Laçın rayonundan məcburi köçkün düşmüş bir qrup şəxsin BƏYANATI

16:00 / 25.06.2019

1918-ci ilin may ayında Azərbaycan xalqı Şərqdə ilk dünyəvi-demokratik dövləti – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini yaratdı. Xalq Cümhuriyyəti min illərlə Azərbaycan xalqına məxsus olan, lakin çar Rusiyasının 1805, 1813, 1828-ci illərdə işğal etdiyi tarixi Azərbaycan torpaqlarında, çar Rusiyası süquta uğrayandan sonra yarandı.

Azərbaycanlıların sıx yaşadığı ərazilər Güney Qafqazda 150 min kvadrat kilometr idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 113,9 min kvadrat kilometr ərazidə yaradılmışdı və o dövrdə beynəlxalq səviyyədə tanınmışdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə eyni vaxtda (ondan bir gün sonra) yaranan Ermənistan Respublikası keçmiş Azərbaycan xanlıqlarından biri olan İrəvan xanlığının ərazisində yaradılmışdı. Çox keçmədi, cəmi 23 ay sonra Rusiya – bu dəfə bolşevik Rusiyası – Azərbaycana ordu yeridərək Xalq Cümhuriyyətini süquta uğratdı, beləliklə, Azərbaycanın müstəqilliyinə son qoydu. Elə ilk vaxtlardaca bolşeviklər Azərbaycan torpaqlarının bir hissəsini alıb Ermənistana verdilər. Belə ki, 1920-ci ilin noyabrında qədim Azərbaycan torpağı olan Zəngəzur ərazisi də iki yerə bölündü, bir hissəsi Ermənistana verildi. Qeyd edək ki, biz laçınlıların yaşadığı ərazilər də Zəngəzur mahalına daxil idi.

Bölünmədən sonra bizim tayfaların yaşadığı kəndlərin bir hissəsi Ermənistan SSR-in tərkibinə verildi, bir hissəsi isə Şuşa qəzasına daxil edilərək Azərbaycan SSR-in tərkibində qaldı. Az sonra, 1922-ci ildə Azərbaycan SSR SSRİ-nin tərkibinə daxil edildi və internasionalist qiyafəsinə bürünmüş bolşeviklərin (əslində, imperialistlərin), həmçinin eyni qiyafəyə bürünmüş bolşevik ermənilərin (əslində, şovinistlərin) hiyləsi ilə Azərbaycan ərazisində Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) yaradıldı. Şuşa qəzası iki yerə bölündü, Şuşa şəhəri mərkəz olmaqla Şuşa rayonu yaradıldı və bu rayon DQMV-nin tərkibinə verildi. Şuşa qəzasının DQMV-yə daxil olmayan hissəsi Həkəri çayı yaxınlığında yeni salınan və mərkəzi Laçın şəhəri olan qəzaya verildi.

SSRİ-nin mövcud olduğu 71 il ərzində erməni əsilli şovinistlər ardıcıl, planlı şəkildə milli ayrı-seçkilik salmaqla, separatçılıqla məşğul oldular. Min illərlə dədə-baba torpağında yaşamış azərbaycanlıları Ermənistan SSR ərazisində sıxışdırdılar. Sovet dövründə bir neçə dəfə azərbaycanlıların Ermənistandan kütləvi deportasiyasına nail oldular. Təkcə 1948-ci ildə 100 min azərbaycanlı öz doğma torpağından zorla köçürüldü.

1980-ci illərdə SSRİ-də başlanan yenidənqurma siyasəti erməni separatçılarına yeni fürsət verdi və Ermənistanda azərbaycanlıların növbəti etnik təmizlənməsinə başlandı. Ermənistanda qalan 200 min azərbaycanlı 1988-1990-cı illərdə son nəfərinədək zorla, silah gücünə doğma yurdundan çıxarıldı. Erməni separatçılarının etnik təmizləmə siyasəti Ermənistan SSR ərazisi ilə kifayətlənmədi. Onlar sovet dövründə keçmiş Qarabağ xanlığı ərazisində yaratmağa nail olduqları Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə gah müstəqillik tələb etməyə başladılar, gah da bu vilayətin Ermənistan SSR-ə birləşdirilməsini tələb etdilər. Onlar sovet dövründə DQMV-də yerləşdirilmiş ordu hissəsinin havadarlığı ilə silahlı hücumlar təşkil etdilər, etnik zəmində qan tökdülər. Həmin ordu hissəsinin havadarlığı ilə 1992-ci ilin 26 fevralında keçmiş DQMV-nin tərkibində olmuş Xocalı şəhərində insanlığa qarşı dəhşətli cinayət – soyqırımı törədildi. Bundan bir qədər əvvəl isə keçmiş vilayətin Xocavənd rayonunda Qaradağlı faciəsi törədilmişdi.

1992-ci il may ayının 8-dən 9-na keçən gecə Şuşa şəhəri işğal edildi. Beləliklə, işğalçılar keçmiş DQMV ərazisində etnik təmizləmə siyasətini faktiki başa çatdırdılar: azərbaycanlılardan qırdıqlarını qırdılar, sağ qalanlar isə məcburi köçkün düşdü.

Lakin işğalçılar bununla da kifayətlənməyib keçmiş DQMV-nin Ermənistana birləşdirilməsində ən böyük maneə hesab etdikləri Laçın rayonunu 1992-ci ilin may ayının 18-də zəbt etdilər. Bu işğal zamanı da onlar əllərinə keçən dinc, əliyalın əhaliyə divan tutdular. 18 nəfəri uşaq olmaqla 264 nəfər öldürüldü, əksəriyyəti qoca və qadın olan 65 nəfər girov götürüldü, 103 nəfər əlil oldu. Laçın rayonu bir şəhərdən (rayonun mərkəzi olan Laçın şəhərindən) və 126 kənddən ibarət idi. İşğal olunan dövrdə rayonun 60 mindən çox əhalisi var idi. Rayonun ümumi ərazisi 1835 kvadrat kilometrdir. İşğal nəticəsində Laçın rayonunun 60 mindən çox əhalisi Azərbaycan Respublikasının 62 rayon və şəhərinə səpələndi. Sonuncu siyahıyaalmaya görə, hazırda əslən Laçın rayonundan olan 73,3 min nəfər məcburi köçkün statusu ilə Azərbaycanın 58 rayon və şəhərində müvəqqəti sığnacaqlarda çətin, dözülməz şəraitdə yaşayır.

İşğalçı Ermənistan dövləti öz himayədarlarına arxalanaraq beynəlxalq təşkilatların ara-sıra səsləndirdikləri, işğal edilmiş ərazilərin azad olunmasına dair çağrışlara məhəl qoymur. Əslində, doğma yurdu işğala məruz qalmış əhali bu çağırışların ciddiliyinə şübhə edir. 1990-cı ildə Küveyt İraq tərəfindən işğal olundu, ancaq 7 ay müddətində başda ABŞ olmaqla dünya birliyi tərəfindən işğaladan tamamilə azad edildi, əhalisi yerinə qaytarıldı. Dünya birliyi bosniyalıları, xorvatları serb təcavüzündən qurtardı, vətənlərinə sahib etdi. Liviyada Qəddafi rejiminə qarşı qəbul edilən BMT qətnaməsi bir neçə saat müddətində icra olundu. Ancaq Dağlıq Qarabağ və onun ətrafındakı rayonlardan 7-si, o cümlədən Laçın rayonu illərdir işğal altındadır. BMT-nin 1993-ci ildə qəbul etdiyi, Ermənistan qoşunlarının Azərbaycan ərazilərindən qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən 822, 853, 874 və 884 nömrəli qətnamələri indiyədək icra olunmayıb. İşğalçılara qarşı bu hörmətin, öz doğma torpaqlarından zorla qovulmuş biz azərbaycanlılara qarşı isə bu etinatsızlığın səbəbi nədir?

Artıq 27 ildir “məsələ bu gün həll olunar, sabah həll olunar” ümidi ilə aldana-aldana yaşamaqdayıq. İşğal edilmiş ərazilərdən, o cümlədən Laçın rayonundan qovulanların bir qismi öz doğma yurduna qovuşmaq həsrəti ilə dünyadan köçdü. Qalan yaşlı nəslin də ümidləri itməkdədir. Yalanlar, yalan vədlər bizi boğaza yığıb, az qala heç nəyə inamımız qalmayıb.

İstəyimiz çox sadədir: biz yurdumuza, ata-babalarımızın məzarlarını qoyub gəldiyimiz torpaqlara qayıtmaq istəyirik. Bundan o tərəfə dözümümüz yoxdur. Dünyanın gözü baxa-baxa işğalçılar heç bir beynəlxalq hüquqa, qanun-qaydaya məhəl qoymadan bizim yurdlarımıza sahib çıxır, məskunlaşma işləri aparırlar. Bunu ATƏT-in fakt araşdırıcı missiyası da təsdiq etdi. Missiyanın hesabatına görə, artıq işğal edilmiş ərazilərdə 11 min nəfər yerləşdirilib. Əslində, real rəqəm bundan da çoxdur. Acınacaqlı odur ki, ATƏT-in fakt araşdırıcı missiyasının səfərlərindən sonra ermənilərin Laçında məskunlaşdırılması daha intensiv şəkildə həyata keçirilir. Mövcud vəziyyət belə bir qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesi işğalçı Ermənistanın xeyrinə qəsdən uzadılır. Sanki hansısa sehrli qüvvə həmin ərazilərdə, o cümlədən Laçın rayonunda doğulan azərbaycanlıların (yeri gəlmişkən qeyd edək ki, işğala məruz qalmış ərazilərin bəzisində, o cümlədən Laçın rayonunda işğala qədər bir nəfər də erməni yaşamayıb) köçkünlükdə ölüb qurtarmasını gözləyir, o zamanadək baş qatıb vaxtı uzatmağa çalışır, görünür belədə torpaqların işğalını daha rahat legitimləşdirə biləcəklərini güman edirlər.

Özlərini insanların hüquq və azadlıqlarının müdafiəçisi adlandıran, demokratiyanın qarantı sayan dövlətlərin, beynəlxalq qurumların gözü qarşısında artıq sayı bir milyona çatan Qarabağ, o cümlədən 70 mindən çox Laçın didərginləri XXI yüzillikdə səfil, sərgərdan duruma salınıb. Açığı, heç Azərbaycan dövlətinin də Qarabağ münaqişəsinə dair fəaliyyəti bizi qane etmir. Sanki Bişkek protokolu, Madrid prinsipləri kimi sənədlərlə razılaşmaqla Azərbaycan dövləti ərazi bütövlüyünü bərpa etmək yolunda öz əl-qolunun bağlanmasına da razılaşıb. Münaqişənin həlli ilə məşğul olmalı olan ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətsizliyi bizi heç qane etmir. Ermənistan iddia etdiyi keçmiş DQMV-nin ərazisindən (4388 kvadrat kilometr) iki dəfədən çox ərazini işğal edib. Dağlıq Qarabağ ətrafındakı ərazilərdən Laçın, Kəlbəcər, Qubadlı, Zəngilan rayonları bütünlüklə, Cəbrayıl, Fizuli və Ağdam rayonları isə qismən işğal olunub. Lakin işğalçıya gözün üstə qaşın var deyən yoxdur.

Hazırda danışıqlar “Madrid prinsipləri”nin yenilənmiş variantı üzrə aparılır. Həmin prinsiplərdə əhalinin öz yaşayış yerlərinə qaytarılması məsələsi də əksini tapıb. Ancaq yenə real bir nəticə yoxdur. Bu bəndin yerinə yetirilməsi üçün də Ermənistan dövlətinə heç bir təsir göstərilmir. Hər şey yenidən kağız üzərində qalır. Minsk qrupunun üzvləri qaydasız döyüş yarışının məşqçiləri kimi tərəfləri yenidən döşəyin üstünə çıxarırlar ki, özünüz həll edin. Belə vəziyyətdə, əlbəttə, ərazisi işğal olunmuş, bir milyona yaxın əhalisi doğma yerindən çıxarılmış Azərbaycan zəif olur. Azərbaycana təzyiqlər edilir ki, Laçın və Kəlbəcər rayonlarını könüllü surətdə Ermənistandan Dağlıq Qarabağa bir dəhliz kimi versin. Onda Azərbaycanın ərazi bütövlüyü harada qalır?

Biz laçınlılar ilk növbədə ATƏT-dən, Qarabağ münaqişəsi ilə məşğul olan ATƏT-in Minsk qrupundan tələb edirik:

1. Bizim öz doğma yurdumuza – Laçına qaytarılmağımızı tezliklə, sülh yolu ilə həll etsin.

2. Biz qaytarılana qədər ermənilərin işğal etdikləri Azərbaycan torpaqlarında, o cümlədən Laçında məskunlaşdırılmasına son qoyulsun. Bu günə qədər qanunsuz məskunlaşdırılmış şəxslər həmin ərazilərdən köçürülsün.

Əgər bu tələblərimiz yerinə yetirilməsə, Azərbaycan dövlətindən, Azərbaycan Ordusundan tezliklə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təmin etməyi və zorla qovulmuş əhalini yurduna qaytarmağı tələb etmək bizim tam haqqımızdır.

 


Etiket:
Xəbərlər

Azərbaycan dili aşiqlərin dilidir... -Buludxan Xəlilov, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor

19.08.2019

Fətəli xan Xoyski - Erməni gülləsi ilə arxadan vurulan Azərbaycanın ilk Baş naziri

19.08.2019

Gec deyil... - Oqtay Rzanın - ŞEİRLƏRİ

18.08.2019

Xəlil bəy nə zaman vəfat edib? - Övlad acısı, ağır xəstəlik

18.08.2019

Aman Allah 

17.08.2019

ADIYAMAN

17.08.2019

Kiçik Vyetnam böyük Çinin burnunu necə “ovdu”? - 28 günlük müharibənin tarixi

16.08.2019

Əli bəy Hüseynzadənin açılmayan sevgi məktubu - Mətn

15.08.2019

REY BREDBERI  “Dəryaz” 

14.08.2019

Onun həyatındakı qadınlar ya dəli oldu ya intihar etdi - Pikasso

14.08.2019

Tuvalılar Böyük Vətən Müharibəsində

12.08.2019

Oğuzlar və Türk kimliyi - Cahandar Bayoğlunun elmi məqaləsi

11.08.2019

Ən qədim insanların 500 min il əvvəl Naxçıvanda yaşadıqları təsdiqləndi

10.08.2019

“Yeni Gundem” İnformasiya Agentliyinin 2 yaşı tamam olur.

10.08.2019

Böyük Nərimanlılar silsiləsindən - Şair Şahmalı Əliyev  Bəlkə qala sözüm, dünya.  

09.08.2019

Uşaq yaşlarından məhkum olan görkəmli jurnalistimiz

09.08.2019

Vampirlər həqiqətdirmi? – İlginc faktlar

08.08.2019

MƏCNUN GÖYÇƏLİ RÜBAİLƏRİ

08.08.2019

Şadlinskilər

07.08.2019

Yazıçı olmaq istəyənlərə Stefen Kinqdən 22 vacib məsləhət

06.08.2019

Atasından miras qalmış taxta 52 il sahib çıxmış hökmdar

06.08.2019

Xəstəsinin evinə bazarlıq edən həkim – MARAQLI ADAM

05.08.2019

General Sisianovun erməniləri “İT” adlandırdığı 214 illik tarixi məktubu  

04.08.2019

Mən də ölülərin xalq şairiyəm - Telman Hüseyn Anadilin şeirləri

03.08.2019

Misir fironları əslən qafqazlıdır - Alman alimlərindən sensasion tədqiqat

03.08.2019

TİTANİK GƏMİSİ HAQQINDA BİLMƏDİYİNİZ BÜTÜN MARAQLI MƏLUMATLAR BİR ARADA

02.08.2019

Qan içində sevgi, 27 illik həsrət, “məni öldür, get...” - FİLM KİMİ HEKAYƏT – VI HİSSƏ - SON - VİDEO

01.08.2019

Qan içində sevgi, 27 illik həsrət, “məni öldür, get...” - FİLM KİMİ HEKAYƏT - V HİSSƏ

31.07.2019

Ərəb Əmirliklərində çalışan xanım alimimiz: Hər il  28 Mayla bağlı müsabiqə keçirir, tələbələri milli hədiyyələrlə mükafatlandırıram  

31.07.2019

Qan içində sevgi, 27 illik həsrət, “məni öldür, get...” - FİLM KİMİ HEKAYƏT - IV HİSSƏ

30.07.2019

Böyük rəhbərə son dəfə qurban gedən kiçik adamlar.

30.07.2019

Qan içində sevgi, 27 illik həsrət, “məni öldür, get...” - FİLM KİMİ HEKAYƏT - III HİSSƏ

29.07.2019

Tanrının “Oxu” təlimi

29.07.2019

Qan içində sevgi, 27 illik həsrət, “məni öldür, get...” – FİLM KİMİ HEKAYƏT – II HİSSƏ

27.07.2019

Qan içində sevgi, 27 illik həsrət, “məni öldür, get...” – FİLM KİMİ HEKAYƏT – I HİSSƏ

26.07.2019

Qondarma bəylər

25.07.2019

Eldar Baxış oğlunun cəsədi qucağında evə keçdi – Hadisənin şahidi yazır...

25.07.2019

ƏLİBALA HACIZADƏ: HEÇ NƏ ƏZİZ DEYİL XATİRƏN QƏDƏR

24.07.2019

26 il Ağdamsız

23.07.2019

BÖYÜK NƏRİMANLI SİLSİLƏSİNDƏN YAZIÇI, PUBLİSİST QƏDİR ASLAN 
 

22.07.2019

Azərbaycan mətbuatı-144

22.07.2019

“Rəvan” sözünün əvvəlinə “i” hərfi əlavə olunaraq “İrəvan” adı əmələ gəlmişdir

20.07.2019

"Deportasiyadan Etnik Təmizləməyə Gedən Yol" adlı sənədli filmi ictimaiyyətə təqdim olundu.

19.07.2019

Oğlunun ölümündə özünü günahkar bilən ateist Xalq şairi- Maraqlı Faktlar

18.07.2019

Azərbaycanlı tarixçidən maraqlı iddia - Keşikçidağda eramızdan əvvəldən oğuz türkləri yaşayıb

18.07.2019

Ağbulaq

17.07.2019

Qərbi Azərbaycan həqiqətlərini ermənilər etiraf etdi. 

16.07.2019

Tarixi şəxslər barədə qalmaqallı faktlar

15.07.2019

İlham Qəhrəman - "Könül işi"

13.07.2019

Seyid Əzim ateist idimi? - ARAŞDIRMA

11.07.2019
Bütün xəbərlər