Kitab danışır - Xalqların və Kütlənin psixologiyası.

18:28 / 06.05.2019
Baxılıb: 696

Goyce.az saytı Sosial psixologiyanın yaradıcılarından biri, kütlə psixologiyası üzr mütəxəssis Qustav Le Bonun "Xalqların və Kütlənin psixologiyası" kitabından seçmələr təqdim edir.

Fərdin məruz qaldığı və onun davranışını idarə edən təsirləri mexanika dilinə çevirsək, deyə bilərik ki, onların üç növü olur.

Birincisi və çox ehtimal ki, ən mühümü əcdadların təsiri, ikincisi, doğma valideyinlərin təsiri, üçüncüsü, bir qayda olaraq ən güclüsü hesab olunan, lakin əslində ən zəifi - mühitin təsiri. 
Bu sonuncusu - mühitin təsiri adı altında insanın bütün həyatı boyu və əlbəttə, tərbiyyə olunduğu müddətdə məruz qaldığı müxtəlif fiziki və mənəvi təsirlər kimi başa düşülərsə, o, yalnız çox cüzi dəyişikliklər əmələ gətirir. İrsilik fiziki və mənəvi təsirləri uzun bir dövr ərzində eyni bir istiqamətdə topladıqda mühit real təsir göstərməyə başlayır.

Mühit, şərait, tərbiyə əlavə psixoloji xüsusiyyətlərə təsir edir.

Ruhi orqanizmlər də növlərin anatomik əlamətləri kimi dəyişməz əsas xasiyyətlərə malikdir. Öz ruhi orqanizmimizdə cürbəcür xarakterik keyfiyyətlərə malik oluruq, lakin şərait onların üzə çıxmasına heç də həmişə imkan yaratmır.

Sivilizasiya yaratdığı şəraitlə bir qrup adamı hədsiz zənginləşdirir və bunun labüd nəticəsi cürbəcür cinayətlərə gətirib çıxarırsa, başqa bir qrupa böyük ehtiyac yaradaraq onları təmin etmək üçün heç bir vəsait vermirsə, bu zaman ümumi narazılıq əmələ gələ bilər ki, bunlar da insanların davranışına təsir göstərər və cürbəcür çevrilişlərə gətirib çıxarar.

İnsan indiki və gələcək maraqlarını müqayisə etdikdə, qarşısına məqsəd qoyub ona inadla nail olmaq istədikdə, artıq böyük irəliləyişə nail olur.
Mənəviyyat şüurun yox, xarakterin törəməsidir. Xalqların əzəməti ilk öncə onların mənəviyyat və əxlaq səviyyəsindən asılıdır. Xalqın ağlı yox, xarakteri onun tarixdə inkişafını müəyyən edir. 

Cəmiyyətlər, dinlər və imperiyalar ağla yox, xarakterə əsaslanırlar.

Xarakterlər xalqlara duymaq və hərəkət etmək imkanını verir. Onlar həddindən çox düşünüb, həddindən çox müzakirə etməklə heç vaxt böyük uğur qazanmayıblar.
Xarici mühitdən təəssüratlanıb ruhi xüsusiyyətlərə görə fərqlənən hər bir fərd başqalarından tamamilə fərqli duyur, düşünür, hərəkət edir.
Xalq çox şey itirə bilər, bütün mümkün faciələrə məruz qala bilər və yenə ayaq üstə qalxmağı bacarar. Əgər o öz ruhunu itiribsə, demək o hər şeyini itirib və bir də o heç vaxt ayağa qalxa bilməz.

Konstitusiyanın və idarə formasının xalqın taleyində həlledici rol oynamasına inanmaq uşaqlıq xülyası kimi bir şeydir. Xalqın taleyi zahiri keyfiyyətlərdə yox, yalnız və yalnız onun özündədir.
Dünyanı idarə edən yeni dinlərin, qitədən-qitəyə uzanan nəhəng imperiyaların, Avropanı alt-üst edən böyük dini və siyasi inqilabların əsasını alimlər, rəssamlar, filosoflar deyil, kifayət qədər görkəmli ideyaların yayılması üçün öz həyatını belə qurban vermiş adamlar qoymuşlar. 

Nə qədər ki, güclü əqidə eynilə güclü əqidəyə rast gəlməyibsə, o yenilməzdir.

Tanrıların insana verdiyi və yalnız onun verə bildiyi bir şey var, o da ki, xoşbəxtlik gətirən ruhi vəziyyətdir. Heç bir fəlsəfə hələ heç vaxt bunu həyata keçirə bilməyib. Lakin ruhi vəziyyətlərin hamısında xoşbəxtlik yoxdur. Xoşbəxtlik şəraitdən o qədər də asılı deyil, lakin iç dünyamızın vəziyyətindən çox asılıdır.Cəmiyyət öz varlığını itiməmək üçün birinci növbədə insanı xoşbəxt edən ruhi vəziyyəti yaratmaq üçün vasitələr tapmalıdır.

Xoşbəxtlik bizim özümüzdədir, özümüzün yaratdığımızdır, demək olar ki, heç vaxt özümüzdən kənarda deyil.

Xalqların mövcudluğunda dini ruh başlıca siyasi rol oynadı. Əlbəttə, allahlar ölməz deyillər, dini ruh əbədidir. Müvəqqəti yuxuya verilmiş dini ruh yeni din yaranan kimi oyanır.
Qarabasmadan əziyyət çəkən bir peyğəmbərin şöhrəti qədim yunan-roma dünyasına qalib gəlmək üçün lazımi qüvvəni yaratdı. 
Hansısa naməlum rahib Lüter Avropanı oddan, qılıncdan keçirtdi. Lakin kütlələr arasında Halileyin və Nyutonun səsi heç bir əks-səda vermədi. Dahi ixtiraçılar sivilizasiyanın gedişatını sürətləndirirlər. Qarabasmalardan əziyyət çəkən fanatiklər isə tarix yaradırlar.

Dünya ruhən alçaqlar üçündür. Lakin bu şərtlə ki, onlar çox güclü inama malik olsunlar. Filosofların çox zaman məhv etmək üçün əsrlər boyu çalışdıqları şeyi möhkəm əqidəli adamlar bir günə yaradırlar.
Fəaliyyətsiz qalan hər hansı orqan az sonra işləmə qabiliyyətini itirir. Mağara göllərində yaşayan balıqlar əvvəl-axır görmə qabiliyyətini itirir və nəhayətdə, bu atrofiya irsi xarakter daşıyır... Eyni zamanda öz növbəsində beyin hüceyrələri fəaliyyətsiz qalanda daha işləmədiyi kimi, əmələ gəlməsinə əsrlər tələb olunan cəsurluq, təşəbbüskarlıq, işgüzarlıq, enerji və başqa bu cür psixi keyfiyyətlər tez-tez istifadə olunmayanda sürətlə silinə bilərlər. Hər hansı bir xalqa mədəniyyətin yüksək pilləsinə qalxmaq üçün həmişə çox vaxt lazım gəlməsi, cırlaşmaq üçünsə çox qısa müddət gərək olması faktı da bununla izah edilir.

Müasir sivilizasiya üçün əsl təhlükə ondadır ki, insanlar inamın əsaslandığı prinsiplərin mütləq dəyərinə inam itiriblər. 
Xalq üçün ən qorxulu vaxt onun köhnə ideyalarının ölü tanrıların gecələdiyi qaranlıq zirzəmilərə salındığı vaxtdır.
Tarixi hadisələrin çoxu bilavasitə dini etiqadların dəyişməsindən əmələ gəlib. Bəşəriyyətin tarixi həmişə onun allahlarının tarixinə paralel olub. Xülyalarımızın bu bəhrələri o qədər güclü təsirə malik idi ki, hətta onların adlarının dəyişməsi dərhal dünyanın çökməsinə gətirib çıxarırdı.

Dövrümüzü səciyyələndirən əsas xüsusiyyət məhz fərdlərin şüurlu fəaliyyətinin kütlənin şüursuz fəaliyyəti ilə əvəzlənməsidir...

Sosial hadisələri öyrənən filosof həmişə yadda saxlamalıdır ki, onların nəzəri əhəmiyyətlə yanaşı, həm də praktik dəyəri var və sivilizasiyaların təkamülü baxımından yalnız sonuncu müəyyən əhəmiyyət kəsb edir.
Sırf ədalət nəzəriyyəsinə əsaslanan qaydalar vasitəsi ilə kütləyə rəhbərlik etmək olmaz. Onu təsirləndirən və cəzb edə bilən şeyi axtarıb tapmaq lazımdır. Çox vaxt kütlə cinayətkar olur, lakin o, həm də çox vaxt qəhrəman olur.

Hansısa sivilizasiyanı təhlil edərkən, biz görürük ki, gerçəklikdə onun həqiqi dayağını möcüzə və əfsanələr təşkil edir. Tarixdə görüntü həmişə gerçəklikdən daha önəmli rol oynamışdır, qeyri-real həmişə realı üstələyir.

Qaliblərin qüdrəti və dövlətin gücü məhz xalqın xəyallarına əsaslanır.

Kütləni, başlıca olaraq, onun xəyallarına təsir göstərməklə, öz arxasınca aparmaq olar...
Kim kütlənin xəyalına təsir göstərmək məharətinə malikdirsə, o da kütləni idarə etmək qabiliyyətinə malikdir.
Kütlə üçün ya Allah olmalısan, ya da heç kim. Kütlə dinə möhtacdır. Çünki bütün siyasi, ilahi və sosial inanclar yalnız mübahisə qəbul etməyən din forması kəsb etdikdə mənimsənilir.
Kütlə heç zaman həqiqətə can atmamışdır; o, xoşuna gəlməyən gerçəkdən üz döndərir və onu cəlb edən yanılmaya itaət etməyə üstünlük verir.

Kim kütləni aldatmağı bacarsa, asanlıqla onun hakiminə çevrilir, kim kütləni ağıllandırmağa çalışsa, həmişə onun qurbanına çevrilir.
Yalnız başçılar inam yarada və kütləni təşkil edə bilər. Başçı, adətən, özü əvvəlcə aparan yox, aparılanlar sırasında yer alır. Bunlar hərəkət adamlarıdır. Onlar uzaqgörənliyə malik deyillər, çünki uzaqgörənlik, adətən, şübhələrə və hərəkətsizliyə gətirib çıxarır. Çox vaxt başçılar əsəbləri oyanıq, yarımdəli adamlar olur.
Kütlənin ruhunda azadlıq yanğısı deyil, tabeçilik tələbatı üstündür; kütlə itaət etməyə o dərəcədə təşnədir ki, özünü onun hökmranı elan edən şəxsə instinktiv surətdə itaət edir.
Qanunları artırmaqla bərabərlik və azadlığı daha yaxşı təsbid edə biləcəklərini düşünməyə vadar edən xülyanın qurbanları olan xalqlar hər gün özlərinin üzərinə ən ağır zəncirlər vururlar.

Hazırladı: Şəfaqət Cavanşir


Etiket:
Xəbərlər

Uyğurlar haqda nə bilirik? - Araşdırma

19.02.2020

Bolşeviklərin 39 yaşında güllələdiyi cəsur general HƏBİB BƏY SƏLİMOV

18.02.2020

Tarixçi Şuşada tapılan arxeoloji materiallardan danışdı - FOTO

14.02.2020

Nadir şah Əfşarın Türk Birliyi ideyası...

13.02.2020

ABŞ arxivindən qədim Azərbaycan şəhəri İrəvanın görüntüsü yayıldı – Video

13.02.2020

TARİXİ HƏQİQƏTLƏR VƏ ERMƏNİ UYDURMALARI

11.02.2020

ARİSTOTEL DÜŞÜNCƏSİNDƏ İNSANA VERİLƏN DƏYƏR

10.02.2020

İşğal altında olan Laçınımızın tarixinə baxış

10.02.2020

İrəvan xanları 300 il bu sarayda yaşayıb - Əşyalarını zirzəmidə toz basmışdı, yeni tapılıb - FOTOLAR

08.02.2020

UAGB-dən deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova dəstək

07.02.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

07.02.2020

Məşhur bəstəkarın oğlu necə qətlə yetirilmişdi – RETRO-DETEKTİV

06.02.2020

SƏFƏVİLƏRİN BÖYÜK İDEOLOQU,
SUFİ ŞEYXİ
MİSKİN ABDAL (SEYİD HÜSEYN MƏHƏMMƏD OĞLU)

05.02.2020

Krımdakı Azərbaycanlı diasporundan deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova dəstək.

05.02.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD MÖHSÜM ASLANOVLA GƏNCLƏR MƏRKƏZİNDƏ İZDİHAMLI GÖRÜŞ

04.02.2020

"Titanik" filmi ilk dəfə 1943-cü ildə çəkilib - Fakt - Video

04.02.2020

Tural Gəncəliyev: “Artsax xalqı” deyilən anlayış yoxdur, Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər Azərbaycan vətəndaşlarıdır

04.02.2020

Sərhədləri aşan şair... - Əsəd Cahangir yazır

04.02.2020

Möhsüm Aslanov: “Hamıya yaxşı olmaq anormallıqdır, ədalətli olmaq daha vacibdir”

03.02.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD MÖHSÜM ASLANOV QARABAĞ QAZİLƏRİ İLƏ GÖRÜŞÜB

03.02.2020

Qismət Məsimin şeirləri

02.02.2020

ARZULARIMIN ƏN BÖYÜYÜ QARABAĞIMIZIN DÜŞMƏN TAPDAĞINDAN AZAD OLMASIDIR

02.02.2020

Babək adının ana dilimizcə izahı

01.02.2020

Qızı Neftçalada yoxa çıxdı, oğlunu çimərlikdən tutub güllələdilər, nəvəsi sürgündə donub öldü - Rəsulzadə ailəsinin başına gətirilənlər

31.01.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN TARİXİNİ MÜKƏMMƏL BİLƏN, ELMİNİN ƏSAS YOLUNU QƏRBİ AZƏRBAYCANA HƏSR EDƏN NAMİZƏDƏ SƏS VERƏK.

31.01.2020

Şahlar Hacıyev Mixail Zabelini debata çağırdı

31.01.2020

“Prezidentin start verdiyi yeni islahatlar mənə cəsarət verdi ki, seçkilərə qatılım” - Möhsüm Aslanov

30.01.2020

Abbas Bağırovla yaddaqalan görüşlər – Seçici və namizəd halallığı - FOTO

30.01.2020

Ömrünü vətəni üçün fəda edən, mis kasa ilə başlayıb milyonluq miras qoyan Qərib

29.01.2020

Göygölün kəndlərində izdihamli görüşlər

28.01.2020

Həyatı mübarizə ilə dolu görkəmli tarixçi alim — Bu gün Sara Aşurbəylinin doğum günüdür

28.01.2020

Şəxsən mən valideyni yanında olmayan bir gənci, valideyni olan bir gəncdən daha çox üstün tuturam. - Orxan Mahmudov

27.01.2020

Əziz sumqayıtlılar, Parlament seçkilərində Emin Hacıyevə səs verək!

27.01.2020

Böyük hökmdarın son mənzili - Orada Şah İsmayıl və babası yatır – FOTOLAR

27.01.2020

Daşaltı əməliyyatı ermənilərin dili ilə

26.01.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD QARLI DAĞLAR AŞIB DAŞKƏSƏNDƏ SEÇİCİLƏRİ İLƏ GÖRÜŞDÜ

26.01.2020

"Sözdən sonra" - Elnur İrəvanlının şeirlər kitabı haqqında

25.01.2020

Deputatlığa namizəddən gülünc saxtakarlıq

25.01.2020

Emin Hacıyev: Bu şəhərin hər yeri, hər məhəlləsi mənim üçün əzizdir - MÜSAHİBƏ

24.01.2020

Dağların zirvəsində zirvəyə layiq görüş baş tutdu

24.01.2020

Ruhumu titrədən kənd!

24.01.2020

Tarixi bir yerdə yazaq.

23.01.2020

MİSKİN ABDALIN KƏRAMƏTLƏRİ (MÖCÜZƏLƏRİ)

23.01.2020

Sumu vilayət Deputatlar Sovetinin sədri deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova uğurlar arzulayıb.

22.01.2020

Nazilə Gültacın şeirləri

21.01.2020

"Bu anbar partladılsa, Statistika Komitəsinin yanına qədər bütün binalar yerlə yeksan olacaq"

21.01.2020

Deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanov Göygöldə 20 yanvar şəhidlərinin xatirəsinə həsr olunmuş anım tədbirinə qatıldı. 

20.01.2020

Azərbaycan şeirinin imperatoru

20.01.2020

Dünya şöhrətli akademik növbəti dəfə seçkilərə qatıldı.

20.01.2020

"Vətən üçün ölməliyik" - deyən Ülvi Bünyadzadə

20.01.2020
Bütün xəbərlər