

Məsələn:Adaqalanın tarixi ilə maraqlandıqda erməni alimləri Göyçə mahalının kəndlərinin siyahılarına istinadən belə bir kəndin olmadığını “subuta yetirirlər”. Dərəçiçəkdən söhbət düşəndə isə kəndin xərabələrinin bu mahalın ərazisində olmadığı faktını əsas tutaraq İ. Şopenin yanlışlığa yol verdiyini, yaxud da kəndin “ölü kənd”lərdən biri olduğunu isbatlamağa cəhd göstərirlər. Əslində isə İ. Şopen yanılmayıb, o ermənilərin yanıltmaclarını, tarixi təhrif etmək üçün apardıqları hazırlıq proqramını, heç ozü də fərqinə varmadan olduğu kimi faktlaşdırıb. Bunun belə olduğunu görmək üçünsə uzağa getməyə, xüsusi tədqiqatlar aparmağa ehtiyac yoxdur; İ.Şopenin məlum siyahılarına baxmaq kifayətdir.

O siyahılarda Göyçənin dağıdılmış 171 kəndindən cəmi 67-si barədə məlumat yer alıb ki, bunlardan da 40-ı sadəcə “adı unudulmuş ölü kəndlər” kimi təsniflənib. Bu nə deməkdir? O deməkdir ki, İ.Şopen bir tədqiqatçı kimi faktları təsbitləyərək, erməniləri dağıdılmış bir kənd barədə məlumat vermək məcburiyyətində qoyub. Ermənilər isə gerçək niyyətlərini - XIX əsrin əvvələrində zəbt etdikləri torpaqların tarixi barədə sonradan qondarma sənədlər tərtib etmək niyyətlərini təbii ki, ondan gizlədiblər. Odur ki, dağıdılmış kəndlərin hansının barəsində İ. Şopenin özü məlumat toplaya bilməyibsə, ermənilər də o haqda ya susublar, ya da mahalların ərazilərini bilərəkdən qarışdıraraq, qraf Paskeviç-İrəvanskinin xüsusi tapşırığını yerinə yetirən bu kollec assesorunu, onun vasitəsi ilə də həm dünyanı, həm də tarixin özünü çaşdırmağa cəhd ediblər. Bu cür gedişlər son nəticə etibarı ilə həm də törədilmiş cinayətlərin miqyasını azaltmaq niyyəti güdüb. Belə ki, biri var bir mahalda viran qoyulmuş 108 kəndin siyahısı təqdim olunsun; biri də var o kəndlərdən 5-i başqa mahala aid edilsin, 36-sı ümumiyyətlə xatırlanmasın, 40-ı isə əvvəldən dağılmış (hətta o qədər əvvəl ki, kəndin adını belə yaddaşlardan silinməsinə kifayət etmiş olsun) kəndlər kimi təsniflənsin və cəmi 27 dağıdılmış kəndin adı çıxsın ortaya. Fərq və niyyət göz qabağındadır. Bütün bu tarixi reallıqların təhlilindən ortaya çıxan məntiqi nəticə odur ki, XIX əsrin əvvələrində erməni-rus hərbi birləşmələrinin səyi ilə yer üzündən silinmiş və ermənilərin çirkin niyyəti ucbatından adı Göyçə kəndlərinin siyahısından çıxarılmış qədim türk obalarından biri də Adaqaladır. İndi həmin ərazidə Eçmiədzin kilsəsinin xüsusi rejimli qapalı məktəbi yerləşir ki, həmin məktəbdə də Böyük Ermənistan ideyası uğrunda ölümə hazır olan fanat kamikadze - keşişlər hazırlanır.

SALMAN VİLAYƏTOĞLU

Təqdim etdi: İLQAR İSMAYILOV


Etiket:
Xəbərlər

Uyğurlar haqda nə bilirik? - Araşdırma

19.02.2020

Bolşeviklərin 39 yaşında güllələdiyi cəsur general HƏBİB BƏY SƏLİMOV

18.02.2020

Tarixçi Şuşada tapılan arxeoloji materiallardan danışdı - FOTO

14.02.2020

Nadir şah Əfşarın Türk Birliyi ideyası...

13.02.2020

ABŞ arxivindən qədim Azərbaycan şəhəri İrəvanın görüntüsü yayıldı – Video

13.02.2020

TARİXİ HƏQİQƏTLƏR VƏ ERMƏNİ UYDURMALARI

11.02.2020

ARİSTOTEL DÜŞÜNCƏSİNDƏ İNSANA VERİLƏN DƏYƏR

10.02.2020

İşğal altında olan Laçınımızın tarixinə baxış

10.02.2020

İrəvan xanları 300 il bu sarayda yaşayıb - Əşyalarını zirzəmidə toz basmışdı, yeni tapılıb - FOTOLAR

08.02.2020

UAGB-dən deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova dəstək

07.02.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

07.02.2020

Məşhur bəstəkarın oğlu necə qətlə yetirilmişdi – RETRO-DETEKTİV

06.02.2020

SƏFƏVİLƏRİN BÖYÜK İDEOLOQU,
SUFİ ŞEYXİ
MİSKİN ABDAL (SEYİD HÜSEYN MƏHƏMMƏD OĞLU)

05.02.2020

Krımdakı Azərbaycanlı diasporundan deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova dəstək.

05.02.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD MÖHSÜM ASLANOVLA GƏNCLƏR MƏRKƏZİNDƏ İZDİHAMLI GÖRÜŞ

04.02.2020

"Titanik" filmi ilk dəfə 1943-cü ildə çəkilib - Fakt - Video

04.02.2020

Tural Gəncəliyev: “Artsax xalqı” deyilən anlayış yoxdur, Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər Azərbaycan vətəndaşlarıdır

04.02.2020

Sərhədləri aşan şair... - Əsəd Cahangir yazır

04.02.2020

Möhsüm Aslanov: “Hamıya yaxşı olmaq anormallıqdır, ədalətli olmaq daha vacibdir”

03.02.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD MÖHSÜM ASLANOV QARABAĞ QAZİLƏRİ İLƏ GÖRÜŞÜB

03.02.2020

Qismət Məsimin şeirləri

02.02.2020

ARZULARIMIN ƏN BÖYÜYÜ QARABAĞIMIZIN DÜŞMƏN TAPDAĞINDAN AZAD OLMASIDIR

02.02.2020

Babək adının ana dilimizcə izahı

01.02.2020

Qızı Neftçalada yoxa çıxdı, oğlunu çimərlikdən tutub güllələdilər, nəvəsi sürgündə donub öldü - Rəsulzadə ailəsinin başına gətirilənlər

31.01.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN TARİXİNİ MÜKƏMMƏL BİLƏN, ELMİNİN ƏSAS YOLUNU QƏRBİ AZƏRBAYCANA HƏSR EDƏN NAMİZƏDƏ SƏS VERƏK.

31.01.2020

Şahlar Hacıyev Mixail Zabelini debata çağırdı

31.01.2020

“Prezidentin start verdiyi yeni islahatlar mənə cəsarət verdi ki, seçkilərə qatılım” - Möhsüm Aslanov

30.01.2020

Abbas Bağırovla yaddaqalan görüşlər – Seçici və namizəd halallığı - FOTO

30.01.2020

Ömrünü vətəni üçün fəda edən, mis kasa ilə başlayıb milyonluq miras qoyan Qərib

29.01.2020

Göygölün kəndlərində izdihamli görüşlər

28.01.2020

Həyatı mübarizə ilə dolu görkəmli tarixçi alim — Bu gün Sara Aşurbəylinin doğum günüdür

28.01.2020

Şəxsən mən valideyni yanında olmayan bir gənci, valideyni olan bir gəncdən daha çox üstün tuturam. - Orxan Mahmudov

27.01.2020

Əziz sumqayıtlılar, Parlament seçkilərində Emin Hacıyevə səs verək!

27.01.2020

Böyük hökmdarın son mənzili - Orada Şah İsmayıl və babası yatır – FOTOLAR

27.01.2020

Daşaltı əməliyyatı ermənilərin dili ilə

26.01.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD QARLI DAĞLAR AŞIB DAŞKƏSƏNDƏ SEÇİCİLƏRİ İLƏ GÖRÜŞDÜ

26.01.2020

"Sözdən sonra" - Elnur İrəvanlının şeirlər kitabı haqqında

25.01.2020

Deputatlığa namizəddən gülünc saxtakarlıq

25.01.2020

Emin Hacıyev: Bu şəhərin hər yeri, hər məhəlləsi mənim üçün əzizdir - MÜSAHİBƏ

24.01.2020

Dağların zirvəsində zirvəyə layiq görüş baş tutdu

24.01.2020

Ruhumu titrədən kənd!

24.01.2020

Tarixi bir yerdə yazaq.

23.01.2020

MİSKİN ABDALIN KƏRAMƏTLƏRİ (MÖCÜZƏLƏRİ)

23.01.2020

Sumu vilayət Deputatlar Sovetinin sədri deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova uğurlar arzulayıb.

22.01.2020

Nazilə Gültacın şeirləri

21.01.2020

"Bu anbar partladılsa, Statistika Komitəsinin yanına qədər bütün binalar yerlə yeksan olacaq"

21.01.2020

Deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanov Göygöldə 20 yanvar şəhidlərinin xatirəsinə həsr olunmuş anım tədbirinə qatıldı. 

20.01.2020

Azərbaycan şeirinin imperatoru

20.01.2020

Dünya şöhrətli akademik növbəti dəfə seçkilərə qatıldı.

20.01.2020

"Vətən üçün ölməliyik" - deyən Ülvi Bünyadzadə

20.01.2020
Bütün xəbərlər