Qorki və Stalin münasibətləri haqqında çoxlarının bilmədiyi faktlar

16:54 / 24.11.2019
Baxılıb: 1032

Bütün dahi insanlar kimi o da qəribə insan olub. Gah bolşevikləri dəstəkləyib, gah amansızcasına tənqid edib, gah həbs edilənlərin müdafiəsinə qalxıb, gah da repressiyalara haqq verib...

Stalin və Qorki çox yaxın olublar. Hətta dostların bəzi “vərdişləri” də oxşayıb. Rəhbər işdə və evdə dəyişikliyi xoşlamayıb. Qorki də sabitliyi sevib. Onun Ryabuşinskidə, İtaliyada və Krımdakı evlərində iş otaqları demək olar ki, eyni olub. Onunla bağlı belə bir zarafat da vardı: “Qorki hər yerə iş kabinetini özü ilə aparır”.

Rəhbər proletar yazıçının evinə qonaq getməyi xoşlayırdı. Məhz Stalinin əmri ilə yazıçının Maloy Nikitskidəki evi qapalı əraziyə çevrildi.
Rəhbərin iki sözü daha məşhurdur. 26 oktyabr 1932-ci ildə Stalin Sovet yazıçıları Birliyinin üzvləri ilə görüşdə tarixi ifadə işlətmişdi: “Yazıçılar insan ruhunun mühəndisləridirlər”.

Digər görüş isə öz əksini sənət əsərində - daha dəqiq rəsm əsərində tapıb. “Qorki Stalinə, Molotova və Voroşilova kitab oxuyur”.
Qorki həmin vaxt onlara “Qız və ölüm” nağılını oxuyurmuş. Bu vaxt rəhbər deyib: “Bu nağıl “Faust”dan (Höte) daha güclüdür. (Sevgi ölümə qalib gəlir). Məhz bu ifadə məmurları məcbur etdi ki, dərsliklərə Faust salınsın.

Stalin və Qorki dostluğunun zirvəsi 30-cu illərin əvvəllərində olub. Bu barədə siyasi büro iclasının protokollarında yazılıb. 1931-ci ilin martından 1932-ci ilin oktyabrına qədər “A.M.Qorki ilə bağlı məsələlər”ə düz 11 dəfə baxılıb. Lakin sonrakı üç il yarımda yazıçının ədəbiyyatla bağlı yalnız iki qeydi müzakirə edilib. Yəqin ki, İosif Vissarionoviç klassikadan soyuyub.

Bu münasibətlər barədə ən yaxşı kitab Maksim Qorkinin redaktəsini etdiyi “Stalin adına Belomorsk-Baltik kanalı” kitabı olub. Kitabda da onlar arasındakı qırğınlıq nəzərə çarpır.


Əvvəlcə Qorki sadəcə olaraq “iddia” edirdi ki, Stalin İliçin varisidir:
“Dünyada İosif Stalinin əhəmiyyəti necə də fasiləsiz və sürətlə artır... Gözəl formalaşmış iradə, böyük nəzəriyyəçinin kəskin ağlı, istedadlı sahibin cəsarəti, insan keyfiyyətlərini çox incəliklə hiss edən və bu keyfiyyətlərin ən yaxşısını tərbiyələndirən əsl inqilabçı intuisiyası müəyyən yüksəkliyə birinci qalxmağa mane olanlara qarşı amansızcasına mübarizə ona Lenini əvəzləməyə imkan verdi”.

Stalin bütün Avropada məşhur olan Qorkinin hörmətindən repressiyalara bəraət vermək üçün istifadə edirdi.
Bundan başqa, Belomorkanal haqqında danışarkən Qorki sovet penitensiar sisteminin “məğzini” də açıqlayırdı...
“Bu keçmiş düşmənlərin işçi sinfinin keyfiyyətli üzvünə, hətta dövlət üçün lazımlı əməyin entuziastlarına çevrilməsinə xidmət edən əla təcrübədir. Dövlət tərəfindən tətbiq edilən islahçı-əməkçi siyasət bir daha parlaq şəkildə özünü təsdiq etdi”.

Qorkinin ölümünün ətrafında çox söz-söhbətlər yarandı. Əvvəlcə zəhərlənmə versiyası önə sürüldü. Bu versiyanın oduna yağ tökən faktlar isə o dəqiqə özünü göstərdi. Belə ki, yazıçı ölən kimi elə oradaca, nahar stolunun üstündə yarılmışdı. Beyni beyin insitutuna göndərilmişdi, qalıqlarını isə o dəqiqə Kreml Divarları yanında dəfn etmək üçün yandırmışdılar.

Bütün məsuliyyət isə xalqlar rəhbərinin üstündə qaldı. Çünki onunla Qorki arasında münasibətlər pozulanda söz-söhbət düşmüşdü ki, yazıçı artıq represssiyaları həddindən ziyadə hesab edib, İtaliyaya qayıtmaq istəyirmiş.

1938-ci ilin martında artıq rəsmi versiyanı açıqlamaq vaxtı gəlmişdi. Deyilirdi ki, o “Antisovet trotskisist blok” prosesi zamanı xalq düşmənləri tərəfindən öldürülüb. SSRİ-nin prokuroru Vışinskinin 60 səhifəlik nitqinin 16 səhifəsi “Sovet dövlətinin ictimai xadimləri S.M.Kirov, V.R.Menjinski, V.V.Kuybışev, A.M.Qorkinin ölümünə” həsr edilmişdi. Beləcə Qorki birdən birə-ali rəhbərlərlə bir sırada oldu.
Çıxışda hər şey vardı: həm “məhkumların etirafları və Qorkinin öldürmə səbəblərinin analizi, “qətlin” təsviri”.

Prokuror Andrey Vışinski deyirdi:


“Bessonov deyir ki, o, 1934-cü ildə Parisdə Qorkiyə nifrət edən Trotski (Qorki də ober banditə, beynəlxalq casusa və xəyanətkar Trotskiyə nifrət edib) ilə görüşəndə Trotski dedi ki, Qorkini nə olursa olsun, kənarlaşdırmaq lazımdır. Dedi ki, Qorki Stalinin yaxın dostu kimi və partiyanın baş xəttinin aparıcısı kimi çox məşhurdur”.

Sonra prokuror öz-özünə sual verir ki, niyə və necə SSRİ-də belə sui-qəsd baş verə bilər: “Onlar Qorkini öldürmədən necə siyasi aktivlikdən kənarlaşdıra bilərdilər?”

Sonra Vışinski Sovet hökümətinin keçmiş rəhbəri Aleksey Rıkovun istintaq protokolunu oxuyur: “Siz A.M.Qorkini necə təcrid etmək istəyirdiniz? Bunu yalnız bir yolla etmək olardı - Qorkini öldürməklə”.

Əslində burada həqiqət niyəsə üzə çıxmır. Axı Qorki 1935-c ildən “dahi proletar yazıçının təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə” ev həbsində idi. Vışinski isə gah zəhərlənməkdən danışır, gah da deyir ki, müalicə düzgün aparılmayıb. Sonda o, anonim ekspertlərin rəylərinin üstündə dayanır ki, Qorkini böyük miqdarda ürək dərmanı verməklə öldürüblər. Nəticədə “zəhərlənmə” ilə bağlı çekist Yaqoda, Kryuçkova və Bulanovadan tutmuş, həkimlərə qədər hər kəs güllələndi...(karabakhmedia.az)

Aleksey Boqomolov
Tərcümə etdi: Gülər


Etiket:
Xəbərlər

39 il əvvəl Parisdə Türkiyə konsulluğunu zəbt edən terrorçu – Sislyan 1988-də İrəvanda baş nazirlər kimi qarşılanıb.  

11.08.2020

Erməni deşifrəsi: Paşinyanın üzünə vurulan tarix silləsi

09.08.2020

Şərqli kənizin oğlu: Da Vinçinin Azərbaycan kökləri
 

08.08.2020

Ərzurumlu erməni qatil – o, Los-Ancelesdə türk diplomatları aldadıb görüşə çağırıb və... güllələyib.  

07.08.2020

102 ilin xatirəsi: Sanki Nuru Paşa qayıdır...

06.08.2020

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

QHT həssas qrupları diqqətdən kənarda qoymadı.  

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyi

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020

ŞƏKİ ÜSYANI İşğalçı rusiya ordusuna bitməyən nifrətin dastanı.

11.07.2020

Prezident İlham Əliyevin çağırışına uyğun olaraq YAP tərəfindən “Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış toponimlərimiz” kitabı nəşr olunub.

09.07.2020

İKİ DİLLİLİK (BİLİNGUALİSM)

08.07.2020

Alman qəzeti İrəvan xanlığından nə yazıb?

08.07.2020

Nazim Hikmətin yeni şeirləri tapıldı -FOTOLAR

06.07.2020

Hitleri qəzəbləndirən, fransız və rus idmançıları peşman edən “Borçalı şiri”

04.07.2020

Semaşko”nun həkimi Hicran Mustafayeva: “Mən cəhənnəmi yerdə gördüm”

04.07.2020

Nazir mənzilindən sürgün düşərgəsinin barakına – Gözəl yazıçı xanım 18 il boyunca iztirablar çəkib.

03.07.2020

Cek Londonun pandemiya ilə bağlı öncəgörməsi
 

02.07.2020

"SÖZÜN XAQANI” HAQQINDA SÖZ  

30.06.2020

Həsən bəy Zərdabinin ailəsi haqqında bilmədiyiniz – Faktlar

28.06.2020

Ermənistanda yetişdirilən “Azərbaycan Türkləri”

28.06.2020

26 iyun Azərbaycanın Milli Ordu Günüdür

26.06.2020

Ağcabədinin Salmanbəyli kəndi Şaumyanın silahdaşının adını daşıyır - ARAŞDIRMA

25.06.2020

Anadoluda erməni etnosu necə ortaya çıxdı?-Şahlar Hacıyev

24.06.2020

Kremlin məmurlarının ölümündə Andropov müəmması-SSRİ tarixinin sirli hadisələri...

23.06.2020

Ermənilər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən uğurlu diplomatı haqda ARXİVLƏRİ AÇDILAR

22.06.2020

Buhenvald düşərgəsində əsirlərə cəhənnəm əzabı yaşadan ər-arvad – biri həşərilik edib, o biri sifilis tutub.

21.06.2020

Nuh yurdu Naxçıvanı erməni hücumlarından qoruyan xilaskar

20.06.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

18.06.2020

Xalqın ən birinci günahı kitab oxumamaqdır.

18.06.2020

Kompleks yanaşma olmazsa, virus pik həddə çatacaq..." - ATU-nun dosenti ilə MÜSAHİBƏ

17.06.2020

15 İyun - Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin xilas günüdür

15.06.2020
Bütün xəbərlər