MƏCNUN GÖYÇƏLİ BAYATILARI  

Folklorun ən geniş yayılmış janrlarından olan bayatı yazılı ədəbiyyatımızda da özünə yer almışdır. Xətai və Əmaninin yaradıcılığında bayatılar diqqəti cəlb edir. XVII əsrdə yazıb-yaradan Sarı Aşığın bayatıları xüsusilə məşhurdur.
Çağdaş ədəbiyyatımızda bayatı janrına müraciət edən yazarlar içərisində şair Məcnun Göyçəli bayatıları xüsusilə diqqəti cəlb edir.

Vətən, Göyçə, doğma yurd kimi müqəddəs məfhumlar şair Məcnun Göyçəlinin bütöv, tam yaradıcılığında daimi yer tutduğu kimi, bayatılarının da mühüm, xüsusi yaradıcılıq mövzusudur.
Məcnun müəllim kimi minlərlə Göyçə həsrətli, Göyçə sevdalı, qəlbində Göyçə xəyalı ilə yaşayan insanlar üçün də qürbətdə ölüm yalnız ona cismani başdaşı ola bilər, onun ruhunun məzarı isə Göyçədə bərqərar olub, o ruh Göyçə gölünün, onu əhatə edən müqəddəs torpaqlar üzərində gecə-gündüz çırpınır, vurnuxur, qanad çalır.

Yaşıyam
Yanaqda gözyaşıyam.
Qəbrim Göyçədə qaldı,
Qürbətdə başdaşıyam.

Doğma torpağından, sevimli Göyçəsindən uzaq düşən hər birimiz kimi şairin də yuxusuz gecələrinin yorğanı Vətən ayrılığının dərdindən ağırlaşıb daşa dönüb, Göyçə nisgilinin göz yaşlarından yasdığı su içindədir, qürbətdə dünyanı dəyişəndə qəbrimiz orda qazılsa da içi boşdur, cismimizdən ayrılan ruhumuzun məzarı Göyçədədir.

Yorğanım daşdı, Göyçə,
Yasdığım yaşdı, Göyçə.
Qərib öldüm, yad öldüm,
Məzarım boşdu, Göyçə.

Göyçə həsrəti, doğma yurd nisgili şairin ürəyini yağır, mənəvi durumunu fağır edib. Göyçəsində quş kimi pərvazlanan, küləkdən yüngül olan şair, Vətən ayrılığından, həsrətindən dərd çəkərək torpaqdan da ağır olub:

Ürəkdən yağır oldum,
Tükəndim, fağır oldum.
Küləkdən yüngülüydüm,
Torpaqdan ağır oldum.

Məgər nümunə kimi gətirdiyimiz bu istedadlı şair qələmindən çıxmış kədərlə, qəmli notlarla nəfəs alan nisgilli sətirlər sevimli Göyçəmizdən uzaq düşmüş hər bir insanın həsrətini, ayrılığını və ağrılarını dərin, poetik bir sızıltı ilə ifadə etmirmi?
Yurdundan uzaq düşmüş şairin keçirdiyi kədərli daxili hissləri bu təsirli sətirlərdən aydın duymaq çətin deyil:

Könlüm sazaqdı mənim,
Yurdum uzaqdı mənim,
Bir damla yaş qıymadın,
Dərdim quraqdı mənim.

Həyat mənzərəsinə diqqətlə, özünəməxsus olan təfəkkür tərziylə nəzər salan müdrik şair hər bir varlığın müəyyən məna daşıdığını, xüsusilə bəşər idrakının dünya, kainat sirrlərini, möcüzələrini açmaq, kəşf etmək üçün yaradıldığını bu hikmətli sətirlərlə dolayısıyla poetik bayatı dili ilə belə ifadə edir:

Gül var, qoxumur-gedir,
Əl var, toxumur-gedir.
Bu dünya bir kitabdı,
Çoxu oxumur-gedir.

Bildiyiniz kimi, SÖZ insan amalının, düşüncə və əqidəsinin göstəricisi kimi deyənin, oxuyanın və duyanın qəlbinin dərinliyinin ən həssas nahiyəsindən süzülür, qəlblərə hakim olur, düşüncələrin əbədi sahibinə çevrilir. Ta müqəddəslərimizdən başlayaraq onların verdiyi ilahi qüdrətə sahib olan dahilərimizin, korifeylərimizin, saz-söz sənətkarlarımızın bizlərə qoyub getdiyi SÖZ irsi kimi. Sözə, xüsusilə şair sözünə böyük əhəmiyyət, məna verən, onun məsuliyyətini dərindən başa düşən Məcnun Göyçəli dahi Nizaminin “...Dünyaya sözdü şərəf, gör ki, nədir qiyməti...” misrasıyla həmahəng səslənən

Özünə,
Söhbəti nə, sözü nə.
“Quran” varağ artırar,
Əsil şair sözünə.

bayatısında “əsil şair sözünün” dəyərini, aliliyini ilahi bir zirvəyə qaldırır.
Şair başqa bir bayatısında mərdlik, kişilik kimi yüksək insani keyfiyyətləri də sözün əsil mahiyyəti ilə məharətlə mənalandıra bilmişdir:

Yol ver, elinnən gəlsə,
Söz de, dilinnən gəlsə.
Oğul sözünnən sınmaz,
Kişi belinnən gəlsə.

Milli adət-ənənələrimizin gözəl xüsusiyyətlərinə məxsus olan valideyn, ata-ana zəhmətinə hörmət, ehtiram, ailədə mehribanlıq, xoş ab-hava aşağıdakı bayatıdan aydın hiss olunur:

Ötəri,
Baxma ömrə ötəri.
Ananın süfrəsidir,
Atanın alın təri.

“Sevdim səni” kimi şeirlərilə qəlblərə yol açan hörmətli Məcnun müəllim lirik bayatılarıyla da oxucularının poetik zövqünü ustalıqla oxşamağı bacarır:

Göz ala,
Kirpik qara, göz ala.
Dil üzündə oynaya,
Tellərin kölgə sala!

Yüzlərlə şeirləri və iri həcmli poetik əsərləriylə çoxsaylı oxucularının dərin rəğbətini və sevgisini qazanmış şair Məcnun Göyçəlinin bayatılarının da yüksək poetik dəyərə, hikmətli fikirlər, düşüncələr ifadə etmək gücünə malik olduqlarının şahidi olduq.
İstedadlı şairimizə möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları diləyirəm!

Ələddin Allahverdiyev,
Professor, Moskva.

Goyce.az