Amerikadakı qohumlarımız – qızıldərililər...

17:40 / 25.08.2020
Baxılıb: 1102

Ay, Türk adını elan üçün bir səmavi aynadır,
Türkün tarixi həm Yerdə, həm də Göydədir.

Hüseyn Cavid

Bu yaxınlarda Türkiyənin TRT1 telekanalında “Oturan Buğanın izində” sənədli filmi nümayiş etdirilirdi. Bir neçə bölümdən ibarət olan film Amerikanın şimalında yaşayan qızıldərililərdən (qırmızıdərililər) bəhs etdiyi üçün xüsusi maraqla izlədim, həmçinin müəyyən qeydlər götürdüm. Axı qızıldərililərin tarixin qədim zamanlarında  Berinq boğazından Şimali Amerikaya keçmiş türksoylu toplum olduğu haqda nəzəriyyə mövcuddur.

Yüksək peşəkarlıqla hazırlanmış bu sənədli filmdə TRT1 qızıldərililərin türksoylu olmasını sübut etmək üçün heç bir cəhddə bulunmurdu. Təqdim olunan səhnələrə heç bir şərh verilmirdi. Sadəcə, TRT! tamaşaçını faktlarla baş-başa buraxırdı – Bax, özün müəyyən et!

Mənim də bu qeydləri sizə çatdırmaqda məqsədim, qızıldərililəri türk oğlu türk kimi təqdim etmək deyil. Sadəcə, filmdən götürdüyüm qeydlərlə sizləri tanış etməklə, yuxarıda qeyd olunan - qızıldərililərin türksoylu olması haqda tarixi iddianın gerçəyə nə qədər yaxın olduğunu birgə düşünməyimizi təklif edirəm.

Sənədli filmdə ABŞ-ın şimal ştatlarında yaşayan iki qızıldərili tayfadan bəhs olunurdu. Qəbilələrin adları belə idi:

Lakota və Yakota.

Lakota sözünün əski türkcədə hansısa sözlə yaxınlığını və ya eyni köklü olmasını araşdırmadan, Yakota sözünə diqqətinizi yönəltmək istəyirəm:   

Yakot-yakut və ya Yakota-Yakutiya.

Bu qəbilənin adı türksoylu yakutlarla necə də səsləşir. Üstəlik nəzərə alsaq ki, yakutlar da Uzaq Şərqdə - Berinq boğazına yaxın coğrafiyada məskundurlar. Kim bilir, bəlkə də tarixin əski qatlarında o torpaqlardan Amerika qitəsinə köç etmiş yakutlar, mənsub olduqları ulusun adını yeni vətəndə öz qəbilələrinə veriblər.  Buradaca qeyd edim ki, Yakota qəbiləsinə mənsub insanların sifət cizgiləri Uzaq Şərqdə yaşayan türksoylu xalqlarla – yakutlarla, tuvalılarla çox oxşardır. Xüsusən də, gözlərinin qıyıq olmaları ilə…

Tayfalardan biri “Kaya Siyu” adlanır. Bəlkə də “Qaya suyu” anlamıdadır. Türkiyədə  “qaya”ya “kaya deyilir”. Hər halda, mən daha çox bu yozuma üstünlük verdim. 

Bu yerdə aydınlıq üçün bir məqamı da vurğulayım. “Qəbilə”, “tayfa” deyəndə ilk ağıla Afrika cəngəlliklərində qəbilə halında yaşayan insan topluları gəlir.  Amma yox, qızıldərililər öz inanclarına, milli adət-ənənələrinə sadiq olmaqla, ulu babalarının cəngavərlik xüsusiyyətlərini daşımaqla bərabər, müasir yaşam tərzinə malik insanlarıdırlar.   

Qızıldərililərin yaşadıqları coğrafiyada toponimlərin adları türkcəyə çox yaxındır. Bəzi toponim adlarının mənasını isə ilk səslənişindən anlamaq olur.   

Həmçinin insanların soyadları da bir çox hallarda türkcə ilə səsləşir.

Məsələn, sənədli filmdə danışanlardan birinin adı-soyadı belə idi: Vingent Kara Tüy. Mən yenə də belə yozdum: Kara Tüy - Qara Tük.

Yəqin ki, soyadı Qara Tük deməkdir. Anadoluda da “qara”ya “kara”, “tük”ə “tüy” deyilir. Elə Azərbaycan türkcəsində də “tük” sözü “tüyh” kimi  tələffüz olunur. TRT1 müsahibinin adının Vingent, yəni ingilismənşəli olması isə sizi çaşdırmasın. Eyni dərd assimlyasiyaya uğrayan bir çox türk toplumlarında yaşanmaqdadır. Moldovada yaşayan qaqauz türklərinin soyadları türkmənşəli olsa da, adları slavyan və ya rumın mənşəlidir.

Qızıldərililərin adət-ənənlərində əski türk gələnəklərinə aid çoxsaylı oxşar nümumələr varmış. Onlardan biri ağaca əski (parça) bağlamaqdır. Daha çox şaman dininə məxsus olan bu ənənə qızıldərililərdə də geniş yayılıb.  Ümumiyyətlə, ağac (xüsusilə tək ağac) qədim türk kültüründə inam, etiqad məqamı kimi qəbul olunub. Azərbaycanımızın bir çox bölgələrində tək ağaclara inam, xoş arzular diləyib ağaca adını yazmaq, əski parçası baglamaq kimi adətlər bu gün də yaşamaqdadır.  

Qızıldərililərdə də Şaman var. Onların Şamanı daha çox şəfaverici missiyasını daşıyır. Şaman əlində böyük qaval Günəş rəqsi oynayır. Musiqiləri Uzaq Şərqdəki xalqların musiqilərini xatırladır.

Onlar da tək bir Tanrıya inanırlar. Dinlərinin yasaqlandığını bildirirlər. Böyük basqılara rəğmən bir çoxları hələ də xristianlığı qəbul etməyiblər. Deyirlər ki, ABŞ kimi sivil bir dövlətin vətəndaşı olsalar da, fərqli dinin daşıyıcıları olduqları üçün başları çox bəlalar çəkib. Soyqırımına məruz qalıblar dəfələrlə. 1979-cu ildə onların dini azadlıqları məhdud çərçivədə tanınıb.  Törənlərə ancaq qızıldərililər buraxılır.

Nədənsə qızıldərililər babalarının nə zamansa bu torpaqlara gəldikləri haqda nəzəriyyəni yaxın buraxmaq istəmirlər. Bildirirlər ki, bu torpaqların əbədi və əzəli sakinləridirlər. Onu da qeyd edirlər ki, qızıldərililərin Amerika qitəsinə gəlmə olması haqqında iddia bir çox hallarda onlara ziyan gətirib. Çünki, əslində özləri yaxın tarixdə gəlib Amerikada məskunlaşanlar onlara “Siz bu torpaqlara gəlməsiniz” deyirlər.

Atı da müqəddəs sayırlar “Atlarımız müqəddəsdir” deyirlər. At və türk. Məncə, bu yerdə əlavə sözə gərək yoxdur. 

“Ailələrimiz möhkəm təməl üzərində qurulur və ailə müqəddəsdir” deyir qızıldərililər. Nə qədər doğma dəyərdir bizim üçün. 

Hə, filmdə ən maraqlı fikri isə dünya görmüş bir nurani qoca söyləyirdi:

 “Ayda bizim qohum-əqrabalarımız var”. 

Bu iddia necə tanış gəlirmi? Türklərin Yer planetinə başqa sivilizasiyadan gəlməsi haqda iddiaları yəqin ki, eşitmisiniz. Hətta Göytürklərin də “göydən gəlmiş türklər”ə bir işarə olduğunu söyləyənlər var. Qızıldərili ağsaqqal isə bir qədər də dəqiqləşdirir: “Ayda bizim qohum-əqrabalarımız var”… 

Aqil Camal

“Türküstan” qəzetinin baş redaktoru


Etiket:
Xəbərlər

"Dədə Ələsgər ocağı" İctimai Birliyinə professor Ələddin Allahverdiyevin təbrik məktubu.

17.07.2021

Azərbaycan təbiəti və Aşıq Ələsgər

08.07.2021

Aşıq Ələsgərin gürcü dilində şeirlər kitabı nəşr olunub.

30.06.2021

Bağırovun NKVD "padvalında" döydüyü qatı bolşevikin dəhşətli aqibəti

08.06.2021

Tbilisidə Mehriban Əliyevaya həsr olunan gürcü dilində kitab təqdim edilib

07.06.2021

QƏRBİN QURUMUŞ GÜLLƏRİ, ŞƏRQİN DÖYÜNƏN QƏLBİ...  

26.05.2021

Ermənilərin QARAGÖL sevdası: "Xəritə üzərində o ərazilər Azərbaycanındır" - İki müəllimin SSRİ-nin fərmanına ÜSYANI 

25.05.2021

Dəmir yumruğun memarı Heydər Əliyevdir

10.05.2021

Daşkənd kəndinin İkinci Dünya Müharibəsi Veteranları

09.05.2021

Nazilə Gültacın şeirləri - İlahi, göylərə bir yuxu göndər.

19.04.2021

"Adım Ələsgərdir, Göyçə mahalım!" adlı online bədii konfrans keçirilmişdir.

19.04.2021

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin zabiti Orxan Məmmədovu Səlcuq Bayraktar mükafatlandırdı.

06.04.2021

GÖYÇƏYƏ AÇILAN PƏNCƏRƏLƏR...

30.03.2021

AŞIQ ƏLƏSGƏRİN “YÜKÜM” RƏDİFLİ DİVANİSİNİN AÇIQLAMASI

29.03.2021

Milli-mədəni sərvətlər xəzinəmizə misilsiz töhfələr bəxş etmiş dahi sənətkar

21.03.2021

Aşıq Ələsgərin vəfatı

07.03.2021

Xocalı soyqırımı haqqında məlumat

26.02.2021

Onu anasının dolmuş gözlərində gördüm

25.02.2021

Aşıq Ələsgərin kötücəsi "OSCAR"-a layiq görüldü.

23.02.2021

“Mən Göyçə mahalına, sonra Abasqulu bəyin yurduna getmək istəyirəm”!-Zahid Oruc

23.02.2021

Başın sağ olsun, Vətən!

20.02.2021

Azərbaycanlı əməkdar jurnalist vəfat etmişdir.

20.02.2021

Sahib Alıyev: Nizami ilində Dədə Ələsgərin yubileyinin keçirilməsində mən bir rəmzilik görürəm.

19.02.2021

Prezident İlham Əliyev "Aşıq Ələsgərin 200 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında" sərəncam imzalayıb.

19.02.2021

Lirik etiraf və bədii özünüifadənin lakonik forması

18.02.2021

18.02.2021

MİN  BƏZƏKLİ XALIYDI GÖYÇƏ...

12.02.2021

Erməni silahlıları Göyçənin Şorca kəndinin bütün kişilərini öldürürlər

09.02.2021

Daun sindromlu müəllim Noelia

06.02.2021

Qanun keşiyində dayanan idmançı

05.02.2021

40 min muzey sərvəti, 900-dən çox tarixi mədəniyyət abidəsi, 403 tarixi-dini məkan…

04.02.2021

Səadət Şıxıyeva: "Ədəbi dilimizlə bağlı bənzər təhdid və təhlükəli məqamlar bu gün də var"
 

03.02.2021

ADIM ƏLƏSGƏRDİ, GÖYÇƏ MAHALIM !

26.01.2021

Müharibə necə başladı? - Tofiq Şahmuradovun döyüş gündəliyindən 

25.01.2021

Azad Qarabağın Azad Qəhrəmanı

23.01.2021

Sənətin seçdiyi adam – şəhid Həmdəm Ağayev

21.01.2021

20 Yanvar - Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq salnaməsi

20.01.2021

Yüz il əvvəlin məqaləsi – Məşhur Azərbaycan marşı

15.01.2021

Vətən müharibəsinin xanım şəhidi Arəstənin büstü hazırlandı

12.01.2021

MN 2841 şəhid haqda məlumatları açıqladı - Yeni siyahı

12.01.2021

SƏYYAD VƏLİOĞLUNUN ÇAP OLUNMAYAN ŞEİRLƏRİ

10.01.2021

Yurd hekayəsi 

09.01.2021

3 aydır ki, ailəsi Aydından xəbər ala bilmir... - Fotolar

08.01.2021

II Nikolayın qızı onun şəklini istədi, çar öz sarayına qonaqlığa çağırdı - Azərbaycanlı qaçağın film kimi həyatı

08.01.2021

Əsgərin yanında olan general-mayor

02.01.2021

Tofiq Şahmuradov - "Müharibə xatirələrimindən"

01.01.2021

Yazıçı Prezidenti təbrik etdi
 

31.12.2020

“Əfsuslar olsun ki, müharibədən sonra da şəhidlərimiz var”  

31.12.2020

Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir - Sergey Danilyan

31.12.2020

Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günüdür

31.12.2020
Bütün xəbərlər