“Könüllü” köçürülmə erməni xəyanəti idi

19:30 / 13.05.2019

 

Tarixi mənbələr göstərir ki, Qərbi Azərbaycan adlanan ərazidə vaxtilə ermənilər yaşamamış, daşnak quldurlar öz havadarlarının dəstəyi ilə bu yerlərə əsasən Türkiyə, İran və digər dövlətlərdən axışıb gəlmiş, onlar məqam düşdükcə, buradakı azərbaycanlıları öz ata-baba yurdlarından sıxışdırıb çıxarmış və nankor "qonşularımız" tarixən xalqımıza qarşı düşmən mövqeyində dayanmışlar.

Həmişə "dənizdən-dənizə böyük Ermənistan" yaratmaq iddiası ilə yaşayan, tarixən Rusiyanın müəyyən dairələrinin əlində türk xalqlarına qarşı terrorçuluq alətinə çevrilən ermənilər 1948-53-cü illərdə qədim Oğuz ellərində - bu gün Ermənistan adlanan ərazidə daha bir məkrli siyasətlərini reallığa çevirdilər. Onlar dünyaya səs saldılar ki, guya əzab-əziyyət içərisində yaşayırlar, əkib-becərməyə meyilli olsalar da, bu ərazilərdə azərbaycanlılar yaşayır. Çıxış yolu isə ondadır ki, müsəlmanlar öz əzəli torpaqlarından köçürülsün, qonşu Azərbaycan Respublikasında onlara yer ayrılsın.

Ermənilər azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan köçürülməsi üçün, ilk öncə "Qızıl Moskvaya" arxalandılar. Xaricdəki erməni diasporunun, xüsusilə Anastas Mikoyanın dəstəyi ilə Stalini ələ aldılar. Stalin belə bir göstərişə imza atdı ki, müxtəlif ölkələrdən Ermənistan ərazisinə köçürülən 500 minə yaxın erməni müxtəlif şəhər və rayonlarda yerləşdirilsin, azərbaycanlılar isə öz ərazilərindən çıxarılsın, Azərbaycan Respublikasının Kür-Araz ovalığında yerləşdirilsin ki, onlar burada kənd təsərrüfatını inkişaf etdirsinlər.

Azərbaycanlılara qarşı belə bir xəyanət toru İrəvanda hazırlanıb həyata keçirildi. Hətta belə bir ədalətsiz qərara nəinki Moskva, Yerevan, hətta həmin dövrdə Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi Mircəfər Bağırov da öz xeyir-duasını verdi. Ermənistandakı azərbaycanlıların başının üstünü 1919-cu ildəki kimi yenidən qara buludlar aldı, xalqa arxa, dayaq duran tapılmadı. Qərar qəti idi: Köç kampaniyası hökmən yerinə yetirilməliydi!

Həmin dövrdə Göyçə mahalı başdan-başa qəm-qüssəyə, matəm libasına bürünmüşdü. Heç kəs öz ata-baba ocağını, qabarlı əlləri ilə ucaltdığı ev-eşiyini tərk etmək istəmirdi. Məzarları qaniçən, qəddar erməni daşnaklarına tapşırıb getmək olardımı? Göyçə gölünün sahillərində yerləşən, Kəlbəcər və Gədəbəy rayonları ilə həmsərhəd olan Basarkeçər azərbaycanlıların ən çox yaşadığı bir bölgə idi. Bu torpaqda yetişən çoxsaylı ziyalılar həmişə erməniləri qorxu, səksəkə içərisində saxlayırdı. Daşnaklar Göyçədə öz çirkin əməllərini həyata keçirməyə cəsarət etmirdilər. Elə buna görə də İrəvanda belə bir məxfi göstəriş verilmişdir ki, 1946-48-ci illərdə Ermənistandan azərbaycanlıların köçürülməsi Basarkeçərdən başlansın.

1946-cı ildə Basarkeçər Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi cəsarətli, mətin, bütün varlığı ilə xalqına bağlı bir insan - Talıb Musayev idi. Ermənilər bu böyük simadan həmişə çəkinir, heç vaxt öz məkrli niyyətlərini həyata keçirə bilmirdilər. Talıb Musayev Ermənistan KP MK-nın üzvlüyünə namizəd, həmçinin Ermənistan Ali Sovetinin sədr müavini idi.

Köçürülmə haqqında Ermənistan rəhbərliyindən göstəriş alanda sanki Talıb Musayevin qaməti yeddi yerdən əyildi. Nə gecəsi oldu, nə də gündüzü. Şişqaya, Zod, Nərimanlı, Böyük Məzrə, Kiçik Məzrə, Daşkənd və digər kəndlərdən dəstə-dəstə axışıb Talıb Musayevin üstünə gəlirdilər.

Bu yaraya, xəyanətə məlhəm qoymaq mümkün deyildi. Çünki azərbaycanlılara qarşı xəyanət tonqalı hazırlanmışdı, kibriti isə Moskvadan gəlmişdi...

İrəvandan Talıb Musayevə belə bir göstəriş verilmişdi ki, Basarkeçərin Şişqaya, Nərimanlı, Qaraiman və Zod kəndlərində ermənilər yerləşdirilsin. Sümük bıçağa dirənmişdi... Günlərin bir günündə isə Talıb Musayev təcili İrəvana, Mərkəzi Komitənin müşavirəsinə çağırıldı. Müşavirəyə azərbaycanlılar yaşayan digər bölgələrdən də - Vedibasar, Zəngibasar və Qarabağlar rayon partiya komitələrindən də dəvət olunmuşdular.

Müşavirədə köç prosesinin qeyd-şərtsiz icrasından geniş söhbət getdi. Dönə-dönə bu qərara Stalin və Mircəfər Bağırovun razılığı vurğulandı. Həmin dövrdə Ermənistan KP Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi, əslən Gürcüstandan olan və bir kəlmə olsun erməni dilini bilməyən Qriqori Ardemoviç Arutyunov idi. O, müşavirədə rus dilində belə bir sualla Talıb Musayevə müraciət etdi:

—Talıb Qurbanoviç, Basarkeçərdən köç prosesini nə vaxta qədər yekunlaşdıra bilərsiniz?

Bütün baxışlar Talıb Musayevə dikilmişdi. O bu göstərişə öz kəskin etirazını bildirdi.

—Bildiyiniz kimi, 1919-cu ildə Ermənistandan min bir işgəncə ilə qovulan əhalinin əksər hissəsi Kür-Araz ovalığında yerləşdirildi və çoxları istinin qurbanı oldu. Qoy tarix təkrarlanmasın, qoy köçürülmə mərhələ-mərhələ olsun, dağ rayonunun əhalisi yenidən isti, ilan mələyən yerlərə köçürülməsin.

Həmin müşavirədə Talıb Musayevin çıxışı Ermənistan rəhbərlərini bərk sarsıtdı. Heç kəs inanmazdı ki, azərbaycanlı katib Moskvanın, İrəvanın göstərişinə zidd çıxa. Həmin müşavirədən sonra şübhəsiz ki, Talıb Musayevə böyük təzyiqlər başlandı. O hiss etdi ki, ermənilər çox tezliklə onu tutduğu postdan kənarlaşdırıb zərbə vuracaqlar.

Talıb Musayev 1948-ci il yanvar ayının 22-də Bakıya gəldi. Güc-bəla ilə Mircəfər Bağırovun qəbuluna düşə bildi. Mircəfər Bağırov Talıb Musayevi çox sərt qarşıladı və dedi:

—Sən kimsən ki, Stalinin və Arutyunovun qərarına zidd çıxırsan?

Talıb Musayev mülayim bir tərzdə M.Bağırova ürək sözlərini çatdırdı və bildirdi ki, mən kiməm ki, köçün əleyhinə çıxam? Əgər gücünüz çatırsa, ilk növbədə Basarkeçərin Zod kəndindən köçə başlansın. Özü də dağlıq ərazidə - Göyçəyə oxşarlığı olan Xanlar rayonuna. Hazırda bu rayonda hətta evlər də çoxdur, almanlar oranı tərk ediblər.

Düzü, bu təkliflə Mircəfər Bağırov razılaşdı və bildirdi ki, tezliklə Zod kəndinin kolxoz sədri Bala Hacıyev və partiya təşkilatının katibi Kürzalı Nəsirov birbaşa mənim qəbuluma gələrlər. Elə də oldu. Çox keçmədən Zod kəndindən 65-70 ailə Xanlar rayonuna köçürüldü.

Daha sonra Basarkeçərin Kərkibaş, Yarpızlı, Qızılvəng, Yuxarı Zağalı kəndlərindən də insanlar köçürüldü.

1951-ci ilin oktyabrında İrəvandan böyük bir komissiyanın iştirakı ilə Basarkeçərə 150 maşın göndərildi. Məqsəd o idi ki, 600 ailə yenidən köçürülsün Azərbaycana. Talıb Musayev rayon partiya komitəsinin birinci katibi kimi bu köç tufanının qarşısını aldı, öz kəskin etirazı və qəzəbi ilə!

Belə bir çətin məqamda gecə ikən Talıb Musayev rayonun ziyalılarından Yunis Rzayev, Tapdıq Əmiraslanov, Qara Məmmədov və başqalarının iştirakı ilə toplantı keçirdi. Fəallar kəndlərə təhkim olundu. Yerevandan göndərilən yük maşınları 3 gün rayonda qaldıqdan sonra geriyə döndü. Çox çətinliklə köçün qarşısı alındı və kəndləri etiraz dalğası bürüdü.

Maraqlı bu idi ki, köçürülmə "könüllülük" prinsipi altında həyata keçirilirdi. Əslində isə bu belə deyildi. Kim birdən-birə öz doğma ocağını tərk etmək arzusunda olardı?

Çox keçmədən bir neçə il əvvəl Göyçədən zorla Azərbaycana köçürülmüş neçə-neçə ailə böyük itkilərdən sonra yenidən doğma yurdlarına qayıtdı. Şübhəsiz ki, bu, Ermənistan rəhbərlərini heç də qane etmədi, əksinə, onları bərk sarsıtdı. Ən nəhayət, Talıb Musayev tutduğu vəzifədən uzaqlaşdırıldı, Stalinin ölümündən sonra birdəfəlik köçürülmə prosesinin qarşısı alındı.

Biz 1948-53-cü illərdə öz doğma ata-baba yurdlarından zorla, "könüllülük" prinsipi əsasında köçürülən insanlardan iki nəfəri ilə görüşüb onların ürək sözlərini olduğu kimi qələmə aldıq.

Ceyran İbrahimova (qəhrəman ana):

—Yaxşı yadımdadır. Həyat yoldaşım Xanış kolxozda briqadir işləyirdi. Günlərin birində o, evə çox gec gəldi. Düzü, çox narahat idim. Nə isə ürəyimə dammışdı. Gecdən-gec Xanış astadan qapını döydü. Çox pərişan görünürdü, bahar buludu tək dolmuşdu. Bizi intizar qoymadı. Bildirdi ki, göstəriş var, İrəvandan bir neçə ailə, o cümlədən biz də kəndi tərk etməliyik. Mən etirazımı bildirdim. Xanış dedi ki, mən kommunistəm, bu işə yox desəm, mənə çox baha başa gələr. Elə də oldu, göz yaşları ilə el-obamızı tərk etdik.

Ələslan Quliyev (Bərdə rayonu, Kətəlparaq kənd sakini):

—1950-ci ildə Basarkeçərin Nərimanlı kəndindən bir neçə ailə ilə birlikdə zorla Bərdə rayonuna köçürüldük. Bütün var-dövlətimiz əldən getdi. Köçürülənlərin çoxu isti iqlim şəraitinə dözə bilmədi. Mən yaşa dolmuşam, Göyçə deyəndə, telli sazda "Göyçə gülü" çalınanda ürəyimin başına ox sancılır. Heç vaxt doğulduğum yurdu, el-obamı unutmuram. Ancaq ümidlə yaşayıram. İnanıram ki, çox tezliklə İrəvan və işğal altında olan yurd yerlərimiz geri qaytarılacaq, köç karvanları geriyə dönəcəkdir...

Ermənilər yaxşı bilməlidirlər ki, İrəvan əzəli Azərbaycan torpağıdır. Bu qədim Oğuz elində həmişə "Cəngi" səslənib, "Misiri" çalınıb... Gec-tez haqq-ədalət zəfər çalacaq, irəvanlılar İrəvana dönəcəklər. Fikrimi Prezident İlham Əliyevin Ağdam İdman Kompleksinin açılış mərasimindəki nitqində İrəvanla bağlı dediyi sözlərlə yekunlaşdırmaq istərdim: "1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarananda İrəvan şəhərini Ermənistana bağışlamışdır. İrəvan xanlığı əzəli Azərbaycan torpağıdır. Bir daha demək istəyirəm ki, ermənilər bu bölgəyə qonaq kimi gəlmişlər".

 

  Qədir Aslan

"Respublika" qəzeti- 2008.- 19 dekabr


Etiket:
Xəbərlər

Oğlunun ölümündə özünü günahkar bilən ateist Xalq şairi- Maraqlı Faktlar

18.07.2019

Azərbaycanlı tarixçidən maraqlı iddia - Keşikçidağda eramızdan əvvəldən oğuz türkləri yaşayıb

18.07.2019

Ağbulaq

17.07.2019

Qərbi Azərbaycan həqiqətlərini ermənilər etiraf etdi. 

16.07.2019

Tarixi şəxslər barədə qalmaqallı faktlar

15.07.2019

İlham Qəhrəman - "Könül işi"

13.07.2019

Seyid Əzim ateist idimi? - ARAŞDIRMA

11.07.2019

Mif ibtidai təfəkkürün gerçəkliyi anlamaq cəhdidir – İkinci Mahmudun müsahibəsi

09.07.2019

Mən də kəfənimi geyib gedirəm

08.07.2019

Bəxtli bu dünyadan bəxtsiz getdi... - Azər TURAN yazır

08.07.2019

İkinci Mahmud - Tanımal Mustafa (hekayə)

07.07.2019

Şərq və İslam mədəniyyətinin rus ədəbiyyatına təsiri... - Mətanət Vahid yazır

05.07.2019

Türkün oxunmamış bəlgələri : Nüvədi-Qarqadaşı kitabəsi

04.07.2019

Türkmənçay müqaviləsində “Ermənistan” sözü yoxdur

03.07.2019

Aqşin Xəyal - “Yad əl, doğma sığal” (hekayə)

02.07.2019

Qurd Cəbrayılın oğlu: Anam dəsmalı niyə atdığını soruşanda dedi, dəsmal ayrılıqdır, bilmirsən? Bizdə ayrılırıq.

01.07.2019

Daşkənd kəndindən 2-ci dünya müharibəsində itkin düşən və həlak olanlar

01.07.2019

Stalinin nazirlərinə kələk gələn dələduz – “Qəhrəman” donuna bürünən Vaysman

29.06.2019

Bəşəri problemlər və həll yolları Albert Eynşteyn

28.06.2019

Kəsəmən kəndindən ikinci dünya müharibəsində itkin düşən və həlak olanlar

27.06.2019

İnsanlığın taleyini dəyişən tarixi məkanlar - İLK DƏFƏ burada... - FOTOLAR

27.06.2019

NKVD-nin dəhşətli işgəncələri: qadınlar kişilərin kamerasına salınırmış, körpələrin dırnaqları çıxarılırmış

26.06.2019

26 İyun Milli Ordunun yaranma günüdür

26.06.2019

İsrafil Məmmədov vəfat edib

25.06.2019

Laçın rayonundan məcburi köçkün düşmüş bir qrup şəxsin BƏYANATI

25.06.2019

Şirməmməd Hüseynovdan sitatlar: “Bilirsiniz, kimə səcdə etmək lazımdır?

25.06.2019

Eldar Baxışın heç yerdə yayımlanmayan şeirləri

24.06.2019

İsa Peyğəmbəri kim satıb? — Kariotlu İuda satqın idi, yoxsa..?

23.06.2019

Aristotelin dostluq fəlsəfəsi niyə bu gün də aktualdır?

23.06.2019

Sirri açılmayan Xüdafərin Körpüsü

22.06.2019

Dost-dost deyə-deyə... - Etimad Başkeçid

21.06.2019

Mirzə Ələkbər Sabirin “Oxutmuram, əl çəkin” şerinin yazılma tarixçəsi

20.06.2019

Vahid Əziz: Qadınlar məşhur roman müəllifi, rəssam, bəstəkar ola bilərlər, amma şair ola bilməzlər.

19.06.2019

Melkumyan necə cəzalandırıldı? – erməni Allahverdinin oğlu Dağlıq Qarabağda fitnə-fəsad toxumu səpirmiş

19.06.2019

Şadlinskilər

18.06.2019

"Turan eli"ndə Ramiz Rövşənlə...

17.06.2019

Nəsimini sevən qadın necə öldü? – Faciəli tale

17.06.2019

Görkəmli dövlət xadimi, bacarıqlı səhiyyə təşkilatçısı, böyük alim

16.06.2019

Dünya siyasətçilərinin Heydər Əliyev haqqında səmimi fikirləri...

15.06.2019

Dövlətimizin və müstəqilliyimizin xilaskarı

15.06.2019

Meyitlərin altından sağ çıxan dünyaca məşhur azərbaycanlıdan İNANILMAZ SÖZLƏR: 27 il öncə Şuşada...

14.06.2019

“Atamı yalnız qışda görürdük”– Mirzə Cəlilin Polşadakı ailəsi ilə EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ (FOTOLAR)

13.06.2019

Abdal - Təsəvvüfün (Sufizmin) əsası kimi

12.06.2019

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” – MÜSAHİBƏ

12.06.2019

Hitler və Stalinin dərdindən divanə olduğu AGENT QADIN – MARAQLI FAKTLAR

11.06.2019

İslam dünyasına sərt senzura necə gəldi - Əl-Fərabi

11.06.2019

Qədim Türklərdə SIRĞA

10.06.2019

Azərbaycanda çadra əleyhinə hərəkat - Səriyyə Xəlilovanın Bakını ayağa qaldıran qətli

10.06.2019

İrəvan ədəbi mühitinin XIX əsr və XX əsrin 20-ci illərini əhatə edən dövrünün tarixi özünəməxsusluğu

08.06.2019

Müşfiqli günlərim

08.06.2019
Bütün xəbərlər