Qarabağın qədim türk tayfası olan dondarlar

10:54 / 22.02.2020
Baxılıb: 728

Qarabağın qədim elatlarından biri də dondar türkləridir.

Onlar haqqında ilk məlumat yunan müəllif Hekatey (miladdan əvvəl 5-ci yüzillik) verir. Miladın ilk çağlarında yaşamış Strabon, Plini, Tatsit və Pentarx da dondarlar haqqında maraqlı məlumatlar qeydə alıblar. Latışev qeyd edir ki, dondarlar indiki Kuban çöllərində yaşamışlar. Dondarlar mənşəcə ən qədim türk tayfalarından sayılır və onların Albaniyada, o cümlədən Qarabağda məskunlaşmalarına bu ərazidə mövcud toponimlər sübut edir.

Qubadlı və Tovuz bölgələrində Dondarlı adlı kəndlər var. Onların əhalisi türklərdən ibarətdir.

Qazax bölgəsində Dondardağ adlı dağ var, Şabrandakı Qala-Dondarın xarabalıqları indi də qalmaqdadır. Həmin bölgənin Baş Əmirxanlı kəndində həmin bulaq indi də durur və yerli əhali tərəfindən Dəndər bulaq adlanır.

Diqqət çəkən cəhət budur ki, Şuşa toponiminin açımı məhz dondarlarla bağlıdır. Bəs Şuşa sözü Qarabağda nə vaxtdan işlədilir və nəyi ifadə edir?

Bu suala cavabı antik müəllif Tatsitin əsərlərində rast gəlirik. Şimali Qafqazda yaşayan dondarların mərkəzi şəhəri Şoşu adlanırdı. Miladın 3-4 cü yüzilliklərdə hunların tərkibində olan tayfalar, o cümlədən dondarlar hunlarla birgə Qafqaz Albaniyasına edilən yürüşlərdə iştirak etmişlər. Çox ehtimal ki, bu səfər zamanı dondarlar Qarabağa da gəlmiş, məskunlaşmış və yaşadıqları məkanlardan birinin adını Şoşu olaraq adlandırmışdı. Sonralar fonetik dəyişikliyə uğramış Şoşu indiki formasına – Şuşaya çevrilir. Bu fikri Qarabağda yerləşmiş türk soylu tayfalardan ; sak, peçeneq, kəngər, berendey və başqalarının gəlişi və onların adlarıyla çoxsaylı toponimlər təsdiq edir.

Maraqlıdır ki, 1727-ci ilin dövlət sənədlərində Şuşi adlı kənd Qarabağ düzündə (Ağcabədi bölgəsi), Şoşu isə Qarabağın Çulundur mahalında (Mehri bölgəsi) və indiki Dondarlı (Quba bölgəsi) qeydə alınır. Beləlklə, vaxtilə Şimali Qafqazda məskunlaşmış, sonra isə Albaniya torpaqlarına, o cümlədən Qarabağa axın etmiş sondar, sak, peçeneq, kəngər tayfalarının adları yaşadıqları ərazinin coğrafiyasında öz əksini tapır. Hunların adı ilə bağlı Hunaşen etnonimi də Qarabağda (Xocavənd bölgəsi) məlumdur. Dəşti qıpçaq çölündə Suqnak şəhərinin adı ilə Qarabağda Siqnak toponimi (Xocalı bölgəsi) , İdil şəhərinin adı ilə əlaqədar isə Xocavənddə Ədilli toponimi yaranmışdı

Tural HƏMİD
Mənbə: Aydın Qarabağlı -Qarabağ, onun qədim tayfaları və toponimləri (səhifə 55)


Etiket:
Xəbərlər

İlhamə Nasirin hekayəsi - Xudaverdi

24.05.2020

Rusiya Qars müqaviləsini uzadacaqmı? - Ermənistanın Naxçıvana iddialar

23.05.2020

Belarusun “Şərəf”li azərbaycanlısı
 

22.05.2020

İrəvan xanlığının varisi Bakıda: nələr danışdı? - Müsahibə

22.05.2020

Azərbaycan qadını. Həmidə xanım Cavanşir

21.05.2020

"Müqəddəs Məryəm və Müqəddəs körpə İsa Məsih"... Bu əsərin çox maraqlı tarixçəsi var.

20.05.2020

Poçt göyərçinləri məktubu neçə daşıyırdı?

19.05.2020

Laçınsız 28 il

18.05.2020

Kürəkçay sazişinin orijinalı tapıldı; ermənilərin Qarabağda izi-tozu olmayıb

16.05.2020

Tanıdığımız və tanımadığımız Vəli Axundov

15.05.2020

Dünya ayağa qalxdı - İrəvan və Zəngəzur Azərbaycana qaytarılacaq - Müqavilə QÜVVƏSİNİ İTİRİB

14.05.2020

"M.Ə.Rəsulzadənin oğlu Azər Rəsulzadə ilə Qazaxıstanda görüşlərim" - Nəsiman Yaqublu

14.05.2020

İrəvan da daxil olmaqla Arazın hər iki tayının Azərbaycan adlandırlması ilə bağlı daha bir sənəd

13.05.2020

Zərdüştlük dini

12.05.2020

Peyğəmbərlər (ə) haqqında bilmədikləriniz

11.05.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN (İRƏVAN) RESPUBLİKASI ELAN OLUNDU.

10.05.2020

Bu gün Ümummilli lider Heydər Əliyevin doğum günüdür

10.05.2020

Göyçə həsrətli veteran - Fotolar

09.05.2020

Faşizm üzərində qələbədə Azərbaycan böyük töhfələr verib

09.05.2020

GÖYÇƏDƏN BAŞLAYIB AMERİKADA BİTƏN YOL        

09.05.2020

Şuşanın ən son görüntüləri - FOTOLAR

08.05.2020

8 May Qarabağın ürəyi Şuşanın işğalı günüdür

08.05.2020

1937-ci ildə həbs edildi, sevdiyi qadını güllələdi, oğlunun boş tabutunu basdırdı... - Bağırov haqqında qeyri-adi faktlar

07.05.2020

Tabu - Rəşid Bərgüşadlı

07.05.2020

Mümkünmü ayırsın bizi "İNCİL" İLƏ "QURAN"?

06.05.2020

İrəvan əhalisinin tərkibinin dəyişdirilməsi

05.05.2020

Fərqanə Mehdiyevanın məşhur şeirləri 

03.05.2020

Cümhuriyyəti yıxan adam – ARAŞDIRMA

02.05.2020

BARBAROSDA QƏTL

01.05.2020

Vətənə və xalqa xidmət nümunəsi

01.05.2020

Bu gün Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında tələbə və müəllimlərin güllələnməsindən 11 il keçir.

30.04.2020

Zaur Ustac – qələmdar olmaq missiyası

29.04.2020

Vladimir İliç Ulyanov...

29.04.2020

İrəvanda qalmayan xalın sirri: Bir mahnının tarixi-ARAŞDIRMA

28.04.2020

Professor Abuzər Xələfov və Azərbaycan kitabxanaşünaslıq elmi

28.04.2020

Avropanın Türkiyədəki gizli erməni casus şəbəkəsi - Tarixi faktlar

27.04.2020

Milli Qəhrəman Albert Aqarunovun doğum günüdür

25.04.2020

KQB-nin təklifini rədd edib süpürgəçi işləyən şərqşünas

25.04.2020

Heydər Əliyev Göyçədə – Heç kimin bilmədiyi FAKT - FOTO

24.04.2020

"Azərbaycan bu bəlanı da dəf edəcək” - Ağalar Vəliyev

24.04.2020

Mənim bir dostum var - Aida Eyvazlı  

23.04.2020

Əhliman Əmiraslanov: “Ölkə Prezidenti üçün əhalinin sağlamlığı bir nömrəli prioritet məsələdir” 

23.04.2020

Tikanlı cığırlar (esse)

22.04.2020

BÖYÜK NƏRİMANLILAR SİLSİLƏSİNDƏN HƏTƏM MÜƏLLİM ƏLİ oğlu ƏKBƏROV

22.04.2020

HƏSƏN XƏYALLININ ŞEİRLƏRİ

21.04.2020

1-ci vitse-Prezidentə səhiyyənin roluna göstərdiyi diqqət və həssaslığa görə təşəkkür etdilər

21.04.2020

Hitlerin əsgəri, Stalinin məhbusu olan Azərbaycan aşığı

20.04.2020

Əziz Yazar "Qiyamət" qopardı

19.04.2020

Tofiq Abdullayevin şeirləri

18.04.2020

KORONAVİRUSLA MÜBARİZƏNİN STRATEGİYA VƏ
TAKTİKASI  

18.04.2020
Bütün xəbərlər