"Rəsulzadənin tapançası məni xilas etdi..." - Türk zabitin xatirələri - FOTOLAR

18:50 / 04.11.2019
Baxılıb: 1518

1999-cu ildə Türkiyənin “Kastaş” nəşriyyatında Kənan Kocatürk adlı zabitin xatirələri kitab şəklində çap olunur. “Bir zabitin anıları. 1909-1999” adlı kitabda bizim üçün önəmli olan Azərbaycan Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmmədəmin Rəsulzadə haqqında xatirənin, məktubun və fotoşəkillərin olmasıdır.

Kənan Kocatürk Rəsulzadə ilə Rumıniyada səfirlikdə çalışarkən tanış olub. Rəsulzadə həmin illərdə Türkiyədən çıxarıldığı üçün Rumıniyada səfir Həmdullah Sübhi bəyin himayəsində yaşayırdı.

Karabakhmedia.az Kənan Kocatürkün xatirələrini, məktubunu və kitabdakı fotoşəkilləri təqdim edir:

***

Rumıniyada tanıdığım məşhur şəxsiyyətlərdən biri də Azərbaycanın sabiq prezidenti Məhəmmədəmin Rəsulzadə bəy idi. 1917-ci il bolşevik ixtilalı ilə Çar Rusiyası dağıldığı zaman müstəqilliyinə qovuşan Azərbaycanda cümhuriyyət elan edilmiş və Müsavat firqəsinin sədri hörmətli Məhəmmədəmin Rəsulzadə prezidentliyə seçilmişdi. Ancaq qardaş Azərbaycanın bu istiqlal və hürriyyət xoşbəxtliyi iki il davam etmiş, kommunistlər hər tərəfdə təkrar Çar Rusiyasının torpaqlarına sahib çıxmış, azəri millətini bölərək və öz-özlərinə qırdıraraq kommunistləşdirmişdi...

Kommunistlərin mövcud vəziyyətə hakim olmaları üzərinə qaçıb Türkiyəyə sığınan Rəsulzadə daha sonra da Sovet hökumətinin Türkiyəyə etdiyi ağır siyasi təzyiqlər nəticəsində buradan ayrılmaq məcburiyyətində qalmışdı. Bəzi Qərb ölkələrində dolaşdıqdan sonra, nəhayət, Polşaya yerləşmiş və bir polyak xanımla (Leyla xanım əfəndi) evlənmişdi. Uzun müddət Polşada qalmışdı. Fəqət siyasi qədəri ondan əl çəkmir, onu hər yerdə izləyirdi. İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Rusiya ilə Almaniya arasındakı o saxta dostluq başlayınca hər iki tərəf Polşanı paylaşmadan əvvəl Rəsulzadə buradan da qaçıb Rumıniyaya sığındı. Burada günlərini həmişə bizlə bərabər səfirliyimizdə keçirirdi. Hamımızla, xüsusilə, səfirimiz Həmdullah Sübhi Tanrıövərlə səmimi dost və yoldaş olmuşdu. Səbəbini bilmirəm, ən çox mənim otağımda oturardı. Bəlkə də, daha geniş və uyğun olduğu üçün otağımda rahat olurdu. Ədəbiyyat onun ikinci məsləyi, sənəti idi. O günlərdə böyük azəri şairi Nizaminin həyatını yazırdı. Rusiya, Orta Şərq və dünya siyasəti haqqında mənə çox dəyərli bilgilər və öyüdlər verirdi. Bu mövzularda məqalələr yazır, Zəki Küneralp bunları alman dilinə çevirir, alman mətbuatına göndərirdik. Bir nüsxəsini də mən alıb saxlayırdım.

Rəsulzadə daha əvvəl Polşada ikən o zamankı Polşa xarici işlər naziri məşhur Albay Bek ilə tanış olub dostlaşmışdı. Albay Bek hücuma məruz qalmazdan əvvəl yurdunu tərk edib Fransaya qaçarkən çox özəl, kiçik və zərif tapançasını bir xatirə olaraq Rəsulzadəyə hədiyyə etmişdi. Rumıniyada Horya Sima üsyanından sonra hökumət xalqı hər növ silahlarını dövlətə təslim etməyə çağırmış və rumın polisi evlərdə silah axtarışı aparmışdı. Əmin bəy də başını dərd almasın deyə bu tapançayı gətirib mənə təslim etmişdi. Sədəf qəbzəli, çox zərif, heç kimin görməyəcəyi şəkildə cibdə saxlanıla bilən, kiçik bir tapança idi. Onu hərbi attaşeliyin kassasında saxlayırdım. Onu iki il sonra bir dəfə istifadə etmişdim. Həyatımı xilas etmişdi. Vacib bir vəzifəyə görə Ankaraya çağırılmışdım, Bolqarıstandan keçərkən Sofiya vağzalında hücuma məruz qalmışdım və bu tapança cibimdə idi. Məni xilas etdi.

Buxarestdəki vəzifəmin sonunda yurda dönərkən Məhəmmədəmin Rəsulzadə bəyi Buxarestdə buraxmışdım. Çox keçmədən almanlar Stalinqrad müharibəsində məğlub olmuş, rus orduları sürətlə Rumıniyaya doğru irəliləməyə başlamışdı. Buna görə də Rəsulzadə yeni bir köçə məcbur olmuş və bəzi almanlarla birgə qaçaraq Almaniyada Mittenvald adlı mühacirlərin düşərgəsində əzab çəkməyə davam etmişdi. Təxminən iki il sonra oradan yazıb bir dostumuz vasitəsilə Türkiyəyə, mənə göndərdiyi məktub onun həyatının qəribə bir dönəmini əks etdirdiyi üçün kitabımızda dərc etmişik.

Bu məktub üzərinə çoxdan yurda dönən Həmdullah Sübhi Tanrıövərin hökumətimiz nəzdindəki təşəbbüsləri və ötən dövrlərdəki kimi onun əmri və mənim də əlaqələrim nəticəsində çox çətinliklə qarşılaşmadan qısa zamanda Rəsulzadə ilə xanımının Türkiyəyə gətirilməsini təşkil etmişdik. Ankaraya yerləşmişdi. Təəssüf ki, bir çox idealist vətənpərvər böyük şəxsiyyətlər kimi o da xəyalındakı siyasi hədəfinə çatmadan ağrılarla dolu kədərli həyatının səbəb olduğu o mənhus xəstəliyə məğlub olaraq Ankarada vəfat etdi. Cəbəcidəki məzarlıqda dəfn olundu. Tanrı rəhmət eləsin! Çox sevdiyim bir türk böyüyü olaraq qəlbimdə yaşayır!

***

M.Rəsulzadənin Kənan Kocatürkə məktubu
Mittenvald
5.VIII.1946

Əzizim Kənan bəy!

İhsan bəyin əzizliyindən istifadə edərək bu məktubu göndərirəm. Sizdən ayrılalı xeyli zaman oldu, həm də necə bir zaman. Başımızdan keçənlərin hekayətini qısa məktuba sığışdırmaq qabil deyildir. Görüşərkən, inşaallah, danışaram.

Vaxtilə yüksək məqama verdiyim yazıda, bilirsiniz, açıqda necə təhlükədə qalacaq on minlərcə türkün müqəddəratına nəzəri-diqqəti cəlb etməyə səy etmişdim. Bu minlərdən bir çoxu qorxduğumuz aqibətə uğradı; orada qalanların bir qismi indi Mittenvalda toplaşaraq, bir an əvvəl Türkiyəyə getmək həsrətindədirlər. İhsan bəyin budəfəki dönüşü sonunda bu həsrətlərin tezliklə sona yetəcəyinə ümid edirlər. Bunların arasında biz də varıq. Yaxınlarda dostlarla görüşəcəyimizə ümid edirik.

Doğrusu, bu qışı da əmniyyətsizlik, işsizlik, mühitsizlik və evsizlik hissinin əzici basqısı altında keçirmək təsəvvürü qarşısında qorxu duyuruq. Nəhayət, öz mühitimizdə, öz işimiz və əməyimizlə yaşamaq və çalışmaq imkanı əldə edə bilməyəcəyikmi?!..

Əzizim Kənan bəy! Leyla ilə daima sizi xatırlayırıq. Sizinlə görüşmək, Suzan xanımın əlini, kiçik Temuçinlə Minenin gözlərini öpmək bizim üçün çox zövqlü bir iş olacaqdır. Fəlakət görmüş bütün türklərin hərəkatı məsələsi, fərzi-mahal olaraq alovlanarsa, o zaman xüsusi təşəbbüslə hərəkat üçün səy edəcəyəm və bu xüsusda dostların vasitəçilik və yardımlarına ümid edəcəyəm.

H.Sübhi bəy əfəndiyə, Səadət xanım əfəndiyə və bütün dostlara bizdən salamlar.
Candan sevgilərlə,

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə

Müəllif: Dilqəm Əhməd,
Teleqraf.com

 


Etiket:
Xəbərlər

39 il əvvəl Parisdə Türkiyə konsulluğunu zəbt edən terrorçu – Sislyan 1988-də İrəvanda baş nazirlər kimi qarşılanıb.  

11.08.2020

Erməni deşifrəsi: Paşinyanın üzünə vurulan tarix silləsi

09.08.2020

Şərqli kənizin oğlu: Da Vinçinin Azərbaycan kökləri
 

08.08.2020

Ərzurumlu erməni qatil – o, Los-Ancelesdə türk diplomatları aldadıb görüşə çağırıb və... güllələyib.  

07.08.2020

102 ilin xatirəsi: Sanki Nuru Paşa qayıdır...

06.08.2020

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

QHT həssas qrupları diqqətdən kənarda qoymadı.  

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyi

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020

ŞƏKİ ÜSYANI İşğalçı rusiya ordusuna bitməyən nifrətin dastanı.

11.07.2020

Prezident İlham Əliyevin çağırışına uyğun olaraq YAP tərəfindən “Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış toponimlərimiz” kitabı nəşr olunub.

09.07.2020

İKİ DİLLİLİK (BİLİNGUALİSM)

08.07.2020

Alman qəzeti İrəvan xanlığından nə yazıb?

08.07.2020

Nazim Hikmətin yeni şeirləri tapıldı -FOTOLAR

06.07.2020

Hitleri qəzəbləndirən, fransız və rus idmançıları peşman edən “Borçalı şiri”

04.07.2020

Semaşko”nun həkimi Hicran Mustafayeva: “Mən cəhənnəmi yerdə gördüm”

04.07.2020

Nazir mənzilindən sürgün düşərgəsinin barakına – Gözəl yazıçı xanım 18 il boyunca iztirablar çəkib.

03.07.2020

Cek Londonun pandemiya ilə bağlı öncəgörməsi
 

02.07.2020

"SÖZÜN XAQANI” HAQQINDA SÖZ  

30.06.2020

Həsən bəy Zərdabinin ailəsi haqqında bilmədiyiniz – Faktlar

28.06.2020

Ermənistanda yetişdirilən “Azərbaycan Türkləri”

28.06.2020

26 iyun Azərbaycanın Milli Ordu Günüdür

26.06.2020

Ağcabədinin Salmanbəyli kəndi Şaumyanın silahdaşının adını daşıyır - ARAŞDIRMA

25.06.2020

Anadoluda erməni etnosu necə ortaya çıxdı?-Şahlar Hacıyev

24.06.2020

Kremlin məmurlarının ölümündə Andropov müəmması-SSRİ tarixinin sirli hadisələri...

23.06.2020

Ermənilər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən uğurlu diplomatı haqda ARXİVLƏRİ AÇDILAR

22.06.2020

Buhenvald düşərgəsində əsirlərə cəhənnəm əzabı yaşadan ər-arvad – biri həşərilik edib, o biri sifilis tutub.

21.06.2020

Nuh yurdu Naxçıvanı erməni hücumlarından qoruyan xilaskar

20.06.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

18.06.2020

Xalqın ən birinci günahı kitab oxumamaqdır.

18.06.2020

Kompleks yanaşma olmazsa, virus pik həddə çatacaq..." - ATU-nun dosenti ilə MÜSAHİBƏ

17.06.2020

15 İyun - Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin xilas günüdür

15.06.2020
Bütün xəbərlər