ŞAİR MƏMMƏDHÜSEYN HAQQINDA MARAQLI TƏDQİQAT ƏSƏRİ

20:00 / 20.11.2018

Bu günlərdə XIX əsr Göyçə aşıq məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən el şairi, adı Ağ Aşıq, Aşıq Alı, Aşıq Ələsgər, Alçalı Məhərrəm, Şişqayalı Şair Aydın,  Hacı Əliş Ağa, Mirzə Bəylər, Şair Kazım və başqa görkəmli el sənəkarları ilə bir sırada çəkilən Daşkəndli şair, bir neçə saz havasının müəllifi qüdrətli söz ustası Məmmədhüseynin şeirləri  “Elm və təhsil” nəşriyyatı tərəfindən nəfis tərtibatla “Nur çeşməsi” adlı kitabı işıq üzü  görmüşdür. Kitabı toplayıb tərtib edən və “Ön soz”ün müəllifi Səyyad Şairov, redaktoru tədqiqatçı Araz Yaquboğludur.

Kitabda şairin 24 gəraylısı, 102 qoşması, 35 qoşma təcnisi, 7 cığalı təcnisi, 15 divani və 4 müxəmməsi – cəmi 189 şeiri, müasirləri Çoban və Axund Əsgərlə deyişmələri, şeirlərinə yazılmış nəzirələr, eləcə də ayrı ayrı vaxtlarda şairin həyat və yaradıcılığı haqqında dövrü mətbuatda işıq üzü görən materiallar öz əksini tapmış, “Nur çeşməsi”ndə yenidən işlənmiş və təkmilləşdirilmişdir.

Aydın məsələdir  ki, XIX əsr Göyçə aşıq poeziyasının inkişafında intibah mərhələsi kimi götürülmüşdür. Lakin A.Fikrətqızının qeyd etdiyi kimi “tədqiqatçılar Aşıq Ələsgər fenomeninə və onunla bağlı sənətkarlara, məsələn, onun ustadı Aşıq Alıya, Alının müəllimi (?) ustadı Ağ Aşığa daha daha çox diqqət verdikləri üçün Ələsgərlə bir dövrdə yaşayıb-yaratmış... el şairlərinin yaradıcılığı diqqətdən kənarda qalmışdır.” Belə ki, Aşıq Ələsgər fenomeni Azərbaycan aşıq sənəti və poeziyasınin simvoluna çevrildiyi halda həmin dövrdə yaşayan, geniş xalq kütlələri tərəfindən hörmət və ehtiramla qarşılanan, sazı və sözü ilə yaddaşlara köçən, şeirləri dillər əzbərinə çevrilən çox sayda şair və aşıqlar, neçə-neçə el sənətkarları nəzərdən kənarda qalmışdır. Lakin folklorşünas Əhliman Axundov  göstərir ki, “...Məmmədhüseyn özündən sonra gələn aşıqlara müəyyən dərəcədə təsir bağışlamışdır. Hətta aşıq şeirinin görkəmli nümayəndəsi olan Aşıq Ələsgərin üzərində də onun təsiri hiss olunur. Şair Məmmədüseyni bir söz ustadı kimi Ələsgər, Alı, Növrəs İman, Hüseyn Bozalqanlı kimi sənətkar aşıqlar çox qiymətləndirmişlər”. “Nur çeşməsi” Məmmədhüseynin əvvəllər nəşr olunmuş digər kitablarından bir çox fərqli cəhətləri ilə seçilir:

1) Bu kitabda əvvəlkilərdən fərqli olaraq şairin daha çox şeirləri verilmişdir;

2) Doğum və ölüm tarixlərinə aydınlıq gətirilməsi;

3) Şair Məmmədhüseyn haqqında folklorşünas alimlərin, şair və yazıçıların, müəllim və digər peşə sahiblərinin ayrı-ayrı illərdə dövrü mətbuatda nəşr etdirdikləri məqalə və yazılar;

4) Şairin indiyə qədər nəşr olunmamış əsərləri;

5) Haqqında yaradılmış iki dastan;

6) Bir neçə mübahisəli şeirinə aydınlıq gətirilməsi;

Mən sonuncu bənddə əks olunan məsələ ilə bağlı fikirlərimi oxucularla bölüşmək istərdim. Bu baxımdan tədqiqatçı Araz Yaquboğlunun “Dərdli Cavada cavab” məqaləsi daha çox maraq doğurur. Müəllif haqlı olaraq Məmmədhüseynin “Xəbər al deyim” şeirinin  yanlış olaraq Qobustanlı Qaraya aid edilməsinə heç bir lüzum görmür. Faktlarla həmin şeirin məhz Şair Məmmədhüseynə  aid olduğunu sübuta yetirir və yazır: “Hörmətli Dərdli Cavad və professor Seyfəddin Qəniyev. Xahiş edirəm ki, sizə təqdim etdiyim 1936 və 1943-cü ilə aid əlyazmaya qarşı siz də əlyazma təqdim edəsiniz. Təqdim etdiyim mənbələr qarşısında acizsinizsə, sözünüz yoxdursa... səhvinizi etiraf edib, haqq şairinin haqqını özünə qaytarmaq üçün yazılı şəkildə mətbuat vasitəsi oxuculara məlumat verərdiniz”. “Daşkəndli şair Məmmədhüseyn” adlı yazısında isə şairin ölüm tarixinin dəyişdirilməsinə çalışır. Onun 1884-cü ildə deyil, məhz 1880-ci ildə ilan çalması nəticəsində vəfat etdiyini söyləyir.

Sovetlər dönəmində şairin dini şeirlərinin bir çoxunun təhrif edilməsini, həmin şeirlərin əldə olan əsl variantı ilə müqayisəli şəkildə verilməsi də kitab tərtibçilərinin nəzərindən qaçmamışdır. M. Sadiq  Sənan “Xəbər al deyim” şeirinin Aşıq Abbas Tufarqanlıya məxsusluğu haqqında fikir söyləyirsə, kitab tərtibçiləri həmin şeiri kitaba daxil etməklə sanki Məmmədhüseyn və Aşıq Abbas   Tufarqanlı şeirlərinin dil və üslub xüsusiyyətlərini oxucu mühakiməsinə verir. Fikir söyləyərkən istinad nöqtəsi kimi H.İsmayılov, M.Qasımlı, M.Allahmanlı, şair, tarixçi İ.Əsədov, Ə.Axundov, İ.Ələsgər, Q.Namazov, S.Paşayev, H.Əlizadə, A.Fikrətqızı, N.Əhmədli və başqalarının şair haqqında dövrü mətbuatda və ayrı-ayrı kitablarda dərc olunmuş məqalələrindən yaradıcı şəkildə istifadə etməklə öz mülahizə və düşüncələrini əsaslandırmağa çalışırar.   

  “Nur çeşməsi” kitabının diqqətçəkən məziyyətlərindən biri də Şair Məmmədhüseynin portretinin əldə olunub  üz qabığında nəşr olunub və sonda “Şair Məmmədhüseynin nəsil şəcərəsi” – Şairlilər haqqında geniş məlumat verilməsidir. İnanırıq ki, 368 səhifədən ibarət olan bu kitab Məmmədhüseynsevərlərə ən gözəl töhfə olacaq və onların stolüstü kitabına çevriləcəkdir.         

   Mütəllim   HƏSƏNOV,

    AJB-nin üzvü

 


Etiket: Məmmədhüseyn
Xəbərlər

FƏRHAD ÖLÜB, KÜLÜNGÜNÜN SƏSİ GƏLİR

10.12.2018

İstedadlar sorağında: İlahə İmanova

09.12.2018

Özü ölsə, sözü ölməz ustadın

08.12.2018

Yazıçı, şəxsiyyət...

08.12.2018

 “ Komandanı türk olsa da, gələn rus ordusudur ” - Azərbaycan Parlamenti 100

07.12.2018

 “ Komandanı türk olsa da, gələn rus ordusudur ” - Azərbaycan Parlamenti 100

07.12.2018

AZƏRBAYCANI   POLŞADA   LƏYAQƏTLƏ   TƏMSİL   EDƏN   GƏNC  ZİYALIMIZ

07.12.2018

Vətən harayı əbədi həyat

06.12.2018

Murad Niyazlı

06.12.2018

İki min ildən çox tarixi olan qədim yurd yeri - Ardanış

06.12.2018

Göyçənin uzaqlardakı səsi...

05.12.2018

Aşıq yaradıcılığı

05.12.2018

Nərimanlı şair Bəhmənin şeirləri

04.12.2018

Firudin Cəlilov:"Bizim tariximizin böyük hissəsi erməni qrobar dilində yazılmış mətnlərdədir"

04.12.2018

Qərbi Azərbaycanın məşhur məktəbləri

03.12.2018

Başkənd kəndi

03.12.2018

Gənc elçimiz Sabir Rüstəmov

02.12.2018

MƏN KİMƏM, AZƏRBAYCANLI, YOXSA TÜRK?

02.12.2018

Mövlud Süleymanlı:" Mən özümü, özümüzü, yaşadığım yurdu, mənsub olduğum xalqı, milləti daha yaxşı dəyərləndirmişəm "

01.12.2018

Göyçənin İmanı, İmanın Göyçəsi

01.12.2018

Ardanışlı Aşıq Niftalı ilə bağlı əhvalatlar

30.11.2018

Mərd igidlər çörək verər, hey Alı - Alçalı Aşıq Məhərrəmin şeirləri

30.11.2018

Ermənilərdə Türk mənşəli şəxs adları

29.11.2018

Göyçə mahalı Abbasgölü (Camalgöl) kəndi

29.11.2018

Sonunu düşünən qəhrəman olmaz 

28.11.2018

Azərbaycanın NASA-dakı mütəxəssisi, gənc alim.

28.11.2018

Miskin Abdalın şeirləri (1430 - 1535 )

28.11.2018

Aşıq İsa Hüseyn oğlu Kazımov

27.11.2018

Ardanışda bir ağsaqqal var idi...

26.11.2018

Alicənab ziyalı və səmimiyyət adamı

26.11.2018

Göyçəli sərkərdə Məşədi Qasımın Əsgəran döyüşü - TARİXİ ARAŞDIRMA

26.11.2018

Əqidəsinin qulu olan kişi

25.11.2018

Üzeyir Hacıbəyovun aşıq sənəti haqqında qeydləri

24.11.2018

İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı

24.11.2018

Səfiyar Musayev

23.11.2018

Tələbə ikən Heydər Əliyevlə görüşən Rüstəmov Ramil Litvin oğlu

23.11.2018

Köklənmə və ya kainatla təmasda

23.11.2018

Artsax əslində kimin adıdır? – Erməni tarixinin gizli səhifələri

22.11.2018

Qondarma erməni soyqırımının saxta dəlilləri

22.11.2018

Göyçə hövzəsində Ağkilsə adlı neçə kənd var imiş

21.11.2018

Aşıq Alının şeirləri

21.11.2018

" Nə günahı telli sazın "- Aşıq Musanın şeirləri

21.11.2018

Qəzetləri vərəqləyərkən...

21.11.2018

ŞAİR MƏMMƏDHÜSEYN HAQQINDA MARAQLI TƏDQİQAT ƏSƏRİ

20.11.2018

Həyat dərsi (hekayə)

20.11.2018

Şuşa şəhərinin tarixi

20.11.2018

Cümhuriyyəti yıxan adamın aqibəti – ARAŞDIRMA

20.11.2018

Xatirələrimin qəhrəmanı - Əli Hacıyev

20.11.2018

Könül Bünyadzadə: “ Fəlsəfənin dili, yəqin ki, elə ruhun dilidir. ”

19.11.2018

Ömürdən qalan izlər

19.11.2018
Bütün xəbərlər