Eldar Baxışın heç yerdə yayımlanmayan şeirləri

12:00 / 24.06.2019

22 iyun tanınmış şair Eldar Baxışın doğum günüdür. Goyce.az Kulis.aza istinadən bu münasibətlə şairin heç yerdə yayımlanmayan şeirlərini təqdim edir.

İkinci yerdə birinci görünən şair

İyunun 22-si ədəbi təqvimdə Eldar Baxışın doğum gündür. 20 ildir bizdən ayrılıb. Cəmi 49 il yaşadı. Deyilənlərə görə yaşın 49-u kişilər üçün qorxulu yaşdı. Eldarın “sabununu, tiyanını, köynəyini, əlyazmasını, ömrünü-gününü satıb, ancaq özünü və ruhunu satmayan” şairlərdən biri kimi xarakterizə etdiyi M.Ə.Sabir də 49 yaşında dünyadan köç edib. Burda onu da deyək ki, hər iki şairimiz doğma millətin taleyinə biganə qala bilməməyin acısını çəkiblər.

Keçən əsrin 3 ili (1987-86-85) Eldar Baxışla yaxın ünsiyyətimiz olub. Bu qısa zaman kəsiyində şairdən bir insan kimi görüb-götürdüyüm bəs edir ki, ömür boyu onu unutmayım. Sovet rejiminin kəsəkəs vaxtında Bakıda yol yoldaşı olarkən şairin söhbətlərinə qulaq asanda fikirləşirdim ki, bu kişinin ağzından qan iyi gəlir. Tarixdən bəlli olan imperiyalar haqqında müqayisələr aparıb – şair Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirmişdi – SSRİ kimi zəhmli bir imperiyanın dağılacağını qabaqcadan dilə gətirmək o dövr üçün hər oğulun işi deyildi.

Yerişi, duruşu, tərpənişi, danışığı, şeir deməsi, araq içməsi – bir sözlə Eldarın özünəməxsus bütün hərəkəti gözümün və qulağımın yaddaşındadır. Duzlu-məzəli lətifələr danışar, ürəkdən şaqqanaq çəkib gülər və sonra “Xalq yaradıb da!” – deyib lətifənin ağız ədəbiyyatı, xalq yaradıcılığı olduğunu xüsusi vurğulayardı. Bu zaman yaratdığından dolayı xalqa olan məmnunluq dolu minnətdarlıq hissini üzündəki ifadədən açıq-aydın oxuyurdum. Utanmağıma rəğmən qolumdan bərk-bərk tutub darta-darta Əhmədlidəki evlərinə aparar, asma eyvanda mənə təzə yazdığı şeirləri oxuyardı. Rəhmətlik şeiri yaman yanıqlı deyərdi. Elə bil səsi misralarının ortasından-içindən gəlirdi. Bu zaman onu dinləyənə ayrı yol qoymazdı, dinləyicisini də yanında götürərdi. Yaradan ona hər şeyi yerli-yerində vermişdi. Boy-buxunlu, enlikürəkli, geniş ürəkli və haracan desən ciyərli oğul idi. Ona baxanda mənə elə gəlirdi ki, vücudu Zəngəzur dağlarında gördüyüm lay daşlardan yonulub. Eldə Eldar kimi oğullar haqqında “dördböyrək”, “qurd ürəyi yeyib” deyirlər.

Bir dəfə metroda gedərkən aramızda olan bu dialoqu həmişə xatırlayıram. Söhbət əsnasında nədən söz düşdüsə, Eldar dedi:

- Şairlərin arasında mən ikinci yerdəyəm.

Mən soruşdum:

- Bəs birinci yerdə hansı şairdi?

- Birinci yerdə durmaq üstündə qırğın gedir, ona görə də orda heç kim dayana bilmir. Amma mən ikinci yerdə elə birinci görünürəm – cavabını verdi və həmişə belə söhbətlər zamanı olduğu kimi ürəkdən güldü.

Şair uşaqla uşaq, böyüklə böyük idi. Şeirlərində olduğu kimi hamını öz dilində danışdırırdı.

Keçmişdə Nil çayı daşıb sahillərini basardı. Bu zaman əkinçilərin əkin sahəsi arasındakı nişanı da çay yuyub yox edərdi. Çay öz yatağına çəkildikdən sonra qədim misirli əlində o dövrün ölçü vahidi əkinçilər arasında yenidən bölüşmək üçün yeri arşınlayar və müəyyən ölçüdən sonra nişan qoyardı.

Eldar Baxış da şeirlərində həmin qədim misirlini xatırladır. O, bütün şeirlərinə öz möhürünü və nişanəsini qoyub. Şeirlərini oxuduqca biz şairin nəfəsini duyur, onu öz misralarının yanında görürük. Nil çayı növbəti daşqında qədim misirlinin sahildəki əkin sahələri arasında qoyduğu nişanları pozur. Ancaq Eldar Baxışın öz şeirlərinə qoyduğu möhür, nişan (buna dəsti-xətt də deyirlər) heç vaxt pozulmayacaq. Bu Eldar Baxışın xoşbəxt şair taleyinin göstəricisidir.

O vaxt şair dünyasını dəyişəndən xeyli sonra çap olmayan şeirlərinin sorağıyla evinə getdim. Həyat yoldaşı Həcər xanım fikrimi bilən kimi əlyazmaları (makinada və qələmlə yazılmış) gətirib mizin üstünə qoydu. Mən mühasibliyimdən irəli gələn qaydaya görə şeirləri siyahı üzrə qəbul etdim (Eldargilə tənqidçi dostum C.Yusifli ilə birlikdə getdiyim də yadımdadır). Çap etdirəndən sonra əlyazmaları aparıb çap olunan qəzetlə birlikdə siyahıyla da təhvil verirdim. Bir dəfə də belə təhvil vermə vaxtı “525-ci qəzet”in baş redaktoru Rəşad Məcidin verdiyi qonorarı da ailəsinə çatdırdım.

Bu günlər evdə oturub həmin şeirləri kompüterə köçürməklə məşğulam. Məlum oldu ki, mənim arxivimdə rəhmətliyin kitablarına düşməyən xeyli şeirləri var. Həmin şeirlər “525-ci qəzet”, “Ədəbiyyat qəzeti”, “Müxalifət”, “Mədəniyyət”, “Azadlıq”, “Ədalət”, “Yeni Müsavat” kimi qəzetlərdə və eləcə də “Ulduz” və “Cahan” jurnallarında həm mənim, həm də Nəriman Qasımoğlu tərəfindən çap etdirilib.

Eldar Baxış yaradıcılığının şah damarı Sevgidir. Orada hər kəsə - Allahdan tutmuş bəndəyəcən, hər şeyə - ağacdan otacan, güldən çiçəyəcən sevgi var. Elə bu yazını yazdıran da həmin böyük Sevgidir.

İlham Qəhrəman

Yox

Rəhmətlik Sabir,

rəhmətlik Məhəmməd Hadi,

rəhmətlik Hüseyn Cavid

küçəyə, bazara çıxardıb

sabunlarını satdılar,

tiyanlarını satdılar,

köynəklərini satdılar,

əlyazmalarını satdılar,

ömürlərini satdılar,

günlərini satdılar,

nələri var satdılar,

özlərini,

ruhlarını yox!

Rəhmətlik Sabirdən,

rəhmətlik Məhəmməd Hadidən,

rəhmətlik Hüseyn Caviddən

sonra gələn şairlər

küçəyə, bazara çıxardıb

özlərini, ruhlarını satdılar,

amma ömürlərini, günlərini,

əlyazmalarını, köynəklərini,

tiyanlarını, sabunlarını yox!

Bizim bir tərəfimizdə özlərini,

ruhlarını satmayan şairlər

durub,

bir tərəfimizdə özlərini,

ruhlarını satan şairlər.

Biz qalmışıq arada.

Bir tərəfdə onlar,

bir tərəfdə bunlar,

bir tərəfdə həqiqət,

bir tərəfdə yalan,

bir tərəfdə şeir,

bir tərəfdə siyasət,

biz qalmışıq arada.

Bir əlimiz orda,

bir əlimiz burda,

bir ayağımız orda,

bir ayağımız burda,

bir gözümüz orda,

bir gözümüz burda,

biz qalmışıq arada.

Ara şairləri deyirlər bizə;

biz bu aradan çıxmalıyıq,

bu ardan çıxıb getməliyik,

özü də o tərəfə - bu tərəfə yox,

bir tərəfə -

Sabir tərəfə,

Hadi tərəfə,

Cavid tərəfə.

O tərəfə ki

satmalı olsaq

sabunumuzu,

tiyanımızı,

köynəyimizi,

əlyazmamızı,

ömrümüzü,

günümüzü sataq,

daha Sabirdən,

Hadidən,

Caviddən sonra gələn şairlər kimi

özümüzü,

ruhumuzu yox!

1991

 

Yoxdu

Qaçıb bu dünyanın tamı,

Ha gəzirəm o tam yoxdu.

Məni çəkir ayağımdan,

Qolumdan bir tutan yoxdu.

Mən həm yayam, mən həm qışam,

Mən həm çöləm, mən həm xışam,

Bir parça dəmirəm, daşam,

Mənim anam, atam yoxdu.

Bu sayda adam içində,

Bu soyda adam içində

Bu boyda adam içində,

Dərd deməyə adam yoxdu

1991

Dünya

İsası qırıla, Musası qala,

Onsuz da bu dünya düzələn deyil.

Musası qırıla, İsası qala,

Onsuz da bu dünya düzələn deyil.

Bozara-bozara boz ayı çıxa,

Şaxta ayı çıxa, buz ayı çıxa,

Əlli günü çıxa, yüz ayı çıxa

Onsuz da bu dünya düzələn deyil.

Nə deyir sökülən, bax, o dan yeri?

Ayın ay yeri var, günün gün yeri,

Suyun su yeri var, dənin dən yeri

Onsuz da bu dünya düzələn deyil.

Sünbül sünbüldürsə, qıçalayacaq,

Budaq budaqdırsa, haçalayacaq,

Qurdu quzusunu parçalayacaq,

Onsuz da bu dünya düzələn deyil.

Min il bağrımızı yarıb beləcə,

Min il qanımzı sorub beləcə,

Dəvə boynu kimi durub beləcə,

Onsuz da bu dünya düzələn deyil.

Əzilsək, bir yerdə əzilməliyik,

Düzülsək bir yerdə düzülməliyik,

Eldar, biz özümümz düzəlməliyik,

Onsuz da bu dünya düzələn deyil.

***

Paltar var, baxıram üzü görünmür,

Paltar var astarı üzündən qabaq.

Baş var başkəsəni gəlib dünyaya,

Doğulub dünyaya özündən qabaq.

Baş var, başkəsəni qabağındadı,

Baş var, başkəsəni arxasındadı.

Başkəsən o yanda imam donunda,

Bu yanda peyğəmbər çuxasındadı.

Elə başkəsən var, elə gəzir ki,

Elə bilirsən ki, nur topasıdı.

Elə bilirsən ki, uca bir dağın

Uca zirvəsində qar topasıdı.

Elə bilirsən ki, bir gözəl şitil,

Bir gözəl toxumdu, bir gözəl dəndi...

Elə bilirsən ki, başkəsən deyil,

Elə bilirsən ki, başdüzəldəndi

1993

Pullu adam

Sənin pulun var.

mənim tanrım.

Sənin evin var,

mənim ilhamım.

Sənin maşının var,

mənim qələmim.

Sənin telefonun var,

mənim azadlığım.

Sən görən işi mən görə bilmərəm,

mən görən işi sən.

Sən sevinc içində üzürsən,

mən dərd içində.

Günlərin bir günü ölüb gedəcəyik, -

sənin pulun, evin, bağın,

maşının, telefonun,

sevincin qalacaq bu dünyada,

mənim tanrım, ilhamım,

şeirim, qələmim,

azadlığım, dərdim.

1991

 

Yarımçıq azadlıq

Alacağım nəfəsin

yarısını ala bilirəm,

deyəcəyim sözün

yarısını deyə bilirəm,

gedəcəyim yolun

yarısını gedə bilirəm,

çatacağım mənzilin

yarısına çata bilirəm...

...Mənə yarımçıq

azadlıq verincə,

bütöv ölüm ver, İlahi!..

1991

Qoşmalar

Mirməhəmmədin xatirəsinə

1

Bu dünyanın ayrı davası yoxdu, -

Dövlət davasıdı, var davasıdı.

Bülbülün davası gül davasıdı,

Aşığın davası yar davasıdı.

Baş olmur hər gəzən bədənin üstə,

Oğul xoruzlanır dədənin üstə,

Qırğın-qiyamətdi gödənin üstə,

Çörək davasıdı, şor davasıdı.

Dəmirə batası dişim yox mənim,

Polada gərəsi döşüm yox mənim,

Köpəklə, qancıqla işim yox mənim

Mənim bir davam var - gor davasıdı.

2

Ölənlər ölüblər, can qurtarıblar,

Nə vaxt öləcəyik, itəcəyik biz?

Bu nahaq dünyadan o haqq dünyaya

Yol alıb iz salıb gedəcəyik biz?

Tərsinə çevirib papağı nə vaxt –

Bu qara, bu gözəl torpağı nə vaxt,

Bu qalın, bu enli yarpağı nə vaxt –

Çəkib üstümüzə örtəcəyik biz?

Bəsdi korun-korun yandıq od kimi,

Bəsdi yorta-yorta çapdıq at kimi,

Adam kimi ölüb, nə vaxt ot kimi,

Nə vaxt ağac kimi bitəcəyik biz?

3

Ağacın yanında, otun yanında,

Çiçəyin yanında min il nə şeydi.

Ha özünü tox tut, könlünü tox tut,

Min ilin yanında könül nə şeydi.

Quruca kölgədi qayanın varı,

Quruca şəkildi aynanın varı,

Dünyada qalacaq dünyanın varı

Gəbə, xalı, xalça, kilim nə şeydi.

Bildik yükümüzü daşımaq nədi,

Bildik qarnımızı qaşımaq nədi,

Yaşadıq, anladıq yaşamaq nədi,

Ölsəydik, bilərdik ölüm nə şeydi.

Ütük yazıçılar, sürtük şairlər

Min oyun açdılar sözün başına,

Hörmətdən saldılar sözü dünyada.

Sözü

qarışqaya yük elədilər,

sözü qoyun bilib, sözü qoç bilib

kəsdilər, soydular, tikələdilər.

Vergi ocağından, vergi odundan

onlara kül düşdü –

kül apardılar...

Ağıllı sözlərin ətini yeyib,

sonra sümüyünə əl apardılar.

Özləri cəhənnəm, -

oxucunu da

Haya-küyə basıb bay elədilər.

Aya dəymədilər, ay dalandadı

ulduzu doğrayıb ay elədilər...

...Sındırdılar sözü, əydilər sözü,

atdılar bir yana hər qırığını.

Ütük yazıçılar, sürtük şairlər

çıxardılar sözün cıbırığını.

Qoşma

Dəstərxanın bütöv-bütöv çörəyi,

tikə-tikə tikələnib görmüşəm,

Kölgəsiz adamı ağac dibində,

kol dibində kölgələnib görmüşəm.

Dağda qışdı yay olanda aranda,

quş var yatır gün yuxudan duranda,

Bir ağacın bir barını qıranda

yüz budağı silkələnib görmüşəm.

Bir günlük iş niyə çəksin bir aya,

Harayçılar niyə gəlmir haraya,

Erkəc ölüb, çəpiş çıxıb araya

Xoruzlanıb, təkələnib görmüşəm.

İş dedilər toyuq küllük daradı,

qurd qoyunu, qurd quzunu aradı,

Qara məxmər bünövrədən qaradı,

ağ ipəyi ləkələnib görmüşəm.

Çiling-ağac

45 yaşım var,

45 ildi dünya bir tərəfdə,

mən bir tərəfdə,

çiling-ağac oynayırıq dünya ilə.

Hərdən mən ağac oluram,

dünya çiling;

Çox zaman dünya ağac olur,

mən çiling.

Dünya ilə çiling-ağac oynaya-oynaya

orta məktəbi bitirmişəm,

Ali məktəbə girmişəm;

Müəllim işləmişəm,

sevmişəm, evlənmişəm,

ev-eşik yiyəsi olmuşam.

Beş-altı uşağım olub,

beş-altı kitab oxumuşam;

beş-altı kitab yazmışam,

beş-altı dost qazanmışam...

Bu oyunda

dünya nə itirib deyə bilmərəm,

ancaq mən

45 il itirmişəm –

içində mənim sevincim,

içində mənim kədərim,

içində mənim azadlığım –

mənim tanrım.

1991


Etiket:
Xəbərlər

Şahbulaq Qıfılı saray kompleksi - Qarabağ abidələri  

20.09.2019

Cəlalilər: qanlı üsyan, izi itmiş Koroğlu, öldürülən Dəli Həsən

19.09.2019

Nərimanlı kökənli 27 abituriyent "tələbə" adını qazandı

18.09.2019

Əfsanəvi Mixaylo Rəsulzadəni öldürməkdən imtina etmişdi- GİZLİ TARİX

18.09.2019

Üzeyir Hacıbəyovun həyat və yaradıcılığı

18.09.2019

İşğal altında olan torpaqlarda 330 yerli əhəmiyyətli abidə dağıdılıb

17.09.2019

NİL ADAM

16.09.2019

Rəhim Əliyev. Birinci Türkoloji Qurultayın iki qərarı haqqında

14.09.2019

Tereza ana ilə bağlı İNANILMAZ FAKTLAR: 12 yaşında... - FOTO

14.09.2019

"Ey Firdovsi, qalx, küfr etdiyin türkü gör" - Əmir Teymurun türkü aşağılayan Firdovsiyə cavabı

13.09.2019

Baninin “Qafqaz Günləri” – köhnə Bakının hekayəsi

12.09.2019

Tarixdə iz qoyanlar: Təbrizdə ana dilində ilk məktəb açan MÜƏLLİM – Şahın Tehrana çağırdığı azərbaycanlı

12.09.2019

“Azərbaycanda erməni qırğınları və deportasiyaları” haqqında baxışların tənqidi təhlili

11.09.2019

Mükəmməl kitab yazmaq istəyirsinizsə... - DAHİLƏRİN TÖVSİYƏSİ

11.09.2019

M.Ə.Rəsulzadənin və N.Nərimanovun İmam Hüseyn haqqında fikirləri - Layihə
 

10.09.2019

Kərbəla nədir?

10.09.2019

Tağıyevin qızı Saraya katib Hacıyev nələr etdi?

09.09.2019

Qafqazın əsil sahibi kimlər imiş?

07.09.2019

Asəf QAYA: ULAMAĞIN ÇAĞIDIR, ULA BOZ QURDUM, ULA!..

06.09.2019

Əbu-Dabidəki Şəhrizadın Cəbrayıl həsrəti

06.09.2019

ZƏNGƏZURU ERMƏNİLƏRƏ KİM SATDI

05.09.2019

Andranikin qoşunları Zəngəzur qəzasına soxulandan sonra Şuşa qəzasında ermənilərin düşmənçilik mövqeyi daha da möhkəmləndi
 

05.09.2019

Ermənistandan 100 min azərbaycanlını sürgün edən əmr

04.09.2019

Məğlub olmağı bacarmayan, Hitleri depressiyaya salan marşal – Çuykovun son arzusu

03.09.2019

Müsavatın əleyhinə yazılan aşıq şeirləri

03.09.2019

Haqq aşığı Novrəs İmanın sirli dünyası

02.09.2019

“Böyük Ermənistan” xülyası və tarixi həqiqətlər

02.09.2019

26 il - Qubadlısız

31.08.2019

HƏSRƏTİNDƏ QALDIĞIM O YERLƏR

31.08.2019

Cənazə namazı qılınmayan, yası tutulmayan Səlcuqlu sultanı kim olub?

30.08.2019

Haqverdiyevin Axundov haqda yazdığı nadir məqalə

30.08.2019

Aqil İman unudulmazlığı - Sərraf Şiruyə

29.08.2019

SSRİ-nin 29 yaşlı azərbaycanlı naziri - O bir gündə 12 erməni direktoru işdən qovub - FOTOLAR

29.08.2019

İrəvan xanları nəslinin nümayəndəsi Azərbaycanda səfərdə olub

28.08.2019

Qadınlara laqeyd olan, yoxsul yaşayan, xəstəliyini vecinə almayan Xalq artisti

28.08.2019

Türklərin böyük qələbəsi – “Turan taktikası”

27.08.2019

Kitablar haqqında məşhurların dedikləri

26.08.2019

Çəkiclə gəzən, 40 yaşında məzun olan 100 çətirli dahi – FOTOLAR/VİDEO

26.08.2019

Tələbəsinə aşiq olan, 20 Yanvarda adamları ölümdən qurtaran aktyor – Maraqlı faktlar

24.08.2019

26 il Cəbrayılsız 

23.08.2019

26 il Füzulisiz

23.08.2019

Aktrisa ilə evlənib, onu kinoya həsrət qoyan REJİSSOR

23.08.2019

Qul kimi ölən sultan, sultan kimi ölən qul - TARİXİ FAKT

22.08.2019

Yaşamaq üçün özgə həyatını yeyirik - Vislava ŞİMBORSKAYA

22.08.2019

Çingiz xanın çadırına zəncirlənən qadın sultan - TARİXİ FAKT

21.08.2019

Reyxstaqa qədər döyüşən aktyor - Hüseynağa Sadıqovun ömrü boyu unutmadığı dəhşətli EPİZOD

20.08.2019

Toni Morrison əfsanəsi

20.08.2019

Azərbaycan dili aşiqlərin dilidir... -Buludxan Xəlilov, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor

19.08.2019

Fətəli xan Xoyski - Erməni gülləsi ilə arxadan vurulan Azərbaycanın ilk Baş naziri

19.08.2019

Gec deyil... - Oqtay Rzanın - ŞEİRLƏRİ

18.08.2019
Bütün xəbərlər