Aristotelin dostluq fəlsəfəsi niyə bu gün də aktualdır?

12:00 / 23.06.2019
Baxılıb: 768

Aristotel əksəriyyət tərəfindən Qərb filosofları arasında ən möhtəşəm və məhsuldarlarından biri sayılır. Onun nə qədər yazdığını demək mümkünsüz olsa da, əsərlərinin müasir dövrümüzə göstərdiyi təsir miqyassızdır. Astronomiyadan tutmuş fizikaya, etika və iqtisadiyyata qədər hər bir sahə onun düşüncəsindən təsirlənib. 2000 il ərzində o, tarixdə ən çox oxunan və sitat gətirilən mütəfəkkir olaraq qalır.

Aristotelin təsiri indi bir çox sahələrdə özünü göstərsə də, onun ən sabit müşahidələrindən biri dostluq üzərində idi. O, dostluğu həyatdakı doğruçu sevinclərdən biri kimi görürdü və deyirdi ki, mənalı yaşanılan həyatda mütləq həqiqi, davamlı dostluq da öz yerini tutmalıdır:

“Yoxsulluq, həmçinin digər talesizliklərdə insanlar dostluğu yeganə sığınacaq kimi görürlər. Və dostluq gəncləri səhv yola düşməkdən çəkindirir, yaşlıların da zəifliklərindən qaynaqlanan məhdud hərəkət imkanlarını və qayğıya ehtiyac duyduqlarını nəzərə alanda, dostluq onlar üçün də vacibdir; dostluq həmçinin ilk növbədə xeyirxah əməllər törədənlərə kömək edir, belə ki, "iki nəfər birlikdə" daha yaxşı düşünə və hərəkət edə bilər”.

Təsadüfi dostluqlar

Aristotel bilərəkdən qurulandan daha çox təsadüfən qurulan iki cür dostluğu fərqləndirirdi. Biz adətən dərk etmədən bu iki növ dostluğu qurmuş oluruq.

Birinci dostluq faydaya əsaslanır. Bu münasibətdə iki tərəf də bağlılıq üçün çalışmır. Əksinə, onlar bu münasibətdə bir-birlərinin qaynaqlarından istifadə etmək niyyətində olurlar. Bu münasibət müvəqqəti olur: faydalanma bitən kimi münasibət də bitir. Aristotel faydaya əsaslanan münasibətin yaşlı insanlar arasında daha yayğın olduğunu müşahidə etmişdi.

Məsələn, biznes, yaxud iş münasibətlərini götürək. Sən birlikdə keçən vaxtdan həzz ala bilərsən, amma vəziyyət dəyişən kimi sizin bağlılığınızın təbiəti də dəyişir.

Aristotelin ikinci növ dostluğu həzzə əsaslanırdı. Onun aşkarladığı bu növ dostluq gənclər arasında daha çox yayğındır. Məktəb dostlarınızı, yaxud birlikdə idmana getdiyiniz insanları xatırlayın. Bu münasibətlər müəyyən vaxt, yaxud müəyyən məşğuliyyət ərzində hiss edilən emosiyalara əsaslanır.

Bunlar adətən bizim həyatımızda ən qısa çəkən dostluqlardır. Və nə qədər ki, hər iki tərəf qarşılıqlı maraq yoluyla nəsə zahiri bir şeydən həzz alır, bu normaldır. Lakin bu dostluq hər iki şəxsdən birinin zövqləri və seçimləri dəyişəndə, qaçılmaz olaraq bitir. Bir çox gənclər xoşladıqları şeylərin müxtəlif mərhələlərindən keçirlər. Əksərən yol boyunca onların dostları da dəyişir.

Əksər dostluqlar bu iki təsadüfi kateqoriyaya düşür və Aristotel onları mütləq bəd bir şey kimi görməsə də, deyirdi ki, məhrum olduqları dərinlik onları keyfiyyətdən məhrum edir. Təsadüfi dostluqlara malik olmaq yaxşı, hətta labüddür – amma məsələ budur ki, dostluqda bundan daha artığı var.

Yaxşının Dostluğu
 

Aristotelin ən sonuncu dostluq forması belə görünür, seçimdə ən yaxşısıdır. Bu növ dostluq fayda və ya həzzdənsə, insanın əziz tutduğu fəzilətlərin qarşılıqlı qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Bu cür dostluqda insanların özləri və təmsil etdikləri dəyərlər həyatda onlara stimul verir.

“Fəzilətə əsaslanan dostluq vaxt və etibar tələb edir. Onlar qarşılıqlı inkişafdan asılıdırlar”

Bu münasibət qısa deyil, uzun müddət ərzində sınaqdan çıxır və belə münasibəti qurmaq üçün bir qayda olaraq, hər iki şəxs bazis dərəcəsində xeyirxahlığa malik olmalıdırlar.

Empatiyadan və başqalarına qayğı göstərməkdən məhrum insanlar nadir hallarda bu cür münasibətlər qura bilərlər, çünki onların seçimi əsasən həzzə və yaxud faydaya əsaslanır. Ümumiyyətlə isə, fəzilətli dostluğun qurulması üçün vaxt və etibar tələb olunur. Onlar qarşılıqlı inkişafdan asılıdırlar.

Biz böyük ehtimalla, bir insanla bu münasibətə yalnız o mərhələdə daxil oluruq ki, onu ən pis vaxtlarından tanıyırıq və böyüməsinə şahid oluruq – yaxud onunla birgə çətinliklərdən keçirik.

Dərinlikləri və məhrəmliklərindən savayı, bu münasibətlərin gözəlliyi həm də odur ki, ona hər iki şəxsin verdiyi mükafatlar da daxildir. Yəni, bu münasibətlərdə fayda və həzz də olur. Sən bir insana ehtiram göstərəndə və qayğısına qalanda, onunla vaxt keçirdiyinə görə sevinc duyursan. Əgər o, münasibətə zəmanət verəcək qədər yaxşı bir insandırsa, ortada fayda da olur. O, sənin mənəvi və emosional sağlamlığının yaxşılaşmasına kömək edir.

Bu münasibət vaxt və niyyət tələb edir, amma o, çiçəkləyəndə, etibar, heyranlıq və əhd-peyman çiçəkləri də açır. Belə münasibətlər özləriylə birlikdə həyatın verə biləcəyi şirin sevincləri gətirirlər.

Aristotelin Mirası
 

Ölümündən 2000 ildən çox keçsə də, Aristotelin əsərlərini oxumaqda böyük fayda var. Onun yazdıqlarının heç də hamısı bu gün aktual deyil, həmçinin onun bir çox ehtimallarına qarşı çıxmaq olar. Bununla belə o, bizə dünyanı empirik yolla sınamağı öyrədib və o bir çox mütəfəkkir və filosofları gündəlik həyatımızda özünü göstərən münasibətlər də daxil olmaqla, etik məsələlərin rolu və dəyərini nəzərdən keçirməyə həvəsləndirib.

“Həyat dayaz münasibətlər üçün çox qısadır”

Filosof həzzə və faydaya əsaslanan təsadüfi dostluqda bir dəyər görsə də, hiss edirdi ki, müvəqqətiliyi onun potensialını məhdudlaşdırır. Belə münasibətlər dərinlik və möhkəm özüldən məhrumdurlar.

Bunun əksinə, o, şəxsiyyətin, həmçinin yaxşılığın və niyyətin qarşılıqlı qiymətləndirilməsinə əsaslanan fəzilətli dostluqların kultivasiyasını irəli sürürdü. O bilirdi ki, bu dostluqlar ancaq zamanla güclənə bilərlər və əgər onlar çiçəklənsələr, bir ömürlük davam edə bilərlər.

Vaxtımızı birlikdə keçirdiyimiz və yaşadığımız insanlar necədirsə, biz də eləyik. Yaxınlarımız olan kəslərlə qurduğumuz bağlar birbaşa bizim həyatımızın keyfiyyətini müəyyənləşdirir. Həyat dayaz münasibətlər üçün çox qısadır.

Zat Rana (bilge.az)


Etiket:
Xəbərlər

İlhamə Nasirin hekayəsi - Xudaverdi

24.05.2020

Rusiya Qars müqaviləsini uzadacaqmı? - Ermənistanın Naxçıvana iddialar

23.05.2020

Belarusun “Şərəf”li azərbaycanlısı
 

22.05.2020

İrəvan xanlığının varisi Bakıda: nələr danışdı? - Müsahibə

22.05.2020

Azərbaycan qadını. Həmidə xanım Cavanşir

21.05.2020

"Müqəddəs Məryəm və Müqəddəs körpə İsa Məsih"... Bu əsərin çox maraqlı tarixçəsi var.

20.05.2020

Poçt göyərçinləri məktubu neçə daşıyırdı?

19.05.2020

Laçınsız 28 il

18.05.2020

Kürəkçay sazişinin orijinalı tapıldı; ermənilərin Qarabağda izi-tozu olmayıb

16.05.2020

Tanıdığımız və tanımadığımız Vəli Axundov

15.05.2020

Dünya ayağa qalxdı - İrəvan və Zəngəzur Azərbaycana qaytarılacaq - Müqavilə QÜVVƏSİNİ İTİRİB

14.05.2020

"M.Ə.Rəsulzadənin oğlu Azər Rəsulzadə ilə Qazaxıstanda görüşlərim" - Nəsiman Yaqublu

14.05.2020

İrəvan da daxil olmaqla Arazın hər iki tayının Azərbaycan adlandırlması ilə bağlı daha bir sənəd

13.05.2020

Zərdüştlük dini

12.05.2020

Peyğəmbərlər (ə) haqqında bilmədikləriniz

11.05.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN (İRƏVAN) RESPUBLİKASI ELAN OLUNDU.

10.05.2020

Bu gün Ümummilli lider Heydər Əliyevin doğum günüdür

10.05.2020

Göyçə həsrətli veteran - Fotolar

09.05.2020

Faşizm üzərində qələbədə Azərbaycan böyük töhfələr verib

09.05.2020

GÖYÇƏDƏN BAŞLAYIB AMERİKADA BİTƏN YOL        

09.05.2020

Şuşanın ən son görüntüləri - FOTOLAR

08.05.2020

8 May Qarabağın ürəyi Şuşanın işğalı günüdür

08.05.2020

1937-ci ildə həbs edildi, sevdiyi qadını güllələdi, oğlunun boş tabutunu basdırdı... - Bağırov haqqında qeyri-adi faktlar

07.05.2020

Tabu - Rəşid Bərgüşadlı

07.05.2020

Mümkünmü ayırsın bizi "İNCİL" İLƏ "QURAN"?

06.05.2020

İrəvan əhalisinin tərkibinin dəyişdirilməsi

05.05.2020

Fərqanə Mehdiyevanın məşhur şeirləri 

03.05.2020

Cümhuriyyəti yıxan adam – ARAŞDIRMA

02.05.2020

BARBAROSDA QƏTL

01.05.2020

Vətənə və xalqa xidmət nümunəsi

01.05.2020

Bu gün Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında tələbə və müəllimlərin güllələnməsindən 11 il keçir.

30.04.2020

Zaur Ustac – qələmdar olmaq missiyası

29.04.2020

Vladimir İliç Ulyanov...

29.04.2020

İrəvanda qalmayan xalın sirri: Bir mahnının tarixi-ARAŞDIRMA

28.04.2020

Professor Abuzər Xələfov və Azərbaycan kitabxanaşünaslıq elmi

28.04.2020

Avropanın Türkiyədəki gizli erməni casus şəbəkəsi - Tarixi faktlar

27.04.2020

Milli Qəhrəman Albert Aqarunovun doğum günüdür

25.04.2020

KQB-nin təklifini rədd edib süpürgəçi işləyən şərqşünas

25.04.2020

Heydər Əliyev Göyçədə – Heç kimin bilmədiyi FAKT - FOTO

24.04.2020

"Azərbaycan bu bəlanı da dəf edəcək” - Ağalar Vəliyev

24.04.2020

Mənim bir dostum var - Aida Eyvazlı  

23.04.2020

Əhliman Əmiraslanov: “Ölkə Prezidenti üçün əhalinin sağlamlığı bir nömrəli prioritet məsələdir” 

23.04.2020

Tikanlı cığırlar (esse)

22.04.2020

BÖYÜK NƏRİMANLILAR SİLSİLƏSİNDƏN HƏTƏM MÜƏLLİM ƏLİ oğlu ƏKBƏROV

22.04.2020

HƏSƏN XƏYALLININ ŞEİRLƏRİ

21.04.2020

1-ci vitse-Prezidentə səhiyyənin roluna göstərdiyi diqqət və həssaslığa görə təşəkkür etdilər

21.04.2020

Hitlerin əsgəri, Stalinin məhbusu olan Azərbaycan aşığı

20.04.2020

Əziz Yazar "Qiyamət" qopardı

19.04.2020

Tofiq Abdullayevin şeirləri

18.04.2020

KORONAVİRUSLA MÜBARİZƏNİN STRATEGİYA VƏ
TAKTİKASI  

18.04.2020
Bütün xəbərlər