Əmir Teymurun lənətinə uğrayan Stalinin qorxusu və çaşqınlığı…

20:00 / 29.01.2019

Əmir Teymur 9 aprel 1336-cı ildə Özbəkistanın Səmərqənd şəhəri ilə  Belh şəhəri arasında yerləşən Hoca İlqar - indiki Şaxrisabz kəndində dünyaya göz açıb. Paytaxtı Səmərqənd olan Teymurilər dövlətinin banisidir. Atasının adı Torağay anasının adı isə Təkinə xatun olub. 

Kasıb bir ailədə dünyaya göz açan Teymur, uşaq vaxtından atası tərəfindən dəfələrlə şiddətə məruz qalıb. Gənc yaşlarından qaçaq həyatı yaşamağa başlayan Teymur yanına döyüşçülər yığıb.  Və quldurluq etməyə başlayıb. Ərəb ad qaydalarına əsasən Teymurun tam adı Teymur ibn Tarağay Barlas olub. 1370-ci ildə Əmir titulunu alıb.

Əmir Teymurun topal olduğu iddia edilən döyüş...

1360-cı ildə Sistan imperatorluğunun başçısı Əmir Fəxrəddin düşmənləri ilə döyüşdə zor durumda qalır. Əmir Fəxrəddin yardım üçün Teymurun yanına adam göndərərək ondan dəstək istəyir. Min nəfərlik dəstəsi ilə Sistana gələn Teymur Əmir Fəxrəddinə yardım edərək onun düşmənlərini məhv edir. Bu yardım üçün danışıq əsasında mükafat olaraq, Əmir Fəxrəddinin vəd etdiyi zinyət əşylarını ala bilməyən Teymur geri dönür. Lakin geri qayıdarkən döyüşçüləri ilə birlikdə hücuma məruz qalır. Bu döyüşdə sağ əlinə bir ox girir. Ayağının axsaq olmasının da bu döyüşdə olduğu iddia edilir. Bəzi digər iddialara görə isə onun axsaq olmasına səbəb, uşaq yaşlarında atasının ona verdiyi işgəncələr olub. 

Aradan keçən illər ərzində Teymur daha da güclənir və bəylikləri ələ keçirməyə başlayır. 1365-ci ildə Teymur döyüş yoldaşı olan Hüseyn ilə Belh və Keşi ələ keçirirlər. Hüseyn, Çağatay xanlığını ələ keçirən Kazaganın nəvəsi idi. Hüseyn ilə Teymur yaxın dost idilər. Lakin bir müddət sonra Teymurla Hüseynin arasındakı münasibətlərdə soyuqluq yaranmağa başlayır. 1370-ci ildə aralırandakı gərginlik son həddə çataraq savaşa çevrilir. Əmir Teymur bu savaşda Hüseynə qalib gəlir və özünü isə bəylər bəyi elan edir. Döyüş sonrası Hüseyni öldürmək istəməsə də, yanındakı bəylərdən biri onunla qatı düşmən olduğunu söyləyərək, Hüseyni ona verməsini istəyir. Əmir Teymur Hüseyni ona verir. Daha sonra Çingiz xanın nəslindən olan Saray Mülk xanımla evlənir. Bu xanımdan  iki övladı olur - Miranşah və Şahruh Mirza. Və beləcə Əmir  Teymur Çingiz xanın nəslinə qarışaraq “GÜRGAN” (Kürəkən) adını alır.

Teymurun dinə baxışı...

Teymurun dinə baxışı əslində tarixin digər bütün böyük hökmdarları kimidir - məsafəli və dərin… Məşhur fransız şərqşünas Jean-Paul Roux “Türklərin tarixi” adlı kitabının "Qeyri-müəyyən Dini Rəftar" adlı bir hissəsində bu mövzunu araşdırıb və onun dininin müsəlmanlıq ilə şamanizmin birləşdirilməsindən meydana gəldiyini iddia edir. Bu təsbitin ardından isə qəribə bir cümlə qurur: "Bir adamın eyni anda iki dinə birdən inana biləcəyini qəbul etməmək üçün bu mövzularda çox məlumatsız olmaq lazımdır". 

Bu ifadədən Teymurun iki dinli olduğu aydın olur. Ancaq Teymur ikidinli deyildi. Onun inancı tam mənası ilə bir müsəlmana aid idi. Bu yöndə bir çox faktlar və iddialar var.

İddialara görə, Teymur İslam dinini öz məqsədləri üçün də istifadə edə bilirdi. Eynilə Osmanlı hökmdarları kimi edəcəyi bir səfər zamanı yanındakı alimlərdən, münəccimlərdən səfəri haqqında  məsləhətlər alardı. Xeyli dini məlumatlara sahib idi. Dindarları da hər zaman müdafiə edər və qoruyardı. Hətta Teymur tarixin ən böyük Türk dini xadimlərindən olan Hoca Ahmet Yesevnin qəbrinin olduğu yerə də bir türbə inşa etdirib. Məlumat üçün onu da qeyd edək ki, Əmir Teymur öləndə kəlmeyi şəhadət gətirərək ölüb.

Əmir Teymurun övladlarına  söylədikləri və vəsiyyəti...

"Ey oğullarım, millətin rifahını, xoşbəxtliyini təmin etmək üçün sizlərə buraxdığım vəsiyyəti və qeydləri yaxşı oxuyun, əsla unutmayın və bunları hər zaman tətbiq edin. Millətin dərdlərinə dərman tapmaq vəzifənizdir.


Zəifləri qoruyun, yoxsulları zənginlərin zülmünə buraxmayın. "Ədalət və yaxşılıq etmək" düsturunuz, rəhbəriniz olsun.


Mənim kimi uzun səltənət sürmək istəsəniz, qılıncınızı yaxşıca düşünərək çəkin, bir dəfə çəkdikdən sonra da onu ustalıqla istifadə edin.


Aranıza nifaq toxumları əkilməməsi üçün diqqətli olun. Bəzi düşmənləriniz aranıza nifaq salmaq istəyəcək və bundan faydalanmağa çalışacaqlar. Vəsiyyətimdə sizə idarə şəklini, ana fəlsəfəsini göstərdim. Bunlara sadiq qalsanız, tac başınızdan düşməz. Ölüm yatağında olan atanızın bu sözlərini unutmayın.


Məndən sonra imperator Pir Məhəmməd Cahangir olacaq. Ona, mənə itaət edər kimi itaət edəcəksiniz. Sərkərdələrim, indi itaət andı edin! "


(Və bütün sərkərdələr, saray adamları, ağlayaraq and içdilər).


Əmir Teymur, 1405-cü il fevralın 18-də Çinə səfər edərkən vəfat edib. Son sözü "Lə iləhə illəllah" olub. Öldükdən sonra cənazəsini Səmərqəndə aparıblar. Sağlığında çox sevdiyi nəvəsi Məhəmməd Sultan üçün inşa etdirdiyi türbəyə, nəvəsinin yanına basdırılıb.

Əmir Teymurun yezidiləri yandırması...

Qədim dövrün tarixçiləri Teymurun 1400-cü ilin oktyabrında Şamı almasından dərhal sonra Yezidin məzarına etdiklərini uzun-uzun izah ediblər. O zamanın məşhur tarixçilərindən olan Övliya Çələbi isə, məşhur "Səyahətnamə" əsərinin doqquzuncu cildində qorxulu bir filmi xatırladan, amma rəngarəng səhnələr nəql edən və Teymurun yalnız məzarı təhqir etməklə qalmadığını, Yezidə hörmət göstərən minlərlə adamı da yandırdığını qələmə alıb. 

Həmin əsərdən bəzi maraqlı məqamlar...

Teymur, Şamı aldıqdan sonra Əməvi Məscidinə gəlib Yezidin yolundan gedənlərə “Buranı sarayım etməyə qərar verdim. Məni evləndirin. Elə gözəl bir qız tapın ki, dünyada bir bənzəri olmasın” deyə müraciət edib. Yezidilərin başçısı önə çıxaraq “Padişahım arzu edərsəniz, mənim qızımla evlənin” deyə Əmir Teymura söyləyib. Əmir Teymur bu təklifi qəbul edib, yezidinin qızı ilə evlənməyi şərəfinə 40 gün 40 gecə ziyafət təşkil edib. 41-ci gün Yezidin yolunu gedənlərin hamısını sarayına çağırıb. Onların gözü qarşısında yezidinin qızı ilə cinsi əlaqədə olacağını deyib. Buna qarşılıq olaraq yezidilərin başçısı “olmaz” deyə qışqıraraq etiraz edib: “Bu, günahdır, bir gənc qızla belə rəftar edə bilməzsiniz”. 

Bu sözlərdən qəzəblənən Əmir Teymur yezidilərə “Qatillər” deyə bağırıb. “Peyğəmbər nəslindən olan İmam Hüseyni qətl edərkən günah etmədiniz, utanmadınız, mənim etdiyimmi günah olur?” - deyə yezidilərə qəzəblənib. Sonda yezidilərə “Sizi necə öldürüm” - deyə sual verib. Qəzəbinə hakim ola bilməyən Əmir Teymur döyüşçülərinə əmr edərək Yezid tərəfdarlarını odun çəmbərinin içinə aldırıb. Daha sonra Yezid ibn Müaviyyənin məzarını açdırıb. Teymur döyüşçülərindən birinin “Padişahım, gəl etməyək, günahdır” deməsindən daha da qəzəblənib. Yezid ibn Müaviyyənin cəsədi ilə bərabər 13 Yezid tərəfdarını da yandıraraq kül edib.

Lənətli məzar: Əmir Teymurun qəbrinin açılmasının törətdiyi tarixi fəsadlar... 

1941-ci il iyunun 1-də birinci məzarın açılması prosesi başlayıb. Sovet tarixçisi Mixail Gerasimovun fikrincə, bu məzar Əmir Teymurun oğlu Şahruxun məzarı idi. Alimlər qəbr daşları üzərindəki yazıların sürətini çıxarıblar. Çünki məzarın açılması zamanı qəbr daşlarının zədələnəcəyindən qorxurdular. Qəbrin açılması prosesi kino və foto aparatları ilə lentə alınıb. Məzarın açılması zamanı sovet tarixçisi Aleksandr Semyonov birdən mərmər məzarın üzərində həkk edilmiş və qədim ərəb dilindəki yazıları görüb. Mərmərin üzərində Teymurun 16 adı və Qurani-Kərimdən bir ayə var idi.

Mətn bu sözlərlə bitirdi: "Hər birimiz ölümə məhkumuq və bu dünyadan köçəcəyik. Bizdən əvvəl də böyük insanlar olub və bizdən sonra da olacaqlar. Özünü digərlərindən üstün sayan və əcdadlarının ruhunu ləkələyənləri dəhşətli bəla gözləyir". 

Sovet generalının Stalini qorxudan məlumatı...

Arxeolaqlar susqun halda baxışıblar və əsəblərini sakitləşdirdikdən sonra yenidən qəbri qazmağa davam ediblər. İki gün davam edən qazıntılardan sonra nəhayət, tabutun qapağı görünüb. 

M.Gerasimov tabutun qapağını açıb və iri başı olan kişi skeleti ilə üzləşib. Alimlərin tapdıqları skeletin Əmir Teymura aid olmasına əmin olmalarına səbəb isə, skeletin sol ayağındakı zədə izləri olub. 

Artıq Stalinin tapşırığı yerinə yetirilmişdi. Lakin məsələnin nə qədər ciddi olduğunu hələ də anlamırdılar. 

Növbəti gün Hitler Almaniyasının SSRİ-yə müharibə elan etmədən hücum etməsi barədə xəbərlər yayılır. Və beləcə Böyük Vətən Müharibəsi başlandı. Alimlər və arxeoloqlar dərhal qazıntı işlərini dayandırıb, geri dönürlər. 

M.Gerasimov Əmir Teymurun sümüklərini özü ilə Moskvaya apardı. Bir müddət sonra Səmərqənddə baş verənlər və müharibənin başlanmasının Əmir Teymurun qəbrinin açılması (lənət) ilə bağlı ola biləcəyi haqqda Stalinə məlumat verilib. Çaşqın vəziyyətə düşən Stalinə onu qorxudan bu məlumatı çatdıran şəxs məşhur sovet sərkərdəsi general G.Jukov olub. 

Bundan sonra Stalin Özbəkistan Kommunist Partiyasının birinci katibi Usman Yusupovla əlaqə saxlayır və təcili olaraq Əmir Teymurun qalıqlarını Qur-Əmirə qaytarmaq lazım olduğunu deyir. Ancaq bu, elə də asan bir iş deyildi. Çünki M.Gerasimov hələ labaratoriyada sümüklər üzərində ekspertiza aparırdı.

Və nəhayət, 1942-ci il noyabrın 15-də sümük qalıqları geri qaytarılıb, basdırılması üçün Moskvadan xüsusi qatarla Özbəkistana yola salınır. Hətta Stalinin xüsusi tapşırığı ilə sümük qalıqları böyük bir mühafizə ilə aparılıb. Müharibə şəraitinə görə sümük qalıqlarının Səmərqəndə geri qaytarılması təxminən 1 ay çəkib.

Almanların Stalinqrad məğlubiyyəti: təsadüf yoxsa, reallıq...

Əmir Teymurun sümükləri, nəvəsi və oğlunun qalıqları ilə birlikdə 1942-ci il dekabrın 20-də türbəyə geri gətirilib. Bu hadisə ilə bağlı 4 dildə (fars, özbək, rus və ingilis) xüsusi protokol tərtib edilib. Sənədin bir surətini germetik kapsula yerləşdirərək Teymurun qalıqlarını dəfn etdikləri tabuta qoyublar. Sümük qalıqları İslam qaydalarına uyğun olaraq, yenidən çıxarıldıqları yerə dəfn olunub. Bundan cəmisi iki gün sonra isə Almaniyanın 330 minlik ordusu Stalinqradda mühasirəyə salnıb, əsas hissəsi məhv edilib, qalıqları isə əsir götürülüb.

Müharibə başa çatdıqdan sonra Stalin Səmərqənddə Əmir Teymurun məqbərəsinin bərpası üçün 1 milyon rubl pul ayırıb. O zamana görə bu pulla bir neçə hərbi texnika almaq və ya bir ordunun ən azı 1 aylıq ərzaq təminatını ödəmək olardı.

Qeyd edək ki, bəzi iddialar görə, 1740-cı ildə İran taxt-tacının sahibi Nadir şah Əmir Teymura olan marağı və nifrəti üzündən onun məzarını oğurlatdırıb. Məzarın gətirilməsi üçün göndərdiyi əsgərlər qəbri gətirərkən məzar daşı ikiyə bölünmüşdü. Əmir Teymurun məzarının lənətli olduğundan xəbərdar olan İran şahı baş verənlərin xeyrə əlamət olmadığını düşünərək, fikrini dəyişdirib və dərhal sümükləri və məzar daşını geri göndərib.


Turan ORUC
Musavat.com

 

 

 

 


Etiket:
Xəbərlər

Gülzar nənə ilə Kitab bayramı

26.04.2019

İçimdən göyərən dərdimdi Göyçə…   II HİSSƏ

25.04.2019

Ermənistanda Türk toponimlərinin dəyişdirilməsi

24.04.2019

Qərbi Azərbaycan (Ermənistan) kolanıları

24.04.2019

Asif Ata. Deyimlər (“Rəmzlər” Bitiyindən)

23.04.2019

Səfəvilər dövründə Azərbaycan dili

23.04.2019

Bizim Kino - Qanlı Zəmi 

22.04.2019

Göyce.az Azər Abdullanın "Qəmərlidən keçən qatar"  hekayəsini təqdim edir.

21.04.2019

Qardaşını və oğlunu şəhid verən yeganə Xalq yazıçımız

21.04.2019

Viktor Hüqo və onun "Paris Notr-Dam kilsəsi"

20.04.2019

Qəlbində vətən həsrəti inildəyən şair...

19.04.2019

Başlıbel qətliamından 26 il ötür - İşğaldakı Şəhid ruhlar məskəni...

19.04.2019

Özünü ölümə atıb əsgərlərini xilas edən komandir: Elnur Əliyevin həyat yolu- FOTOLAR

18.04.2019

Özündən 60 yaş böyük kişi ilə evlənən dahi qızcığaz

17.04.2019

URVATLI SÖZÜN İŞIĞINDA

17.04.2019

Əliyev İsmayıl Hüseyn oğlu

16.04.2019

Azərbaycandilli mətbuat Ermənistanda qadağaya məruz qalanda, Bakıda erməni dilində qəzet və jurnallar çıxıb

16.04.2019

"Böyük Ermənistan və ermənilərin xilası”: ABŞ nədən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tanımadı...

15.04.2019

BAĞLAYIN GÜNAHKAR PƏNCƏRƏLƏRİ
       (Məsum günahkar Elina üçün )

15.04.2019

Xain bəd qandırar a yara məndən-Növrəs İmanın şeirləri

14.04.2019

Rusiya sovetləşmə müqabilində Zəngəzur, Göyçə, Dərələyəz mahalları Ermənistana vermişdir.

14.04.2019

Kişilik məktəbi (Hekayə)

13.04.2019

Xatirə Həsrət Göyçənin şeirləri

12.04.2019

Erməni tarixçi ermənilərin qədim xalq olması barədə iddiaları alt-üst etdi – Video

12.04.2019

“BÜTÜN QƏLƏBƏLƏR – QAN RƏNGİNDƏDİR”

12.04.2019

XIX əsrin əvvəllərində Qarabağ və Gəncə xanlıqlarının inzibati vahidləri və əhalisi

11.04.2019

Müəllim ucalığı

11.04.2019

Ənəlhəqq həqiqəti...

10.04.2019

Namiq Məna: Meyxanada bədahətən şeir deyən elə adamlar göstərərəm sizə, özünə şairəm deyən bir ay evində oturub fikirləşsə, o sözləri yaza bilməz.

10.04.2019

Rəşid Göyçənin şeirləri

09.04.2019

AŞIQ ŞAHSOLTAN – 70   SAZLI-SÖZLÜ BİR DÜNYANIN RƏNGLƏRİ

09.04.2019

17 nəfərin diri-diri yandırıldığı gün-AĞDABAN SOYQIRIMI

08.04.2019

İlk baxışdan ilk məhəbbət

07.04.2019

Füzuli Sabiroğlunun şeirləri

06.04.2019

Bir toponimin hikməti

06.04.2019

Richard Branson - Hər şeyi kənara qoy! GİRİŞ VƏ ET!...

05.04.2019

Sarınər gədiyinə varanda

05.04.2019

Göyçə gölünün pıçıltıları

04.04.2019

Aprel şəhidləri - Fotolorla

04.04.2019

İstedadlar sorağında - Rəşid Bərgüşadlı

03.04.2019

İtirdiklərimiz!...

02.04.2019

Gizlin dəfn edilən böyük aktyor - Adil İsgəndərovu niyə kimsə yada salmadı...

01.04.2019

Ləngərli kişi

01.04.2019

İşğalçı Rusların dərsini verən Səfəvi hökmdarı - II Şah Abbas

31.03.2019

1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımı. Bakıda mart qırğınları

31.03.2019

Aşıq Alının yeddi divanisi

30.03.2019

"Mikoyan Dağlıq Qarabağ və Zəngəzurun Ermənistana verilməsinə ən kəskin etiraz edənlərdən olub"

30.03.2019

Bu torpaqda izin qaldı...

29.03.2019

“Erməni-qriqoryan kilsəsi XIX əsr ərzində alban irsini məhv edib, qarət edirdi”

28.03.2019

Vətən, başın sağ olsun

28.03.2019
Bütün xəbərlər