Qorki və Stalin münasibətləri haqqında çoxlarının bilmədiyi faktlar

16:54 / 24.11.2019

Bütün dahi insanlar kimi o da qəribə insan olub. Gah bolşevikləri dəstəkləyib, gah amansızcasına tənqid edib, gah həbs edilənlərin müdafiəsinə qalxıb, gah da repressiyalara haqq verib...

Stalin və Qorki çox yaxın olublar. Hətta dostların bəzi “vərdişləri” də oxşayıb. Rəhbər işdə və evdə dəyişikliyi xoşlamayıb. Qorki də sabitliyi sevib. Onun Ryabuşinskidə, İtaliyada və Krımdakı evlərində iş otaqları demək olar ki, eyni olub. Onunla bağlı belə bir zarafat da vardı: “Qorki hər yerə iş kabinetini özü ilə aparır”.

Rəhbər proletar yazıçının evinə qonaq getməyi xoşlayırdı. Məhz Stalinin əmri ilə yazıçının Maloy Nikitskidəki evi qapalı əraziyə çevrildi.
Rəhbərin iki sözü daha məşhurdur. 26 oktyabr 1932-ci ildə Stalin Sovet yazıçıları Birliyinin üzvləri ilə görüşdə tarixi ifadə işlətmişdi: “Yazıçılar insan ruhunun mühəndisləridirlər”.

Digər görüş isə öz əksini sənət əsərində - daha dəqiq rəsm əsərində tapıb. “Qorki Stalinə, Molotova və Voroşilova kitab oxuyur”.
Qorki həmin vaxt onlara “Qız və ölüm” nağılını oxuyurmuş. Bu vaxt rəhbər deyib: “Bu nağıl “Faust”dan (Höte) daha güclüdür. (Sevgi ölümə qalib gəlir). Məhz bu ifadə məmurları məcbur etdi ki, dərsliklərə Faust salınsın.

Stalin və Qorki dostluğunun zirvəsi 30-cu illərin əvvəllərində olub. Bu barədə siyasi büro iclasının protokollarında yazılıb. 1931-ci ilin martından 1932-ci ilin oktyabrına qədər “A.M.Qorki ilə bağlı məsələlər”ə düz 11 dəfə baxılıb. Lakin sonrakı üç il yarımda yazıçının ədəbiyyatla bağlı yalnız iki qeydi müzakirə edilib. Yəqin ki, İosif Vissarionoviç klassikadan soyuyub.

Bu münasibətlər barədə ən yaxşı kitab Maksim Qorkinin redaktəsini etdiyi “Stalin adına Belomorsk-Baltik kanalı” kitabı olub. Kitabda da onlar arasındakı qırğınlıq nəzərə çarpır.


Əvvəlcə Qorki sadəcə olaraq “iddia” edirdi ki, Stalin İliçin varisidir:
“Dünyada İosif Stalinin əhəmiyyəti necə də fasiləsiz və sürətlə artır... Gözəl formalaşmış iradə, böyük nəzəriyyəçinin kəskin ağlı, istedadlı sahibin cəsarəti, insan keyfiyyətlərini çox incəliklə hiss edən və bu keyfiyyətlərin ən yaxşısını tərbiyələndirən əsl inqilabçı intuisiyası müəyyən yüksəkliyə birinci qalxmağa mane olanlara qarşı amansızcasına mübarizə ona Lenini əvəzləməyə imkan verdi”.

Stalin bütün Avropada məşhur olan Qorkinin hörmətindən repressiyalara bəraət vermək üçün istifadə edirdi.
Bundan başqa, Belomorkanal haqqında danışarkən Qorki sovet penitensiar sisteminin “məğzini” də açıqlayırdı...
“Bu keçmiş düşmənlərin işçi sinfinin keyfiyyətli üzvünə, hətta dövlət üçün lazımlı əməyin entuziastlarına çevrilməsinə xidmət edən əla təcrübədir. Dövlət tərəfindən tətbiq edilən islahçı-əməkçi siyasət bir daha parlaq şəkildə özünü təsdiq etdi”.

Qorkinin ölümünün ətrafında çox söz-söhbətlər yarandı. Əvvəlcə zəhərlənmə versiyası önə sürüldü. Bu versiyanın oduna yağ tökən faktlar isə o dəqiqə özünü göstərdi. Belə ki, yazıçı ölən kimi elə oradaca, nahar stolunun üstündə yarılmışdı. Beyni beyin insitutuna göndərilmişdi, qalıqlarını isə o dəqiqə Kreml Divarları yanında dəfn etmək üçün yandırmışdılar.

Bütün məsuliyyət isə xalqlar rəhbərinin üstündə qaldı. Çünki onunla Qorki arasında münasibətlər pozulanda söz-söhbət düşmüşdü ki, yazıçı artıq represssiyaları həddindən ziyadə hesab edib, İtaliyaya qayıtmaq istəyirmiş.

1938-ci ilin martında artıq rəsmi versiyanı açıqlamaq vaxtı gəlmişdi. Deyilirdi ki, o “Antisovet trotskisist blok” prosesi zamanı xalq düşmənləri tərəfindən öldürülüb. SSRİ-nin prokuroru Vışinskinin 60 səhifəlik nitqinin 16 səhifəsi “Sovet dövlətinin ictimai xadimləri S.M.Kirov, V.R.Menjinski, V.V.Kuybışev, A.M.Qorkinin ölümünə” həsr edilmişdi. Beləcə Qorki birdən birə-ali rəhbərlərlə bir sırada oldu.
Çıxışda hər şey vardı: həm “məhkumların etirafları və Qorkinin öldürmə səbəblərinin analizi, “qətlin” təsviri”.

Prokuror Andrey Vışinski deyirdi:


“Bessonov deyir ki, o, 1934-cü ildə Parisdə Qorkiyə nifrət edən Trotski (Qorki də ober banditə, beynəlxalq casusa və xəyanətkar Trotskiyə nifrət edib) ilə görüşəndə Trotski dedi ki, Qorkini nə olursa olsun, kənarlaşdırmaq lazımdır. Dedi ki, Qorki Stalinin yaxın dostu kimi və partiyanın baş xəttinin aparıcısı kimi çox məşhurdur”.

Sonra prokuror öz-özünə sual verir ki, niyə və necə SSRİ-də belə sui-qəsd baş verə bilər: “Onlar Qorkini öldürmədən necə siyasi aktivlikdən kənarlaşdıra bilərdilər?”

Sonra Vışinski Sovet hökümətinin keçmiş rəhbəri Aleksey Rıkovun istintaq protokolunu oxuyur: “Siz A.M.Qorkini necə təcrid etmək istəyirdiniz? Bunu yalnız bir yolla etmək olardı - Qorkini öldürməklə”.

Əslində burada həqiqət niyəsə üzə çıxmır. Axı Qorki 1935-c ildən “dahi proletar yazıçının təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə” ev həbsində idi. Vışinski isə gah zəhərlənməkdən danışır, gah da deyir ki, müalicə düzgün aparılmayıb. Sonda o, anonim ekspertlərin rəylərinin üstündə dayanır ki, Qorkini böyük miqdarda ürək dərmanı verməklə öldürüblər. Nəticədə “zəhərlənmə” ilə bağlı çekist Yaqoda, Kryuçkova və Bulanovadan tutmuş, həkimlərə qədər hər kəs güllələndi...(karabakhmedia.az)

Aleksey Boqomolov
Tərcümə etdi: Gülər


Etiket:
Xəbərlər

Eşq bir sirdir...

06.12.2019

Vəzir Orucovun atası İsgəndər Həmidovu silləynən vurdu... - Asim Qasımov 

04.12.2019

Xəzərin “udduğu” neftçilər - Dəhşətli hadisədən 4 il keçdi

04.12.2019

Kişilik simvolu və Cahandar ağa

04.12.2019

Almaniya ordusunun qorxusu – Hitler türkiyəli generallarla niyə görüşmüşdü... (FOTOLAR)

03.12.2019

Ermənilərin köçürülməsinə qarşı Naxçıvanda Keçili üsyanı

02.12.2019

Rus çarları ermənilərə niyə nifrət edirdilər? 

30.11.2019

MƏRHƏMƏTƏ ATILAN GÜLLƏ

29.11.2019

Yaratdığı təriqətlə 900 insanın bir gündə intihar etməsinə səbəb olan Cim Cons – Qatil, yoxsa kahin? - FOTO

28.11.2019

Dərbənddə doğuldu, Bakıda dəfn edildi – teleqüllənin təşəbbüskarı olan general Rəsulbəyovun həyat yolu

27.11.2019

“XƏZİNƏ” Milli Mükafatı sahiblərinə təqdim edilib – FOTOLAR

27.11.2019

Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi şeir müsabiqəsi keçirib

27.11.2019

SSRİ-nin birinci xanımı olan bakılı qızın intiharı – General Qusevin işvəkar arvadının baiskarlığı

26.11.2019

"Erməni soyqırımı" yoxdur deyən fransız yazar: "Bir azərbaycanlı ilə görüşdüm, hönkür-hönkür ağlayırdı" - FOTOLAR,VİDEO

26.11.2019

Unutqanlıq, yaxud tarixi unutqanlığın ibrət dərsi - BİRİNCİ YAZI

25.11.2019

Azərbaycanlı jurnalist Şuşadan yazdı...

25.11.2019

Qorki və Stalin münasibətləri haqqında çoxlarının bilmədiyi faktlar

24.11.2019

 NƏRİMANLI KƏNDİNİN ŞƏHİD KÜNBƏZİ

22.11.2019

Cəsədi döyüş meydanında qalan 19 yaşlı şəhid - Milli Qəhrəman Mehman Sayadov

22.11.2019

Rəsulzadə Türkiyədən niyə getdi?

21.11.2019

Qarakənd faciəsinin gizli məqamları: Əslində nə baş vermişdi? - Şahidlər danışır

20.11.2019

ABŞ-ı 1 trilyon ziyana salan azərbaycanlı general - 25 İLLİK SİRR

20.11.2019

Bu gün həyatdan nakam getmiş şair Zərdüşt Şəfinin doğum günüdür

19.11.2019

Sufilik və Hürufilik

19.11.2019

Tarixçi Həcər haqqında iddiaları alt-üst etdi: “Onun erməniyə ərə getməsi...”

18.11.2019

ELNUR İRƏVANLI- şeirlər

17.11.2019

Milli Dirçəliş Günü

17.11.2019

Atam getmişdi ki, Səməd Vurğunu Göyçəyə - Aşıq Ələsgərin qəbrini ziyarət etməyə gətirsin - Əhliman Əmiraslanov

16.11.2019

Himnimiz necə tapıldı?

15.11.2019

Mustafa Kamal Atatürk Britaniya kəşfiyyatının hesabatlarında: onun haqqında nə deyilirdi?

14.11.2019

Türkiyənin hərb tarixinə adını yazdırmış generalımız - Hüseyn xan Turqut

12.11.2019

Albanların xiristanlığı qəbul etməsi

07.11.2019

Yarımçıq qalmış sevgi və ya sovetlərin üç körpə qıza etdikləri sitəm...

07.11.2019

Ailəsindən küsən, tənha yaşayıb tənha ölən Xalq artisti

06.11.2019

Şah İsmayıl əslində necə öldü? – Şok versiyalar

06.11.2019

Klounların təzim etdiyi, xristianlığı qəbul edən qeyri-adi titullu aktyorumuz...

05.11.2019

"Rəsulzadənin tapançası məni xilas etdi..." - Türk zabitin xatirələri - FOTOLAR

04.11.2019

Xruşşov dövrünün Qarabağ şəhidi - FOTOLAR

04.11.2019

Dronqo kimdir?

01.11.2019

O, Xalq yazıçısı adından çox nökər olmağına sevinmişdi – Maraqlı faktlar

01.11.2019

Bir taleyin oyununda iki böyük türk – ARAŞDIRMA

31.10.2019

Xaricdə yüksək vəzifə tutan azərbaycanlılar - SİYAHI

30.10.2019

“Mən türkəm, bu qədər” - Nobel mükafatçısının HƏYAT HEKAYƏTİ

30.10.2019

İnterneti rədd etmək mümkündürmü? - Umberto Eko yazır...

29.10.2019

Rus dili

29.10.2019

Üzünə Bəxtiyar Vahabzadənin tüpürdüyü general: – “Özümü xoşbəxt hesab edirəm ki, bu adama əl qaldırmadım”

28.10.2019

Amerikalı ravvin erməniləri ifşa etdi

28.10.2019

Qan gölü, əmirə kəllə hədiyyəsi, yerlə yeksan olan tarix... – III YAZI

28.10.2019

Hitlerin əsgəri, Stalinin məhbusu olan Azərbaycan aşığı

25.10.2019

Hüseyn Cavid əbədiliyi

24.10.2019
Bütün xəbərlər