ŞAİR MƏMMƏDHÜSEYN HAQQINDA MARAQLI TƏDQİQAT ƏSƏRİ

20:00 / 20.11.2018

Bu günlərdə XIX əsr Göyçə aşıq məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən el şairi, adı Ağ Aşıq, Aşıq Alı, Aşıq Ələsgər, Alçalı Məhərrəm, Şişqayalı Şair Aydın,  Hacı Əliş Ağa, Mirzə Bəylər, Şair Kazım və başqa görkəmli el sənəkarları ilə bir sırada çəkilən Daşkəndli şair, bir neçə saz havasının müəllifi qüdrətli söz ustası Məmmədhüseynin şeirləri  “Elm və təhsil” nəşriyyatı tərəfindən nəfis tərtibatla “Nur çeşməsi” adlı kitabı işıq üzü  görmüşdür. Kitabı toplayıb tərtib edən və “Ön soz”ün müəllifi Səyyad Şairov, redaktoru tədqiqatçı Araz Yaquboğludur.

Kitabda şairin 24 gəraylısı, 102 qoşması, 35 qoşma təcnisi, 7 cığalı təcnisi, 15 divani və 4 müxəmməsi – cəmi 189 şeiri, müasirləri Çoban və Axund Əsgərlə deyişmələri, şeirlərinə yazılmış nəzirələr, eləcə də ayrı ayrı vaxtlarda şairin həyat və yaradıcılığı haqqında dövrü mətbuatda işıq üzü görən materiallar öz əksini tapmış, “Nur çeşməsi”ndə yenidən işlənmiş və təkmilləşdirilmişdir.

Aydın məsələdir  ki, XIX əsr Göyçə aşıq poeziyasının inkişafında intibah mərhələsi kimi götürülmüşdür. Lakin A.Fikrətqızının qeyd etdiyi kimi “tədqiqatçılar Aşıq Ələsgər fenomeninə və onunla bağlı sənətkarlara, məsələn, onun ustadı Aşıq Alıya, Alının müəllimi (?) ustadı Ağ Aşığa daha daha çox diqqət verdikləri üçün Ələsgərlə bir dövrdə yaşayıb-yaratmış... el şairlərinin yaradıcılığı diqqətdən kənarda qalmışdır.” Belə ki, Aşıq Ələsgər fenomeni Azərbaycan aşıq sənəti və poeziyasınin simvoluna çevrildiyi halda həmin dövrdə yaşayan, geniş xalq kütlələri tərəfindən hörmət və ehtiramla qarşılanan, sazı və sözü ilə yaddaşlara köçən, şeirləri dillər əzbərinə çevrilən çox sayda şair və aşıqlar, neçə-neçə el sənətkarları nəzərdən kənarda qalmışdır. Lakin folklorşünas Əhliman Axundov  göstərir ki, “...Məmmədhüseyn özündən sonra gələn aşıqlara müəyyən dərəcədə təsir bağışlamışdır. Hətta aşıq şeirinin görkəmli nümayəndəsi olan Aşıq Ələsgərin üzərində də onun təsiri hiss olunur. Şair Məmmədüseyni bir söz ustadı kimi Ələsgər, Alı, Növrəs İman, Hüseyn Bozalqanlı kimi sənətkar aşıqlar çox qiymətləndirmişlər”. “Nur çeşməsi” Məmmədhüseynin əvvəllər nəşr olunmuş digər kitablarından bir çox fərqli cəhətləri ilə seçilir:

1) Bu kitabda əvvəlkilərdən fərqli olaraq şairin daha çox şeirləri verilmişdir;

2) Doğum və ölüm tarixlərinə aydınlıq gətirilməsi;

3) Şair Məmmədhüseyn haqqında folklorşünas alimlərin, şair və yazıçıların, müəllim və digər peşə sahiblərinin ayrı-ayrı illərdə dövrü mətbuatda nəşr etdirdikləri məqalə və yazılar;

4) Şairin indiyə qədər nəşr olunmamış əsərləri;

5) Haqqında yaradılmış iki dastan;

6) Bir neçə mübahisəli şeirinə aydınlıq gətirilməsi;

Mən sonuncu bənddə əks olunan məsələ ilə bağlı fikirlərimi oxucularla bölüşmək istərdim. Bu baxımdan tədqiqatçı Araz Yaquboğlunun “Dərdli Cavada cavab” məqaləsi daha çox maraq doğurur. Müəllif haqlı olaraq Məmmədhüseynin “Xəbər al deyim” şeirinin  yanlış olaraq Qobustanlı Qaraya aid edilməsinə heç bir lüzum görmür. Faktlarla həmin şeirin məhz Şair Məmmədhüseynə  aid olduğunu sübuta yetirir və yazır: “Hörmətli Dərdli Cavad və professor Seyfəddin Qəniyev. Xahiş edirəm ki, sizə təqdim etdiyim 1936 və 1943-cü ilə aid əlyazmaya qarşı siz də əlyazma təqdim edəsiniz. Təqdim etdiyim mənbələr qarşısında acizsinizsə, sözünüz yoxdursa... səhvinizi etiraf edib, haqq şairinin haqqını özünə qaytarmaq üçün yazılı şəkildə mətbuat vasitəsi oxuculara məlumat verərdiniz”. “Daşkəndli şair Məmmədhüseyn” adlı yazısında isə şairin ölüm tarixinin dəyişdirilməsinə çalışır. Onun 1884-cü ildə deyil, məhz 1880-ci ildə ilan çalması nəticəsində vəfat etdiyini söyləyir.

Sovetlər dönəmində şairin dini şeirlərinin bir çoxunun təhrif edilməsini, həmin şeirlərin əldə olan əsl variantı ilə müqayisəli şəkildə verilməsi də kitab tərtibçilərinin nəzərindən qaçmamışdır. M. Sadiq  Sənan “Xəbər al deyim” şeirinin Aşıq Abbas Tufarqanlıya məxsusluğu haqqında fikir söyləyirsə, kitab tərtibçiləri həmin şeiri kitaba daxil etməklə sanki Məmmədhüseyn və Aşıq Abbas   Tufarqanlı şeirlərinin dil və üslub xüsusiyyətlərini oxucu mühakiməsinə verir. Fikir söyləyərkən istinad nöqtəsi kimi H.İsmayılov, M.Qasımlı, M.Allahmanlı, şair, tarixçi İ.Əsədov, Ə.Axundov, İ.Ələsgər, Q.Namazov, S.Paşayev, H.Əlizadə, A.Fikrətqızı, N.Əhmədli və başqalarının şair haqqında dövrü mətbuatda və ayrı-ayrı kitablarda dərc olunmuş məqalələrindən yaradıcı şəkildə istifadə etməklə öz mülahizə və düşüncələrini əsaslandırmağa çalışırar.   

  “Nur çeşməsi” kitabının diqqətçəkən məziyyətlərindən biri də Şair Məmmədhüseynin portretinin əldə olunub  üz qabığında nəşr olunub və sonda “Şair Məmmədhüseynin nəsil şəcərəsi” – Şairlilər haqqında geniş məlumat verilməsidir. İnanırıq ki, 368 səhifədən ibarət olan bu kitab Məmmədhüseynsevərlərə ən gözəl töhfə olacaq və onların stolüstü kitabına çevriləcəkdir.         

   Mütəllim   HƏSƏNOV,

    AJB-nin üzvü

 


Etiket: Məmmədhüseyn
Xəbərlər

Ermənilərin çeçenlərə tarixi zərbəsi: Urartu oğurluğu

20.02.2019

Zəki İslamın şeirləri

19.02.2019

19.02.2019

Fəlsəfə - Aşiq buddistlər

19.02.2019

YAXIN NƏŞR TARİXİNİN TƏDQİQİ “BOZ OĞUZ” nəşriyyatı – LEYLA ABASOVAnın təqdimatında

18.02.2019

“...Qırmızı koftalı, yaşıl tumanlı...” — Xan Şuşinski bayrağımızı gizli musiqi ilə vəsf etmişdi

18.02.2019

Məcnun Göyçəlinin şeirləri

16.02.2019

Türkün ari-slavyan sivilizasiyası qarşısındakı rolu

16.02.2019

Avropalı alimlərdən ŞOK ARAŞDIRMA: Qafqaz xalqları Amerika və Avropa ilə qohumdur

15.02.2019

HƏRBİ HƏKİMLİYİN KAMİL ZİRVƏSİ

14.02.2019

Balaca İsmayılın böyük istedadı

13.02.2019

Azərbaycan türklərinin Qızılbaşlar imperiyası fars dövlətinə necə çevrildi? –"REGNUM"UN ARAŞDIRMASI

12.02.2019

İstedadlar sorağında  - Rəşid Bərgüşadlı

12.02.2019

Eynulla Sadıqın şeirləri

11.02.2019

Adı dillər əzbəri olan, oğlunu vaxtsız itirən Ağ Aşıq Allahverdi

11.02.2019

11.02.2019

Qədim Azərbaycan şəhəri olan İrəvanın əhalisi

11.02.2019

Bir-birinin ətini yeyən məhbuslar, qan dolu otaqda dəhşətli 15 gün – FOTOLAR

09.02.2019

1988-1989-cu illər deportasiyası

09.02.2019

“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanlarında və Azərbaycan dilinin Krasnoselsk şivələrində bəzi leksik paralellər

08.02.2019

Şükriyyə: Bədənini murdarlayıb namusunu zabitlərdən qoruyan qadın...- ARAŞDIRMA

08.02.2019

Tarixin iki türk sərkərdəsi — Çingiz xan və Əmir Teymurun fərqləri

07.02.2019

Ermənilərin qorxulu kabusu: Təkbaşına hücum…

07.02.2019

İstedadlar sorağında - İlahə İmanova

06.02.2019

Ardanış haqqında tarixi oçerk

06.02.2019

Görməsə də, əli ilə atasının məzarına toxunurdu — Hacı Zeynalabdinin qızına 6 il baxmış şəxsdən açıqlamalar - FOTOLAR

06.02.2019

Əli Məhərrəmovun şeirləri

05.02.2019

Göyçə nisgili, Göyçə dərdi

05.02.2019

Mübarəksən, cənab Leytenant

03.02.2019

İsmixan Didərginin şeirləri

02.02.2019

Nəvai yaradıcılığında Nəsimi obrazı VƏ YA ÖZBƏK ƏDƏBİYYATI SƏHİFƏLƏRİNDƏ NƏSİMİ İZLƏRİ

02.02.2019

ISSIQ YAZISI

01.02.2019

Şeyx Şamil

01.02.2019

Rüstəm Dastanoğlu: " Göyçənin özü böyük bir akademiya idi. Aşıq Ələsgər də o akademiyanın ən parlaq məzunu oldu."                                                                                  1-ci hissə                                                 

31.01.2019

Rəsulzadədən sitatlar

31.01.2019

Yusif Bayramov əzəməti

30.01.2019

Ermənistanın ərazisində qalan Zəngəzur tarixi Azərbaycan torpağıdır

30.01.2019

Əmir Teymurun lənətinə uğrayan Stalinin qorxusu və çaşqınlığı…

29.01.2019

USTA ABDULLANIN ƏXLAQİ-DİDAKTİK ŞEİRLƏRİ

29.01.2019

Fəlsəfə - Bertrand Rassell

29.01.2019

DİL FAKTLARININ DAXİLİ MƏZMUNU VƏ BƏDİİ HƏQİQƏT

28.01.2019

İstedadlar sorağında - Qafar Şövqi

28.01.2019

Xəyanəti unutmayan və bağışlamayan KQB-nin qisası – Kəşfiyyat sirləri

28.01.2019

Düşmənin qorxulu röyası

26.01.2019

Unudulmaz izlər - Firudin bəy Köçərli

26.01.2019

Bakını və Türkiyəni gizli dinləyən kəşfiyyatçı qadının sensasion hekayəsi

25.01.2019

Unudulmaz izlər - Hacı Zeynalabdin Tağıyev.  

25.01.2019

Tarixdə baş vermiş qəribə müharibələr

25.01.2019

Səyyarə Məmmədlinin şeirləri

24.01.2019

Ağa Məhəmməd Şah Qacar haqqında bilmədiklərimiz...

24.01.2019
Bütün xəbərlər