Xarici ədəbiyyat - İlya Qriqoryeviç Çavçavadze 

15:08 / 31.12.2018

Gürcü şairi, yazıçı, publisisti, knyaz (1837-1907).

Gürcü yazıçısı və mütəfəkkiri İlya Çavçavadze Rusiyanın ali məmurlarına müraciətində belə yazmışdı: "Zati-aliləri, erməni əhalisinin mərkəzi rus torpaqlarında məskunlaşdırılmasına icazə verməyin. Ermənilər elə zaddırlar ki, bir neçə on il rus ərazisində yaşadıqdan sonra dünyaya car çəkəcəklər ki, bu torpaqlar, guya ki, onların ata və babalarınındır".

Gürcü yazıçısının " Yeni il " hekayəsini sizə təqdim edirik.

 

 

Yaxşı yadımdadır; uşaq vaxtı ilin son gecəsinin gəlməsini necə ürək çırpıntıları ilə gözləyirdik.


İlin axır gecəsi balaca kəndimizdə bizim - iki bacı, üç qardaşın çolpa kimi ata-anamızın qanadları altına sığınmağımız indiki kimi yadımdadır.


O gün bizi nə gizlənpac, nə də qartopu oyunları, nə qarda atılıb-düşmək, nə də qaçmaq maraqlandırırdı.


Fikrimiz-zikrimiz səhərin açılmasında olurdu, elə hey səhəri düşünür, səhərin eşqi ilə yaşayırdıq.


Evdə bu qədər mer-meyvə, şirniyyat ola-ola, bayırda nə işimiz vardı. Otaqların içində xısınlaşırdıq: burda hər nə desən var.


Bir tərəfdə doşab qaynayır, digər tərəfdə qozinaq hazırlamaq üçün badam və cövüz təmizləyirdilər; bu yanda kəhrəba rəngli bal sanki bizi səsləyirdi: gəlin, ağzınızı şirinlədin, o yanda anamızın buxarıda əritdiyi bal elə bil deyirdi: səhərə qədər bir təhər dözün, bu axşam mən sənin üçün əriyirəm.


Biz bu qədər naz-nemətin bolluğu içində gözütox halda o tərəf-bu tərəfə qaçışır, fürsət tapan kimi bal olan qaba barmaq batırıb yalayar və özümüzü dünyanm ən xoşbəxt uşaqları sanardıq.


Gülüşün, qəhqəhənin, eyni zamanda anamızın könülsüz-könülsüz bizi məzəmmət etməsinin sonu görünmürdü. Hiss edirdik ki, nə atamız, nə də anamız bizə ürəkdən acıqlanmırlar.


Elə buna görə də nazlanır, onlara qısılır, onlara ərk eləyirdik. Ən böyüyümüzün on iki yaşı ancaq olardı.


O vaxtdan çox illər keçib və nə qədər yaxşı günləri özü ilə yuyub aparıb. Ata-anamız, iki qardaşımız, azacıq sonra bir bacımız arı sönən kimi söndü, bir-birinin ardınca qırıldı.


Bu fani dünyada bir qardaş və bir bacı qalmışıq. İndi ikimizin də saçlarımıza dən düşüb. Hər Yeni il gələndə yaşımızın bu vaxtında da nəmli gözlərim məni istər-istəməz keçmişlərə qaytarır.


Olub keçənlər gözlərimin qarşısma gəlir. Özümü o balaca kəndimizdə, o totuq bacı-qardaşlarımın əhatəsində hiss edirəm. Ata-anamın öz balalarını necə şirin-şirin əzizlədiklərini, uşaqların körpə sevinci ilə onların qucaqlarına necə sıçradıqlarını görürəm.


Qulaqlarımda balaca bacımın, kiçik qardaşımın göyərçin kimi baş-başa verib quqquldaşmaları, anamın öyüd-nəsihəti, atamın şirin ləhcəli söhbətləri səslənir. İndi bunların hamısı mənə şirin yuxu kimi görünür.


Qəlbimdə bu qədər acılı-şirinli xatirələr qoymuş o balaca kənddəki beş qəbirin hər birində bu gün qəlbimi göynədən əzizim uyuyur.


Qəbirlərdə anam, atam, iki qardaşım və bir bacımla birlikdə mənim də uşaqlığım, xoşbəxtliyim dəfn olunub. Ah, uşaqlıq da, xoşbəxtlik də quş kimi uçub gedib və bir də heç zaman qayıtmayacaq.


O xoşbəxt günlər keçib, daha qayıdan deyil. Ötən günlər qəlbi öz ağrısı ilə göynədir və bəzən bu göynərtini ən parlaq sevincə də dəyişməzsən.


Bu yanğının ağrısı da o günlərin göz yaşı kimi şirindir. Burada qəm sevincə, kədər şadlığa qarışaraq elə bir göynərti, çılğın sevinc nidaları yaradır ki, hər ikisinin səbəb olduğu göz yaşları bir-birinə qarışır.


Kimsə haçansa çox gözəl deyib: ehtizaz doğuran xoşbəxtlik də bir ağrıdır ki, həmin bu ağrı da məhz belə ehtizazdır.


İlin axır günlərindən biri yaddaşımda daha möhkəm həkk olunub. Bilmirəm sabahkı günün intizarındanmı, bilmirəm atılıb-düşməyimizdənmi biz balacaların gözlərinin yuxusu ərşə çəkilmişdi.


Anamızm əl-ayağına dolaşmamağı, uzanıb yatmağı dönə-dönə xatırlatmasına məhəl qoymayıb, əlimizi boğazımıza çəkərək yalvarırdıq: ana, qadan alım, bizi qovma, yuxumuz gəlmir.


Anamın başı qozinaq və doşab hazırlamağa qarışdığından qapının önünə badam, qoz, bal ilə içi dolu olan badyalar və sinilər düzülmüşdü. Atam otaqda qəlyan çəkə-çəkə nə iləsə məşğul idi.


Cəm və sinilərin arasında qırğı kimi səkən kiçik bacım necə oldusa, onlardan birinə toxunub qabı yerə aşırdı.


Anam ağzı üstə çevrilmiş bal qabını görən kimi bərk hirslənib atama acıqlandı:


Allah xatirinə, bir bunları başımdan rədd elə!.. O biri otağa çək, apar bunları, nağıldan-zaddan danışıb başlarını qat, bəlkə yatıb məni rahat buraxalar.


Atam yaxşı nağıllar bilirdi və biz də onun söylədiyi nağıllara maraqla qulaq asardıq.


Anamın ağzından nağıl sözünü eşidən kimi kişinin başına cormalaşdıq, kimimiz ayaqlarını qucaqladıq, kimimiz çuxasının ətəklərindən yapışıb çəkə-çəkə o biri otağa apardıq.


- Sənin qadan alım, ata, bizə nağıl söylə, bəlkə yuxumuz gələ. Yoxsa, anam ordan qovur, sən də burda nağıl söyləmək istəmirsən, - deyib kişinin o yan-bu yanında fırlanmağa başladıq.


- Yaxşı, siz deyən olsun. Ancaq diqqətlə qulaq asın.


Odunu çırtaçırtla yanıb ətrafa qığılcımlar səpələyən buxarının yanında bir uzun taxt qoyulmuşdu. Atam taxtın üstündə bardaş qurub oturdu. Biz də onun ətrafına söykəndik.


Ən balacamız başını atamın dizinə söykəyərək, üzünü əlləri arasına alıb, moruq kimi qap-qara, şəvə kimi zil-qara gözlərini kişinin ağzına zillədi: elə bil nağıla doğrudan da qulaq asacaqdı. Halbuki o da, ondan bir yaş böyük qardaşım da elə bir-iki kəlmədən sonra dərhal şirin yuxuya gedirdilər.


Atam nağılına belə başladı:


Mən əvvəllər də sizə dönə-dönə nəql eləmişəm ki, iranlılar bizim ölkəmizə çox düşmənçilik edirmişlər.


Bizə rahatlıq vermir, gah bu yandan, gah o yandan basqına gəlir, biz də nə ki, bacarırdıq, gücümüz nəyə çatırdısa onlara qarşı mübarizə aparır, vuruşurduq.


Hamı Vətənini sevərdi, mənim balalarım, Vətən darda olanda onun müdafiəsindən boyun qaçıran çətin tapılardı.


Vətən uğrunda çoxları canından keçər, çoxları vuruşmalarda ad-san qazanar, çoxları öz igidlikləri ilə ürəklərdə əbədi məskən salardılar. Bax, indi sizə belə igidlərdən biri barədə hekayə danışacağam. Siz bu hekayəni yadınızda yaxşı saxlayın.


II


Bir vaxt bizim Kartli çarı on birinci Giorgi adlı padşahımız varmış. O zaman qızılbaşların padşahı Şah Sultan Hüseyn imiş.


Bu padşah böyük qoşunla öz sərkərdəsini bizim üstümüzə göndərir ki, Gürcüstanı zəbt edib öz torpaqlarına qatsın. Bizimkilər də o saat qoşun toplayıb düşmənə qarşı müharibəyə qalxırlar. Bir-birinə düşmən olan iki qoşun üz-üzə dayanır.


Bir tərəfdə qızılbaşlar, o biri tərəfdə isə gürcülər. Dava başlanır. Davanın necə qurtarması barədə söhbət sonraya qalsın. Bu, uzun əhvalatdır. Mən bu vuruşmadan sizə yalnız bir əhvalat danışacağam.


Döyüşün qızğın çağında qızılbaşlardan bir nəfər qoşundan ayrılıb atını lap bizim tərəfə sürərək təkbaşına meydan sulamağa başlayır. Cıdıra çıxmış kimi atını bizimkilərin gözləri qarşısında elədən-elə, belədən-belə səyirdərək döyüşməyə adam istəyir. Qızılbaşın bu hərəkəti bizimkilərin qəlbinə toxunur.


- Bir ona baxın, ona, görün, necə də özündən çıxır! Olmaya bizi adam yerinə qoymayır, niyə belə qorxub çəkinmədən ortada gərdiş edir,- deyə bizimkilər ordan-burdan səslənirlər.


Bizim qoşundan bir nəfər gənc atını mahmızlayıb düz qızılbaş əsgərinin qarşısına sürür. Qızılbaş nizəsini gəncin sinəsinə sancaraq atdan salır və cəsədini torpağa sərir.


- Onun qanını yerdə qoysam, bu papaq mənə haram olsun, anamdan əmdiyim süd mənə haram olsun, burnumdan gəlsin, - başqa bir nəfər çığırıb atını dərhal qızılbaş əsgərin üstünə sürür. Qızılbaş onu da atdan salaraq, qələbədən ruhlanıb meydanda daha həvəslə at oynatmağa başlayır. İranlı üçüncünü, dördüncünü, beşincini də beləcə qırıb tökür. Bir-birindən cəsur və igid oğlanları həyatdan məhrum edir. Gürcülər daha da narahat olmağa başlayırlar: "Bu namusu necə qəbul edək, geri nə adla qayıdaq”. Bilməyirlər nə etsinlər. Hamı qorxudan sükuta qərq olur. Döyüşə çıxmağa heç kəs cürət etmir. Qızılbaş isə atını meydanda oynadır, cıdıra çıxmış kimi var-gəl edir, bu qədər gürcünü eyninə də almır.


- Nikoloz haradadır, Nikoloz! - gürcülər çığırışırlar. — Əlac eləsə, yalnız o edəcək, yoxsa bu iranlı bizim hamımıza arvad ləçəyi bağlatdırıb evə yola salacaq.


- Nikoloz Qostaşabişvili, Nikoloz! - Bizimkilər ordan-burdan bağırışırlar.


Sən demə, Qostaşabişvili elə bu zaman davanın qızğın yerində imiş.


Bu bağırtıları eşidib vuruşa ara verir. Bizimkilər onun başına yığışaraq basıldıqlarını danışanda o, çuxasının ətəyi ilə qılıncının qanını təmizləyirmiş. Doğrudur, Qostaşabişvili çox adlı-sanlı igid imiş, lakin o vaxt artıq qocalıq yaxasını tanıyıbmış, qollarında əvvəlki güc, dizində əvvəlki taqət yox imiş.


- Bu qoca vaxtımda onunla döyüşə girməyə məndə qüvvət hardadı, - Qostaşabişvili gənclərə üz tutur, - görmürsünüz, bığ yeri yenicə tərləyib, kişi aslana bənzəyir.


- Beş igidimizi öldürdü, onların qanını yerdə qoyma. O dinsizin qarşısında başımızı aşağı eləmə! - Bizimkilər ona yalvarırlar.


Qostaşabişvili Allahı köməyə çağıra-çağıra yəhərə qalxıb kəhəri mahmızlayır. At sürərək bir göz qırpımında onu düz igidin qarşısına çatdırır.


Qızılbaş nizəsini işə saldıqda, Qostaşabişvili qolunu qabağa verib nizənin ucunu kənara itələyir. O, bunu elə sürətlə edir ki, yerlərdən alqış sədaları qopur.


Qızılbaş ikinci dəfə hücuma keçənədək Qostaşabişvili atını onun üstünə şahə qaldırır, bir-iki güclü zərbə ilə onu atdan salıb ayağa durmağa imkan verməyir. Sonra Qostaşabişvili özü atdan sıçrayıb qızılbaşı ayağa qaldıraraq deyir:


- Qorxma, sənin başını kəsməyəcəyəm. Səni igidliyinə görə bağışlayıram. Sənin kimi igidi öldürmək günahdır. Get, yolun uğurlu olsun.


- Mən də həyatı yalnız və yalnız sənin kimi igiddən peşkəş alardım, - deyə qızılbaş cavab qaytarır, sonra salam verib uzaqlaşır.


1880-ci il


Gürcü dilindən Emin Mahmud tərcümə edib


Oxu Zalı


Etiket:
Xəbərlər

Dünya siyasətçilərinin Heydər Əliyev haqqında səmimi fikirləri...

15.06.2019

Dövlətimizin və müstəqilliyimizin xilaskarı

15.06.2019

Meyitlərin altından sağ çıxan dünyaca məşhur azərbaycanlıdan İNANILMAZ SÖZLƏR: 27 il öncə Şuşada...

14.06.2019

“Atamı yalnız qışda görürdük”– Mirzə Cəlilin Polşadakı ailəsi ilə EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ (FOTOLAR)

13.06.2019

Abdal - Təsəvvüfün (Sufizmin) əsası kimi

12.06.2019

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” – MÜSAHİBƏ

12.06.2019

Hitler və Stalinin dərdindən divanə olduğu AGENT QADIN – MARAQLI FAKTLAR

11.06.2019

İslam dünyasına sərt senzura necə gəldi - Əl-Fərabi

11.06.2019

Qədim Türklərdə SIRĞA

10.06.2019

Azərbaycanda çadra əleyhinə hərəkat - Səriyyə Xəlilovanın Bakını ayağa qaldıran qətli

10.06.2019

İrəvan ədəbi mühitinin XIX əsr və XX əsrin 20-ci illərini əhatə edən dövrünün tarixi özünəməxsusluğu

08.06.2019

Müşfiqli günlərim

08.06.2019

Tofiq Yusifin şeirləri

07.06.2019

AĞKİLSƏ

07.06.2019

Puşkin və Düma eyni adam imiş - VERSİYA

06.06.2019

İrəvanda erməni dövləti necə yaradıldı? - ARAŞDIRMA – II HİSSƏ

06.06.2019

Vaqif Səmədoğlu şeirləri

05.06.2019

İrəvanda erməni dövləti necə yaradıldı? - ARAŞDIRMA - YENİ SƏNƏDLƏR
I hissə

05.06.2019

Nazim Əhmədli: - Mən həmişə demişəm ki, biz özümüz yadplanetliyik. Bizi kainatdan yer kürəsinə atıblar.

04.06.2019

Şahbulaq Qıfılı saray kompleksi - Qarabağ abidələri

03.06.2019

QƏHRƏMAN DÖYÜŞÇÜNÜN QƏHRƏMAN XANIMI

03.06.2019

Fəlsəfə - Bernard Şou
(1856-1950)
Görkəmli irland dramaturqu və romançısı, Nobel mükafatı laureatı.

02.06.2019

NÖVRƏS İMAN YARADICILIĞINDA HƏZRƏT ƏLİ (Ə.) VƏ ƏHLİ-BEYT (Ə.) SEVGİSİ

31.05.2019

Mirzə Ələkbər Sabirin ilk və son müsahibəsi: “Başda o böyükdür, yaşda mən”

31.05.2019

Ermənilər özlərinə necə tarix uydurub? - Fransız tarixçidən şok

30.05.2019

Rəsulzadənin yaxın dostu olan Kəngərlinın qızı İNANILMAZ SİRLƏRİ AÇDI: Leyla xanım… – MÜSAHİBƏ

29.05.2019

MƏHƏMMƏD ƏMİN RƏSULZADƏ

28.05.2019

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurucularının məzarları

28.05.2019

Ustad Aşıq Hacı Göyçəlinin yeganə müsahibəsi...

27.05.2019

TÜRKİYƏNİN İLK QADIN VƏKİLİ – ŞUŞALI QIZ

26.05.2019

İlanqaya

25.05.2019

EL YERİDİ, 
YALQIZ QALDIN SƏHRADA...
(Dədə Ələsgərin ruhuyla söhbət)

25.05.2019

Firuz Göyçəsizin şeirləri

24.05.2019

Qərbi Azərbacanım - mənim vətənim 

24.05.2019

Fukidid ‒ Milos dialoqu

23.05.2019

Anton Çexovun Qardaşına Yazdığı Məktub

23.05.2019

Ərtoğrol Cavid - Ölümə tərk edilən...

22.05.2019

Ağ Aşıq Allahverdinin şeirləri

22.05.2019

Musa Yaquba camaat az qala ürəyini verməyə hazırdır, durub iki min manat verirlər.

21.05.2019

Dünənki Qərbi Azərbaycan tariximizdən və Göyçə ziyalılarından xatirə.

21.05.2019

Qızı Əhməd bəy Ağaoğlu haqqında

20.05.2019

Kiçik bir zaman kəsiyində rayon mərkəzi Spitak şəhəri, qonşu kəndlər, o cümlədən Qursalı kəndimiz yer üzündən silindi- Vaqif Namazov

19.05.2019

Göy üzünün şairi

18.05.2019

Bizsiz Laçın işğaldan sonra (FOTO)

18.05.2019

Türkün qədim yurdu- İrəvan Xanlığının tarixi

17.05.2019

Bilmək və inanmaq arasında - Nəyə inanırıq, nəyi bilirik?

16.05.2019

Qoşabulaq kəndindən II dünya müharibəsində həlak olan və itkin düşən soydaşlarımız

16.05.2019

Üzeyir Hacıbəyov aşıq sənəti haqqında

15.05.2019

Ardanış kolxozu və sədrləri

15.05.2019

Həyat yoldaşı ilə birgə güllələnən Sovet İttifaqı qəhrəmanı, gənc general kimdi?

14.05.2019
Bütün xəbərlər