Mif ibtidai təfəkkürün gerçəkliyi anlamaq cəhdidir – İkinci Mahmudun müsahibəsi

17:17 / 09.07.2019
Baxılıb: 1080

Goyce.az saytı Artkaspi.az saytına istinadən İkinci Mahmudun müsahibəsini təqdim edir: 


 – Bir çoxlarının fikrincə ədəbiyyat, əslində, mifologiyadan dastana keçidlə başlayır. Siz bu haqda necə düşünürsünüz?


 – Mifologiya miflər haqqında elmdir. Mif sözünün mənalarından biri elə "dastan”dır... Dediyin məsələ folklor janrı kimi epos və mif arasındakı keçidlə bağlıdır. Miflərin yaşı dastanlara nisbətən daha qədimdir. Dediyin hadisə o vaxt baş verdi ki, artıq mifik süjetlər öz praktikliyini itirdi. Biz insan cəmiyyətinin yeni inkişaf mərhələsinə keçməsindən danışırıq. Yəni miflər artıq öz praktik gücünü itirəndə yeni formaya keçməyə başladı – epos yarandı. Düzü, mən bu cür qəti bölgünün tərəfdarı deyiləm. Çünki bəzən mifin harda bitdiyini, dastanın harda başladığını ayırd etmək mümkün olmur. Mifin yaranma səbəbi başqa idi. O, praktik əhəmiyyətli idi. Dastanın isə xüsusi praktik əhəmiyyəti yoxdur. Ola bilsin ki, buna görə də mifləri yox, məhz dastanları ilkin ədəbi nümunələr hesab edirlər.

 –  Miflərə hansı yanaşma daha doğrudur, sizcə, – uydurma, təxəyyül məhsulu ya gerçəkliyin yenidən yaradılmış görüntüsü?


 –   Gəlin belə danışaq, həyat nədir, gerçəklik nədir? Hamısı adicə illüziya deyilmi? Yəni bizim gerçəklik haqqında düşüncələrimiz, bizim gerçəklik anlayışımız əslində gerçəkliyi nə qədər dəqiq alqılamağımızla bağlıdır... Mif, təbii ki, uydurmadır. İzah axtarışından yaranır. Mif ibtidai təfəkkürün geçəkliyi anlamaq cəhdidir. Bu cəhd nəticəsində isə "gerçəkliyin yenidən yaradılmış görüntüsü” formalaşır. 
 
 – Necə olub ki miflər yaranıb? İlk insanlar qarşılaşdıqları təbiət hadisələrini sorğulayaraq bunları fövqəltəbii qüvvələrin müdaxiləsinə bağlayırdı?


 – Mən mifoloq deyiləm, amma bu suala təxminən cavab verdik. Miflər ətrafda – təbiətdə baş verənləri anlamaq cəhdidir. Sən sorğulamaq deyirsən, amma söhbət heç sorğulamaqdan da getmir. Söhbət anlamaqdan gedir. Yəni informasiyasızlıq şəraitində, informasiya yaratmaqdan gedir. Mən miflərin yaranma mexanizmini, bilirsən, nəyə bənzədirəm? Alatoranlıq havada uzaqdakı hansı obyektə baxırsan. O obyekt sənin gözündə müxtəlif şəkillər alır. Obyekti tam görə bilmirsən deyə onu tanımaqçün sənə əvvəlcədən tanış olan hansısa obyektə bənzədirsən. Bu beyində baş verir. Miflərin yaranma mexanizmi də təxminən bu cürdür. Yunan əsatirlərinə baxanda bunu aydın görmək olur. 
 
 – Modern insan və mifologiya. Bunlar bir-birindən çox uzaq görünür?


 – Dedik ki, miflər ibtidai təfəkkürün məhsuludur. Əla yerə toxundun. Bəs indi modern dünyada miflər nə qədər aktualdır. Doğrudan da, mif və modern insan bir-birinə  çoxmu yaddır. Məsələ burasındadır ki, indi postmodern dövrdür. Postmodern dövr o vaxt başladı ki, insan oğlu rasional həqiqətlərdən sıxıldı. İndi o keçmişə qayıdıb. O irrasional "həqiqət” axtarışındadır. Çünki rasional şeylər sıxıcıdır. Postmodern dünya görüşü keçmişə, natural başlanğıca qayıtmağa meyllidir. Ona görə də indi mifik süjetlər yenidən canlanırlar. Amma onda indi praktik əhəmiyyətli bir nəsnə deyil, o sənət hadisəsidir. Postmodernin ən vacib cəhəti keçmişi yenidən dərk etməyə cəhddir. İndi biz mifləri yenidən dərk etməyə, yenidən dəyərləndirməyə çalışırıq. "Hörümçək adam” sənə hansısa qədim mifik obrazı xatırlatmırmı? 
 
 – 80-ci illərdə dünyada bir çox rok və metal musiqiçiləri yunan mifologiyasından bəhrələnirdi. Sizcə, niyə məhz yunan mifologiyasından?


 – Düzü, bilmirəm, niyə məhz yunan mifologiyası daha məşhurdur. Ola bilər ki, yunan əsatirləri daha yaxşı saxlanılıb. Sistemli tədqiq edilib. Amma düz deyirsən, dünya ədəbiyyatında yunan mifləri at oynadır. Amma məncə, daha ciddi və ekzotik miflər də var dünyada. Məsələn, mən Cənub Şərqi Asiya miflərini öyrənmək istərdim. Daha doğrusu, məncə oralarda bizə yad, yeni, fərqli, maraqlı miflər var. 
 
 – Qərb ədəbiyyatı Homerə borcludursa, bəs Şərq ədəbiyyatı kimə borcludur?


 – Nizaminin adını çəkə bilərəm. Məlumdur ki, Nizamidən sonra farsdilli ədəbiyyatda xeyli "Xəmsə” yazıldı. Hindistanda da "Xəmsə”lərin yazıldığı məlumdur.
 
 Söhbətləşdi: Fəridə Məmmədova


Etiket:
Xəbərlər

Dünyanın bu yerlərinə milyarderlər belə gedə bilmir - Fotolar

16.09.2020

Ölüm ilgəyi

15.09.2020

Qafqaz İslam Ordusunun Bakı Zəfərindən 102 il ötür. l hissə

14.09.2020

"Türklər yeganə etnosdular, hər şeyi qanla həll ediblər, amma qansız deyillər" - 25 dildə danışan poliqlotumuz.

11.09.2020

Quba xanlığının 6-cı xanı Fətəli xan Hüseynəli xan oğlu, Roma Papası və illüminatlar.

09.09.2020

Azərbaycan - Rusiya münasibətlərinin bəzi təfərrüatları - TƏHLİL

06.09.2020

İş adamı Mətanət Süleymanzadə təltif edildi - FOTO

04.09.2020

DGTYB “Dilimiz varlığımızdır” adlı elmi-publisistik məqalələrdən ibarət kitab çap edib

03.09.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 2-ci hissə

02.09.2020

Qubadlı rayonunun işğalından 27 il ötdü

31.08.2020

30 avqust – Türkiyənin Zəfər bayramı

30.08.2020

Bu gün Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayevin doğum günüdür

29.08.2020

Ermənistan Sevr müqaviləsini niyə "diriltmək" istəyir?

28.08.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 1-ci hissə

26.08.2020

40 dil bilən, 18 aylığında qəzet oxuyan dünya tarixinin ən ağıllı insanının faciəli HƏYAT HEKAYƏSİ - FOTO

26.08.2020

Amerikadakı qohumlarımız – qızıldərililər...

25.08.2020

23 avqust Füzuli və Cəbrayılın işğalı günüdür

23.08.2020

Birinci Respublikanın rəsmi siması - Əlimərdan bəy Topçubaşov

18.08.2020

İrəvan Türk Cümhuriyyəti "Turan" partiyası yaradıldı

12.08.2020

39 il əvvəl Parisdə Türkiyə konsulluğunu zəbt edən terrorçu – Sislyan 1988-də İrəvanda baş nazirlər kimi qarşılanıb.  

11.08.2020

Erməni deşifrəsi: Paşinyanın üzünə vurulan tarix silləsi

09.08.2020

Şərqli kənizin oğlu: Da Vinçinin Azərbaycan kökləri
 

08.08.2020

Ərzurumlu erməni qatil – o, Los-Ancelesdə türk diplomatları aldadıb görüşə çağırıb və... güllələyib.  

07.08.2020

102 ilin xatirəsi: Sanki Nuru Paşa qayıdır...

06.08.2020

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

QHT həssas qrupları diqqətdən kənarda qoymadı.  

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyi

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020

ŞƏKİ ÜSYANI İşğalçı rusiya ordusuna bitməyən nifrətin dastanı.

11.07.2020

Prezident İlham Əliyevin çağırışına uyğun olaraq YAP tərəfindən “Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış toponimlərimiz” kitabı nəşr olunub.

09.07.2020

İKİ DİLLİLİK (BİLİNGUALİSM)

08.07.2020

Alman qəzeti İrəvan xanlığından nə yazıb?

08.07.2020
Bütün xəbərlər