Azərbaycan şeirinin imperatoru

19:42 / 20.01.2020
Baxılıb: 1854

Azərbaycanda onun kimi ümumxalq məhəbbəti qazanmış az-az şairlər var. Bu gün yaşayan şairlər arasında Zəlimxan Yaqub qədər xalqın tanıdığı və şeirlərini əzbər bildiyi şair təsəvvür etmirəm. 

Zəlimxan Yaqubun yubley yaşı onu yaxından tanıyanlara, o cümlədən mənə də bu qəribə gəldi. Çünki Zəlimxan Yaqub o qədər səmimi bir insandır ki, onunla ünsiyyətdə olan hər bir insan onu özünün yaşıdı hesab edir. Bəlkə də bu, şair taleyidir. Tanrıdan kəramət alan şair həmişə gəncdir, hamının yaşıdıdır. Zəlimxan Yaqub da belələrindəndir. O, ədəbiyyata milli köklərdən gəldi, bu kökləri budaqlandırıb yaşadanlardan biri oldu. Bizim çox dərindən gələn bir ədəbiyyatımız var. Bu xalqın taleyi elə gətirib ki, yüz illər boyu burada iki ədəbiyyat qoşa addımlayıb – biri xalqın bağrından gələn və onun dilində yaranan ədəbiyyat, biri də qıraqdan gələn və saraylar tərəfindən dəstəklənən ədəbiyyat. Bizim dahi adlandırdığımızın çoxu sarayın dəstəklədiyi ədəbiyyatın nümayəndələridir. Amma onların istifadə etdiyi dil bu xalq tərəfindən qəbul olunmadı, nə Azərbaycanda, nə də başqa türk ölkələrində. Çünki tarix saraylarda yaransa da, onu yaşadan ac daxmalardır. Çox nəhənglər gəldi keçdi, amma bu xalq Əhməd Yəsəvi və Vəli Bektaşın, Yunus İmrənin, Qaracoğlanın, Xətainin, Qurbaninin, Dadaloğlunun, Vaqifin, Vidadinin dilində danışdı və yazıb-yaratdı. Dünya adlı düzəndə türklərin qurduğu çox səltənətlər bərqərar oldu, neçə dinlər gəlib keçdi, neçə mədəniyyətlə uğraşdıq, yüz illər boyu dil işğalına məruz qaldıq, amma türk dili yaşadı. Çünki onu yaşadan qırılmaz bir şəcərə var, bu şəcərə min illər boyu bu dili yaşada-yaşada bu günə gətirib çıxarıb. Bu şəcərəyə xalq arasında ozanlar deyiblər. Saray intellektualları, aparıcı mədəniyyətlərin dilində danışanlar və yazanlar onlara yuxarıdan aşağı baxıblar, türk dilini qara camaatın dili hesab ediblər və yekunda onlar tarixin yaddaş arxivinə, türkün dilində yazanlar isə xalqın yaddaşına köçdülər. Biz bu gün dünya səhnəsində varıqsa, bu dili, bu mədəniyyəti yaşadanlara borcluyuq. Onlar qırılmaz bir şəcərədir, əsrlər boyu yol gəlir. Zəlimxan Yaqub da onlardan biridir. O, bu xalqın içindən doğulan bir şairdir. Borçalıda, Böyük Çöl ərazisində doğulub. Qədimdə bu əraziyə Qara Yazı deyirdilər. Çöl, türk etnosunun ruhunu yaşadan təbii bir arxivdir. Və türk ruhunun nəğməkarları həmişə bu arxivlə bağlı olublar. Bizim bu gün də, keçmişdə də guya ki, intellektual hesab olunan ədiblərimiz mövcud olub. Onlar çox kitablar oxuyub, çox şeylər yazıblar, amma xalq intuitiv olaraq onları qəbul etməyib. Çünki onların təlqin etmək istədiyi əcnəbi ruh bu xalqa yabançıdır. Əsrlər boyu hələ ki, heç kim nə qılıncla, nə qələmlə türk xalqının ruhunu fəth edə bilməyib. Bu ruhun öz fatehləri var... Zəlimxan Yaqub bu ruhun fatehlərindəndir. Çünki onun şeiri xalqın ruhunun dilində danışır...

Şəhər dünyasıdı, gündə meydana

ağıllısı çıxır, dəlisi çıxır.

Hərənin bir cürə nəfəskəsəni,

Hərənin bir cürə zəlisi çıxır.

Hamı bu şəhərə dipdiri gəlir,

Hamının şəhərdən ölüsü çıxır.

Zəlimxan Yaqubla Türkiyəyə, Elazığ vilayətində “Xəzər şeir bayramı”na getmişdik. Mən orada onun oxuduğu şeirlərə xalqın reaksiyasını gördüm, bu münasibət şeirə xalq sevgisinin münasibəti idi. Söhbət minlərlə adamın göstərdiyi münasibətdən gedir, indiki dövrdə çox az adam şeirlə kütlənin qəlbini fəth etməklə qürrələnə bilər. Amma Zəlimxan Yaqub bunu bacarır. Allah ona şair təbi də verib, fenomenal yaddaş da, natiqlik qabiliyyəti də. Çünki, onun missiyası var, o, türkün ruhunu, türkün dilini yaşadanlardandır. Türkyədəki tədbirlərdən birində görkəmli şairimiz Çingiz Əlioğlu onu “Azərbaycan şeirinin imperatoru” kimi təqdim etdi. Bunu sıradan bir adam yox, çağdaş Azərbaycan şeirinin böyük nümayəndələrindən biri dedi. İndiki zamanda belə hərəkətlərlə çox az rastlaşmaq olur. Şəxsi personaları içində çabalayan əksər “böyük” ədiblərimiz onlardan sonra ədəbiyyatın öldüyünü bəyan edirlər. İçi böyük olmayan heç vaxt böyük şeylər yaza bilməz. Və başqasını da etiraf etmək üçün gərək özün böyük olasan. Çingiz Əlioğlu Zəlimxan Yaqubu təqdim edəndə Türkiyə auditoriyasına göstərdi ki, Azərbaycanda böyük ədəbiyyat da var, böyük kişilər də. Zəlimxan Yaqub da bu böyük ədəbiyyatı yaradan böyük kişilərdən biridir. Azərbaycanda onun kimi ümumxalq məhəbbəti qazanmış az-az şairlər var. Bu gün yaşayan şairlər arasında Zəlimxan Yaqub qədər xalqın tanıdığı və şeirlərini əzbər bildiyi şair təsəvvür etmirəm. 2002-ci ildə, mənim təşkil etdiyim bir tədbirdə, daha doğrusu, aşıq Hüseyn Bozalqanlının şərəfinə keçirilən “Ozan şöləni”ndə Tovuzdan gələn bir müəllimə Zəlimxan Yaqubun Hüseyn Bozalqanlı haqqında poemasını əzbərdən dedi. O, Zəlimxan Yaqubla tanış deyildi və tədbirə də təsadüfən gəlmişdi. Sadəcə o, bu poemanı əzbərdən bilirdi və bununla bu gün çox az şair qürrələnə bilər. Azərbaycanın istənilən yerində, istənilən tədbirdə belə bir hadisə baş verə bilər. Zəlimxan şeirini bilənlər minlərlədir. Bizim xalq belədir, özününkü bildiyini sevir, sevdiyini yaşadır. Sevgini isə gərək qazanasan. Özünü sevdirmək üçün öncə gərək özün başqasını sevməyi bacarasan. Sevməyi bacarmaq üçünsə, gərək o sevgi sənin içində olsun. İçi böyük şevgi ilə dolu olanlardır böyük əsərlər yaradanlar. Zəlimxan Yaqubun içində çağlayan enerjini hiss eləmək üçün onun şeirlərini oxumaq kifayətdir. Onun əsərlərinin miqyasının genişliyi, panoramlılığı, şəxsiyyət və istedadın bir-birini tamamlamasından irəli gəlir. Səxavət və ürəyigenişlik böyük kişilərə xas xüsusiyyətdir. İndi Səməd Vurğun xüsusiyyətlərinə malik ədiblərimiz azdır. İstedadlı adamlara arxa durmaq dəbdən düşüb. Yaşlı nəsildən olan əksər ədiblərimiz gənc nəslin yüksəlişində mənsub olduqları Sovet ədəbiyyatının ölümünü görürlər. Mən yazılarımın birində bunu “prokrust siyasəti” adlandırmışam. Bu siyasətin məğzi ondan ibarətdir ki, boyu onların boyundan hündür ola biləcək hər bir ədibin başı kəsilməlidir. Ən yaxşı halda onlar ədəbiyyat adlı xanımın qısırlaşdığını və Azərbaycanda istedadların daha doğulmadığını bəyan edirlər. Sovet quruluşu öldüsə, demək ədəbiyyat da öldü.... Əlbəttə, bu cılız adamların münasibətidi. Öz böyüklüyünü hiss edən sənətkar qısqanc ola bilməz. Zəlimxan Yaqub kimi. O, Səməd Vurğun səxavəti ilə bacardığı qədər yeni nəslə arxa durmağa çalışır, onlar barədə mətbuatda söz deyir. Çünki o, çox qədimdən gələn bir şəcərənin həlqəsidir və milli ruhun daşıyıcısı olaraq yaxşı bilir ki, bu şəcərə zənciri heç vaxt qiyamət gününəcən qırılmayacaq. Bizim böyük filosofumuz professor Səlahəddin Xəlilov Azərbaycan torpağının istedadlarla zəngin olduğunu, lakin onları əhatə edən mühitin istedadlarının parlamasına imkan vermədiyini deyir. Təəssüf ki, bu yaşadığımız zamanın reallığıdır. Amma Zəlimxan Yaqub bu reallığın içində parlaya bildi. Çünki ona mane ola biləcək mühit inandığı həqiqətlərlə müqayisədə çox zəifdi. İçində Tanrı eşqi yaşadan adam Tanrı hökmündədir, Tanrı verən hökmü isə bəşər hökmü pozammaz. Zəlimxan Yaqub 

ozanlar məclisindən qırxlar məclisinə doğru gedən bir yol gəldi, bu yolda şəriət də var, təriqət də, həqiqər də, mərifət də. Və bu yolun sahibi ona böyük ilham verdi. O, bir gənclik təravəti ilə “Peyğəmbər”, “Yunus İmrə” kimi dastanlar yazdı. Bu il bizim “Ulu Çinar” jurnalında dərc olunan “Sürgün” poeması isə ədəbi ictimaiyyət tərəfindən çox yüksək qiymətləndirildi. Hətta Anar kimi ağsaqqal və böyük yazıçımız yeni il gecəsində istirahətini bu dastan haqqında məqalə yazmağa qurban verdi. Böyük şairin yazdığı böyük əsərin cazibəsindən çıxmaq çətindir. Son illərdə yazdığı digər poemaları kimi, sürgün dastanı da türk epos təfəkküründən qaynaqlanır, hətta o formaca da xalq dastanlarına yaxındır, həm nəsrlə, həm də nəzmlə yazılıb. Şairin 60 yaş ərəfəsində yazdığı bu əsər də göstərdi ki, ilahidən gələn ilham odu heç zaman sönmür. ...

Allah sənə ömür versin, Azərbaycanın Zəlimxanı, türklüyün Zəlimxanı və şeirimizin xaqanı! Yaz, yarat və yaratmaq üçün yaşa!

Elxan ZAL QARAXANLI

 

 


Etiket:
Xəbərlər

"Arsak Qarabağla əvəzləndi, sirr deyil ki..." - Tarixçi faktları açıqladı

21.09.2020

Sosial şəbəkələrdə məşhurlaşan qazaxlı uşaq diviziyaya aparıldı - FOTOLAR

20.09.2020

Qədim türklərdə dövlət məclisləri

20.09.2020

Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərini saxta yollarla necə erməniləşdirir? - TARİXİ FAKTLAR

19.09.2020

Dünyanın bu yerlərinə milyarderlər belə gedə bilmir - Fotolar

16.09.2020

Ölüm ilgəyi

15.09.2020

Qafqaz İslam Ordusunun Bakı Zəfərindən 102 il ötür. l hissə

14.09.2020

"Türklər yeganə etnosdular, hər şeyi qanla həll ediblər, amma qansız deyillər" - 25 dildə danışan poliqlotumuz.

11.09.2020

Quba xanlığının 6-cı xanı Fətəli xan Hüseynəli xan oğlu, Roma Papası və illüminatlar.

09.09.2020

Azərbaycan - Rusiya münasibətlərinin bəzi təfərrüatları - TƏHLİL

06.09.2020

İş adamı Mətanət Süleymanzadə təltif edildi - FOTO

04.09.2020

DGTYB “Dilimiz varlığımızdır” adlı elmi-publisistik məqalələrdən ibarət kitab çap edib

03.09.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 2-ci hissə

02.09.2020

Qubadlı rayonunun işğalından 27 il ötdü

31.08.2020

30 avqust – Türkiyənin Zəfər bayramı

30.08.2020

Bu gün Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayevin doğum günüdür

29.08.2020

Ermənistan Sevr müqaviləsini niyə "diriltmək" istəyir?

28.08.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 1-ci hissə

26.08.2020

40 dil bilən, 18 aylığında qəzet oxuyan dünya tarixinin ən ağıllı insanının faciəli HƏYAT HEKAYƏSİ - FOTO

26.08.2020

Amerikadakı qohumlarımız – qızıldərililər...

25.08.2020

23 avqust Füzuli və Cəbrayılın işğalı günüdür

23.08.2020

Birinci Respublikanın rəsmi siması - Əlimərdan bəy Topçubaşov

18.08.2020

İrəvan Türk Cümhuriyyəti "Turan" partiyası yaradıldı

12.08.2020

39 il əvvəl Parisdə Türkiyə konsulluğunu zəbt edən terrorçu – Sislyan 1988-də İrəvanda baş nazirlər kimi qarşılanıb.  

11.08.2020

Erməni deşifrəsi: Paşinyanın üzünə vurulan tarix silləsi

09.08.2020

Şərqli kənizin oğlu: Da Vinçinin Azərbaycan kökləri
 

08.08.2020

Ərzurumlu erməni qatil – o, Los-Ancelesdə türk diplomatları aldadıb görüşə çağırıb və... güllələyib.  

07.08.2020

102 ilin xatirəsi: Sanki Nuru Paşa qayıdır...

06.08.2020

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

QHT həssas qrupları diqqətdən kənarda qoymadı.  

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyi

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020
Bütün xəbərlər