NƏRİMANLI KƏNDİNİN ŞƏHİD KÜNBƏZİ

19:45 / 22.11.2019

Zaman-zaman mənfur erməni daşnakları öz havadarlarının köməyi ilə türklərin başına min bir bəlalar gətiribər. 1918-ci ildə Ulu Göyçədə təkcə Nərimanlı (Söyünqulağalı) kəndinin başına gətirilən hadisələri öz gözləri ilə görmüş Əmirmurad Hacıyev o günləri belə xatırlayırdı:

Rayon mərkəzi olan Basarkeçərlə (Vardenis) kəndimiz Söyünqulağalının arası 7-8 kilometr olardı. Bütöv Göyçə mahalında və Göyçənin hüdudlarından da kənarda ad-san qazanmış Qlava Balı Qoşabulaq kəndindən başlayaraq Qayabaşı kəndinin tuşu ilə Göy körpüdən bir az da Basarkeçərə tərəf dərin arx - səngər qazdırmışdı. Kəndin kişiləri təpədən dırnağadək silahlanaraq erməni daşnaklarının qabağını mərdliklə kəsmişdilər. Belə igidlərdən Söyünqulağalı kəndindən Hajalı oğlu Abbas, Hacıəlimərdan oğlu Nəbi, Vəli oğlu Bəşir, Əmliyin Salmanı və digərləri 20-25 gün ermənilərin ordusunun qabağını kəsdilər. Sonra İrəvan tərəfdən ermənilərə əlavə qüvvə gəldi ki, silah-sursatın içində top da var idi. O dövrdə kəndin qəbiristanlığında ilk künbəz Hajəlimərdan kişinin qəbrinin üstündə tikilmişdi. Topun mərmisi həmin künbəzi yarımuçulu vəziyyətə saldı. Künbəz 1988-ci il qaçqınlığına qədər həmin vəziyyətdə canlı şahid kimi o dövr tarixini özündə yaşadırdı. Ermənilərin nizami ordusunun qabağında güclü müqavimət göstərə-göstərə qadınları, uşaqları, qocaları kənddən çıxardılar. Kəndin cənub-şərq tərəfindən Böyük Qaraqoyunludan dağ yolu ilə Kəlbəcərə tərəf camaat çıxmağa başladı. Bərk boran başlamışdı. Bir tərəf Yəhər daşları, o biri tərəf Daşlı Güney, ta Qabaq daşlarına qədər böyük bir ərazi insanlarla dolu idi. "Səngər" deyilən yer Böyük Qaraqoyunludan ən uca dağ olan Çalmalı dağına tərəf bir yer idi. Burada 10-15 evdən ibarət Seyidlər deyilən tayfa yaşayırdı. Daşnaklar Seyidlərə qədər gəldilər. Ondan sonra ki, boran daha da gücləndi, boranın, bir də müqavimət göstərən ərənlərin hesabına sıldırımlı dağlar arasında mühasirəyə düşəcəklərindən qorxan daşnaklar irəliləyə bilmədilər. Yalın ağzında ağkilsəli Məşədi Cabbarın qoyun komu var idi. Soyuqdan donmuş camaatın böyük bir hissəsi həmin qoyun komuna doldular. Kəndin ağsaqqallarından olan Məşədi Mehdi əlində bir çubuq adamları yerbəyer eləyirdi. Əhalinin nə qədər mal-qoyunu vardısa hamısını və lüt-üryan dağlara səpələnmiş insanların böyük bir hissəsini boran qırdı. Bu hadisə Çalmalı dağının Kəlbəcər üzünə yaxın Yal deyilən, sonralar “Sümük tökülən” adını almış yerdə baş vermişdi. Bu fəlakət 1918-ci il yazın 40 günü keçmiş, yəni təxminən may ayının əvvəllərində olmuşdu. Həmin vaxta qədər Söyünqulağalı kəndində 113 ev var idi. Camaatın sağ qalan hissəsi "Göllər" deyilən yaylaq yerinin ətrafında özləri ilə gətirə bildikləri kilimdən, keçədən dəyə, alaçıq düzəltdilər, təxminən iki aya qədər orada qaldılar. Rayonun 35 kəndi azəri türklərindən ibarət idi. Daşnaklar uşağa, qocaya, qadına baxmadan qəddarcasına əllərinə keçəni məhv edirdilər. Hiylələri baş tutduqları yerdə kütləvi qırğınlar törədirdilər. Rayonun ən böyük kəndlərindən olan Şişqaya kəndində məsləhətləşmək adı ilə 600 nəfərdən ibarət əhalini bir tövləyə yığıb od vuraraq hamısını yandırmışdılar. Əhalinin illərlə zəhmət çəkib yığdığı var-dövləti talan edilirdi. Daşnak Andronik Ozanyanın nizami orduya başçı təyin etdiyi Selikov soyadlı polkovnik Göyçə əhalisinə ağlasığmaz divan tutdururdu. Dərin quyular qazdırıb diri-diri insanları basdırırdılar. Bəzən bir neçə gün yer tərpənirdi. Selikovun qəddarlığı yerli erməniləri də türklərə qarşı amansız olmağa ruhlandırırdı. Dinc əhali daşnak yaraqlılarının atını yemləmək üçün arpa yığıb verməkdən cana doymuşdular. Rayonun ən böyük kəndlərindən biri də Səmənd Ağa yaşayan Zod kəndi idi. Başbilən ağsaqqallar məsləhətləşdilər ki, bir tədbir görüb qaniçən Selikovu aradan götürsünlər. Elə də etdilər. Zodda qədim alban kilsəsinə qalxan dar aralıqda daşkəndli Hacı Rəhim tərəfindən Selikovun "arpa-arpa" deyən başı kəsilərək susduruldu. Bundan sonra erməni daşnakları daha da quduzlaşdı. Açıq şəkildə kütləvi qırğınlara başladılar. Göyçənin rayon mərkəzindən ucqar kəndlərin də qaçıb canlarını qurtarmaq məcburiyyətində qaldılar. Əhalinin iki istiqamətdə çıxış yolu var idi: Şimal istiqamətdən Gədəbəy dağlarına, şərq və cənub-şərqi istiqamətdən isə Kəlbəcər dağlarına üz tutdular. Zod kəndi tərəfdən Kəlbəcərə sıldırımlı dağ yolu qalxırdı. Qaçan əhalinin böyük bir hissəsi də “Qazuçan” adı ilə məhşurlaşmış dərədə borana düşərək həlak oldular. Göyçə göyçəlilərsiz qaldı. Əhali Azərbaycanın demək olar ki, bütün rayonlarına səpələndilər. Özləri ilə heç nə götürə bilməyən qaçqınlar böyük əzab-əziyyətlərə qatlaşmalı oldular.

 ƏLİŞİR HACIYEV


Etiket:
Xəbərlər

“Qara qutu” nun sirri nədədir? - ARAŞDIRMA

17.01.2020

Qarabağın tarixi ərazisi və sərhədləri

16.01.2020

Xristianlarla müsəlmanların birlikdə bayramlaşdığı qeyri-adi müqəddəs yer

15.01.2020

İbrahim Köçkünün şeirləri

14.01.2020

Doxsan il əvvəl baş vermiş üsyan

14.01.2020

AZƏRBAYCANI ÖLKƏ HÜDUDLARINDAN KƏNARDA LƏYAQƏTLƏ TƏMSİL EDƏN BÖYÜK ALİM

13.01.2020

1956-cı ilin inanılmaz olayı: Üçrəngli bayrağımızı Qız qalasında kim dalğalandırmışdı?

13.01.2020

Alqayıt Xəlilovun şeirləri

09.01.2020

Sultan bəyin məğlub etdiyi tayqulaq Andraniki Rotşildlər maliyyələşdirib — VİDEO

09.01.2020

Sıfırı dünyaya tanıdan alim: XARƏZMİ

08.01.2020

Ta­rix­də iz bu­ra­xan­lar: Ər­toğ­rul Qa­zi

07.01.2020

Zəngəzur dağlarında

06.01.2020

QORXU
( Hekayə)

05.01.2020

Qacarlar nəslinin qəhrəman oğlu - CAVAD XAN

04.01.2020

Altayda türk mücadiləsi və Osman Batur (1940-1951)

04.01.2020

Hələ gec deyil, onları qoruya bilərik

03.01.2020

Doğumu da, ölümü də sirli qalan Barış Manço

02.01.2020

Həmrəylik günü necə yarandı?

31.12.2019

Stalinin ən qəddar cəlladı – 30 min adama ölüm hökmü kəsən Ulrix

30.12.2019

BEYNƏLXALQ KİNO GÜNÜ 

28.12.2019

Qars şəhərini salmış qədim türk boyu - BULQARLAR

28.12.2019

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

27.12.2019

Yalnız bir dəfə sevdi və heç vaxt ailə qurmadı – Qeyb olan şair

26.12.2019

"Ədəbiyyat Üfüqündə Doğan Günəş" adlı ədəbi-bədii gecə keçirilib.

26.12.2019

"Yeni nəfəs" qiraət müsabiqəsi təşkil olunub

25.12.2019

Elçibəyin iki müavini 22-ci dairədə rəqib olacaq...

24.12.2019

Prezident İlham Əliyevin doğum günüdür

24.12.2019

90 min Türk əsgərinin donaraq Şəhid olduğu - Sarıkamış faciəsinin ildönümüdür

23.12.2019

Qarabağ xanlığının bayrağı: bu haqda nə bilirik?

21.12.2019

Cahandar Bayoğlu: “Primakovların, qraçovların və barannikovların ölməsinə baxmayaraq, hələ də onların ruhlarına belə, xidmət edənlər var”

21.12.2019

Ölümün tez apardığı aktyor - Tunc Vəli, Brodyaqa...

20.12.2019

Tarixin ən pis adamları

19.12.2019

ORDA BİR KƏND VAR, UZAQDA...  ...Getməsək də, görməsək də,  O kənd - bizim kəndimizdir... O kənd - Böyük Qaraqoyunludur...    

18.12.2019

Xanım İsmayılqızı - Həyatın içi kimiyik,                                                   Dünyanın çölü kimi...

18.12.2019

Döyüşçü, hökmdar, məhkum və sürgün qadın

18.12.2019

Bir səhləb söhbəti... Söhbətləşdi: Dəli ceyran...

17.12.2019

Elçinin 9-cu sinif dəftəri... - Fotolar

17.12.2019

Elçibəyin silahdaşı bu dairədə yarışacaq

16.12.2019

Bu gün Xalq şairi Ramiz Rövşənin doğum günüdür.

15.12.2019

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında akademik nəşrlər buraxılır, orada Səfər Alışarlının adı olmur. Bu elə həmin şeydir...  - Səfər Alışarlı

14.12.2019

Ana, evdar qadın, jurnalist və siyasətçi – “Dəmir Ledinin” həyatı

13.12.2019

Mən zəmanənin Hüseyniyəm – Nəiminin ağrı-acı dolu vəsiyyətnaməsi – İlk dəfə

12.12.2019

"Tarix heç nəyi silmir" - Heydər Əliyevin müdrik kəlamları

12.12.2019

ORDA BİR KƏND VAR, UZAQDA...  ...Getməsək də, görməsək də,  O kənd - bizim kəndimizdir... O kənd - Böyük Qaraqoyunludur...

11.12.2019

Qarabağın tarixi ərazisi və sərhədləri

10.12.2019

Türk Qızılbaş əmirliyinin inzibati idarə sistemində yeri

09.12.2019

Azərbaycan Cumhuriyyəti uğrunda canını fəda etmiş şahzadə - Feyzulla Mirzə Qacar

07.12.2019

Nərimanlı kökənli idmançı respublika çempionatında qalib oldu

07.12.2019

Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin həyata keçirdiyi "NƏSİMİ-650" adlı layihə çərçivəsində növbəti tədbir Şamaxıda keçirildi.

07.12.2019

Eşq bir sirdir...

06.12.2019
Bütün xəbərlər