Ağbulaq

16:14 / 17.07.2019

Göyçə gölünün şimal sahillərində, Çənbərək rayon mərkəzindən 12 km, cənub-şərqdə yerləşən bu obada oğuz türklərinin məskunluq tarixini tam dəqiqliklə söyləmək mümkün olmasa da, hər halda Ağbulaq kəndinin Qaraqoyunlu xanədanının süqutundan xeyli əvvəl mövcud olduğu tarixi məxəzlərdə əksini tapmış reallıqdır.

Etnoqraf Q. Qaraşlı indiki Gədəbəy rayonu və ona yaxın ərazilərdə tədqiqatlar apararaq belə bir qənaətə gəlmişdir ki, Gədəbəyin Göyçə səmtindəki dağlarda, o cümlədən Ağbulaq ərazisindən başlayaraq Çalmalı dağın ətəklərinə qədər səpələnmiş uğuz(oğuz) qəbirlərinin ən azı 2000 illik tarixi var. Ağbulaq ətrafındakı ərazilərlə bağlı olan və son deportasiyaya qədər el yaddaşında yaşayan toponimlər - "Uğuztəpə", "Qorqudtəpə" və s. kimi yer adları da bu qənaətin təsdiqləyici elementləri kimi çıxış edir. Bəzi məlumatlara görə, Ağbulaq hələ sufizmin geniş intişar tapmadığı dövrlərdə bu missiya ilə türk ellərini dolaşan dərvişlərin dayaq məntəqələrindən biri olmuş, Göyçə ilə Gəncəətrafı regionlar arasında bir növ ötürücü rolu oynamışdır. XVI əsrə dair sənədlərdə isə Ağbulaq Səfəvi - Azərbaycan dövlətinin Qarabağ (Gəncə) bəylərbəyliyinin tabeçiliyindəki inzibati vahidlərdən biri kimi səciyyələndirir. El yaddaşında daşlaşan məlumatlardan isə aydın olur ki, Şah Abbasın bu yerlərə səfərindən sonra Ağbulaq Göyçə-Gəncə əlaqəsində strateji əhəmiyyətli dayaq məntəqəsinə çevrilmişdir. 1723-cü ildə Göyçə hövzəsi bütünlüklə osmanlıların nəzarətinə keçdikdən sonra tətbiq olunan inzibati strukturlaşmaya əsasən Ağbulaq kəndi İrəvan əyalətinin Dərəçiçək nahiyəsinin inzibati bölgüsünə daxil edilmişdir. 1728-ci ildə tərtib olunmuş "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"nin 116-cı səhifəsində Ağbulaq kəndinin timar, yəni səlahiyyətli dövlət məmurunun məsrəflərini təmin edən vergi ödəyicisi qismində Əbdürrəhman adlı şəxsin tabeçiliyinə verilməsi və kəndin illik vergisinin 3.000 ağça həcmində müəyyənləşdirilməsi barədə qeydlər aparılıb.

Rəsmi statistikaya görə, 1831-ci ildə Ağbulaqda 136 türk ailəsi yaşamışdır. 1905-ci il qırğınlarında nəzərəçarpacaq dərəcədə itkilər verdikdən sonra belə Ağbulaq oğuz türklərinin strateji əhəmiyyəti iri yaşayış məskənlərindən biri kimi qalmaqda davam edirdi. Belə ki, rəsmi statistikaya görə kənddə 1908-ci ildə 940, 1914-cü ildə 982, 1919-cu ildə 1329 nəfər oğuz türkü yaşayırdı. Ən əsası o idi ki, Ağbulaq hələ XIX əsrin ortalarından etibarən Göyçənin təhsil mərkəzlərindən biri kimi tanınırdı: Məşədi Əlinin və Məşədi Həsənin mlktəbləri dini təmayüllü olsa da, burada dünyəvi elmlərə xüsusi diqqət yetirildiyindən ətraf kəndlərdən də xeyli uşaq bu məktəblərdə təhsil alırdı. Heç şübhəsiz ki, bu həqiqətlər ermənilərə də bəlli idi və onların Ağbulağa qarşı aqressivliyi də məhz bu reallıqlarla şərtlənirdi. 1918-ci ildə heç bir hüquqi əsas olmadan qədim oğuz torpaqlarında Ararat Respublikası deyilən qondarma dövlət qurulmasını elan etdikdən sonra ermənilər bu kəndə bir-neçə dəfə hücum etsələr də, Dəli İsmayılın özünümüdafiə dəstəsi onları geri çəkilməyə məcbur edə bilmişdir.

1919-cu ildə Ağbulaq əhalisi erməni nizami orduları ilə açıq döyüşdə xeyli itki verdikdən sonra belə kəndi tərk etməmişlər.

Ağbulağın müqavimətini qırmaq ermənilərə yalnız 1920-ci ilin baharında - Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra nəsib oldu. 1922-ci ildə sovet höküməti təhlükəsizlik barədə rəsmi bəyanatla çıxış etsə də, əhalinin çox az bir qismi geri dönmüşdür. Amma maneələrə baxmayaraq ağbulaqlılar doöma yurd yerinin bərpasını misilsiz vüsətlə həyata keçirmişlər. 1926-cı ildə kənd əhalisinin sayı artıq 1113 nəfərə çatmışdı. Kəndin strateji əhəmiyyətli coğrafi mövqeyi, kənd əhalisinin yurdcanlılığı, təhsilə, elmə marağı erməni millətçilərini narahat etməyə bilməzdi. Ağbulağa qarşı repressiyalar mütəmadi xarakter almış, ziyalıların sıxışdırılıb çıxarılması sovet hakimiyyətinin bütün tarixi boyunca davam etmişdir ki, bunu rəsmi statistika da təsdiqləyir. Məsələn,
1931-ci ildə kənddə 1513 nəfər yaşayırdısa, 48 il sonra bu rəqəm nəinki artmış, hətta bir qədər də azalmışdı. Belə ki, 1979-cu ilin rəsmi statistikasına görə kənd əhalisinin sayı 1450 nəfər olmuşdur. Bu quru rəqəmlərin özü belə Ağbulaq həqiqətlərini dərk etmək üçün kifayətdir: 48 illik dövr ərzində kənd əhalisinin sayının azalma tempinin təbii artım tempini üstələməsi diskriminasiyanın ən yüksək dərəcəsindən xəbər verən faktdır. Bununla belə, Ağbulaq sürətlə inkişaf edərək Göyçənin ən müasir tipli - 5 korpuslu orta məktəb, mədəniyyət evi, poçt, kitabxana, avtomat telefon stansiyası, tibbi məntəqəsi, dəyirman, bir sıra ictimai - iaşə və məişət xidməti obyektləri fəaliyyət göstərirdi. Ən ümdəsi, Ağbulağın maarifçilik ənənələri yaşayırdı, inkişafdaydı: kənd orta məktəbinin məzunlarından 11 nəfər elmin müxtəlif sahələrində uğurlar qazanaraq alimlik dərəcələri almışdılar. Və təbii ki, bütün bu uğurlar Göyçənin əzəli sahiblərini - oğuz türklərini nə qədər sevindirirdisə, erməniləri bir o qədər əndişəlındirirdi. 1988-ci ilin noyabrın 24-də erməni quldurları kəndə növbəti dəfə hücum etmiş, 4 gün davam edən döyüşlərdən sonra ağbulaqlılar öz əzəli dədə-baba yurdlarını tərk etmək məcburiyyətində qalmışlar. Həmin hadisələrdə kəndin 4 nəfər sakini - 1922-ci il təvəllüdlü Hacıyeva Fatma Əsgər qızı, 1954-cü il təvəllüdlü Zeynalova Urqiyyə Sultanəli qızı, 5 yaşlı Camalova Şəhla İman qızı və 1 yaşlı Camalov Behbud İman oğlu həlak olmuşdur. Ermənistan parlamentinin 9 aprel 1991-ci il tarixli qərarı ilə Ağbulaq toponimi ləğv edilərək, kənd "Ağperek" adlandırılmışdır.

Salman Vilayətoğlu.
Təqdim etdi: İlqar İsmayılov

 


Etiket:
Xəbərlər

Ermənilərin gülünc və absurd iddiaları - ŞƏRH

19.10.2019

Müstəqilliyimiz əbədidir.

18.10.2019

İlham Əliyev Zəngəzurun Ermənistana verilməsi barədə danışdı

18.10.2019

Ərəblinski niyə öldürüldü?

17.10.2019

Ermənilər tarixi bu cür SAXTALAŞDIRIB: Əslində isə indiki İrəvan şəhəri...

17.10.2019

İradə Aytel – “Türkəm, kürdəm, talışam, ləzgiyəm, avaram, udinəm…”

16.10.2019

Milli Ordu quruculuğunun ilk hərbi məktəbləri

16.10.2019

Rizvan Talıbov: “1988-1991-ci ilər ərzində Ermənistandan qaçqın düşmüş 500000 (beş yüz min) bu günkü faktiki sayları 1.000000-u (bir milyonu) keçmiş Ermənistan qaçqınlarının məsələsi sülh danışıqlarının predmeti olmalıdır”

15.10.2019

Azərbaycanda çadra əleyhinə hərəkat - Səriyyə Xəlilovanın Bakını ayağa qaldıran qətli

14.10.2019

"Qara bağ": SSRİ dağılmağa nədən başladı

11.10.2019

“Nobel” almış qadınlar

11.10.2019

Uğur böcəyi  

10.10.2019

Qeyrətimiz olarsa, yaxud sonuncu dayaq nöqtəsindən reportaj - FOTOLAR

09.10.2019

Sahilsiz qəlbinin dalğalarını misralara çevirən şair…  ABDULLA FARUQ

09.10.2019

Məşhur azərbaycanlı aktyor və bolşevikin sui-qəsdi ilə öldürülən Həsən bəy Ağayev - “Qürbətin doğma məzarları”

08.10.2019

Təsəvvüf, Vəhdəti-vücud və An-i daimin qısa şərhi

07.10.2019

Ermənilər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən uğurlu diplomatı haqda ARXİVLƏRİ AÇDILAR

04.10.2019

3 oktyabr tarixinin Türk Dünyası üçün önəmi

03.10.2019

90 min uşağı ölümdən xilas edən həkimin inanılmaz həyat hekayəsi

03.10.2019

Tibb bacısıyla evləndi, tibb bacısı da onu öldürdü – Maraqlı faktlar

02.10.2019

Bu gün günlərdən Vaqif Bayatlı...

01.10.2019

“Şəhidlərə müqəddəs məkan, qazilərə Vətən olan - Azərbaycan”... və yaxud Acıdərə döyüşlərinin tale yazısı...

01.10.2019

FƏTƏLİ XAN XOYSKİNİN İNGİLİS GENERALINA DEDİKLƏRİ

30.09.2019

İrəvan şəhəri

28.09.2019

Haylar necə erməni oldu?

27.09.2019

Türklərin inanc tarixi: “uçmaq”, “tin”, “Tanrının oğlu”... – I YAZI

27.09.2019

Şeir təhlilləri: M.Ə.Sabir "Neylərdin, İlahi"

26.09.2019

Basarkeçər
(Basatkeçən)

25.09.2019

Çarli Çaplini niyə ABŞ-dan qovmuşdular və onu niyə kommunist casusu adlandırırdılar

24.09.2019

Heydər Əliyevin anası haqda maraqlı XATİRƏLƏR

24.09.2019

“Ülvimə bir məktub yazdım” kitabı çap olunub

23.09.2019

ADAM YAŞAMAQDAN QORXUR

23.09.2019

"Bir alman - möhtəşəm insan, iki alman - ittifaq, üç alman - müharibə deməkdir!"

20.09.2019

Goyce.az saytı Rüstəm Dastanoğlu ilə müsahibəni təqdim edir.

20.09.2019

Şahbulaq Qıfılı saray kompleksi - Qarabağ abidələri  

20.09.2019

Cəlalilər: qanlı üsyan, izi itmiş Koroğlu, öldürülən Dəli Həsən

19.09.2019

Nərimanlı kökənli 27 abituriyent "tələbə" adını qazandı

18.09.2019

Əfsanəvi Mixaylo Rəsulzadəni öldürməkdən imtina etmişdi- GİZLİ TARİX

18.09.2019

Üzeyir Hacıbəyovun həyat və yaradıcılığı

18.09.2019

İşğal altında olan torpaqlarda 330 yerli əhəmiyyətli abidə dağıdılıb

17.09.2019

NİL ADAM

16.09.2019

Rəhim Əliyev. Birinci Türkoloji Qurultayın iki qərarı haqqında

14.09.2019

Tereza ana ilə bağlı İNANILMAZ FAKTLAR: 12 yaşında... - FOTO

14.09.2019

"Ey Firdovsi, qalx, küfr etdiyin türkü gör" - Əmir Teymurun türkü aşağılayan Firdovsiyə cavabı

13.09.2019

Baninin “Qafqaz Günləri” – köhnə Bakının hekayəsi

12.09.2019

Tarixdə iz qoyanlar: Təbrizdə ana dilində ilk məktəb açan MÜƏLLİM – Şahın Tehrana çağırdığı azərbaycanlı

12.09.2019

“Azərbaycanda erməni qırğınları və deportasiyaları” haqqında baxışların tənqidi təhlili

11.09.2019

Mükəmməl kitab yazmaq istəyirsinizsə... - DAHİLƏRİN TÖVSİYƏSİ

11.09.2019

M.Ə.Rəsulzadənin və N.Nərimanovun İmam Hüseyn haqqında fikirləri - Layihə
 

10.09.2019

Kərbəla nədir?

10.09.2019
Bütün xəbərlər