Nuru Paşanın Bakı və İstanbul türklərini evləndirmə təşəbbüsü - Bakıdan İstanbula göndərilən gizli məktub

13:37 / 10.03.2020
Baxılıb: 566

Nuru Paşa haqqında Azərbaycanda demək olar ki, bilməyən çox az adam var. Onun 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun komandanı kimi Azərbaycana gəlməsini, Bakını daşnak-bolşevik əsarətindən azad edən bir qəhrəman olduğunu yeddidən yetmişə hər kəs bilir. Nuru Paşa ilə bağlı bir çox xatirələr, əhvlatlar bu gün də dillər əzbəridir...

Biz də marağımızdan dolayı o dövrə aid arxiv materialları ilə maraqlandığımızdan qarşımıza Türkiyəli araşdırmaçı-yazar Atilla Oralın “Nuri Killigil” kitabından Nuru Paşanın bacısına yazdığı məktub çıxır. Atilla bəy məktubun giriş hissəsində yazır: “Nuru Paşa Batumda həbsdə olduğu ingilis həbsxanasından qaçdıqdan sonra Azərbaycana gəlir. 22 sentyabr 1919-cu ildə böyük bacısı Hasene xanıma yazdığı məktubda Azərbaycan Türk gəncləri ilə İstanbuldakı Türk qızlarını evləndirmə təşəbbüsü ilə çıxış edir. Bu məsələdə bacısının da kömək etməsini istəyirdi”.

“Gözəl bacım!

Mənim üçün çox narahat olduğunu bilirəm. Doğrudan da keçmiş zamanlarım üçün narahat olmağa dəyər. Fəqət, çox şükür, bu gün hər zamankından rahat və sakitəm. Allah doğru qulunu heç vaxt tək qoymaz. Mən vicdanımdan rahat olduğum üçün Allahın da inayətindən əminəm. Artıq bundan sonra narahat olacaq bir şey yoxdur. Qeyri-müəyyən bir müddət üçün bəlkə sizləri görə bilməyəcəyəm. Hər halda mən gələ bilməsəm də, bəlkə siz gələrsiniz. Mənim gedəcəyim yer sizə bildiriləcəkdir. (Düşünürəm ki, məktubumu oxuduqdan sonra etibarlı yerdə saxlamanız, ya da yandırmağınız uyğun olar.)

Bacım, vətənimizin düşdüyü vəziyyət dözülməz deyilmi? Mənə də dəstək olanlar yenə bizdəndir. Bax, bu üzdən də ölənə qədər millət yolunda çalışmağı əhd etdim. İndi sən də ailəmizin qadın bir üzvü olaraq bu fəaliyyətə qoşul.

Bacım, Türklük Qərbdən yox, Şərqdən doğacaqdır. Siz Azərbaycanı, Türküstanı çöllük, biyaban saymayın. Oralarda elə şəhərlər var ki, Viyanadan heç fərqi yoxdur. Fəqət oraların təhsili öz əllərində olmadığından türkcə yazıb oxumaqda və düşünməkdə bizdən geridirlər. Sonra buraların rusca tərbiyə alan xanımları bizim kəndlilərə bənzəyirlər. Bax indi bu kiçik xanımları da milli tərbiyə ilə yetişdirmək İstanbul xanımları üçün bir milli vəzifədir. Zənn edirəm ki, bu gün yazıb-oxuması olan çox sayda İstanbul xanımları var. Bahalıq və müharibə səbəbindən bir çoxları böyük əngəllərlə öz dolanışıqlarını təmin etməyə çalışırlar. Həmin bu gənc xanımlardan bir neçəsi cəsarət edib bir aylıq təcrübə keçmək üçün Azərbaycana - Bakıya gələ bilsələr həm özləri fövqəladə məsud olarlar, həm də buradakı qızları yetişdirərək Türk tarixinin bir qəhrəmanı olarlar.

Azərbaycanlı oğlanlar öz qızlarını oxumayıb, geriqalmış kimi görərək rus qızları ilə evlənirlər və bu surətlə də türklüklərini itirirlər.

Rus qızları bizim İstanbul qızlarının yanında heç nədir. Onlar yalnız bəzəkli gəzməyi bilirlər. Elə dəyərləri də bu qədərdir. Bizimkilərin isə həm dilləri gözəldi, həm də şux və zərifdirlər. Əsas da türkdürlər.

Azərbaycanlılar: “Ən gözəl üz bizə çirkin, biz sevərik Türk üzünü, ən gözəl söz bizə acı, biz sevərik Türk sözü” deyərlər.

Məktubu bu qədər uzun yazmaqda məqsədim, İstanbulda olan bu qədər kimsəsiz, olduqca təhsil görmüş gənc qızlarımız var. Müharibə kişilərin bir qismini apardığı kimi, bir qismini də azdırıb. Məncə İstanbuldakı qızlar oğlanlardan çoxdur. Azərbaycanda isə əksinədir. Bu halda həm millətimizi qurtarmaq, həm də İstanbulda səfalət çəkməsi ehtimal olan xanımlara yardım etmək üçün onların içərisindən həvəsi olanları Azərbaycana müəllimlik və ya digər bir vəzifə ilə gəlmələrini təşviq və idarə etməyinizi sizdən xahiş edirəm.

Pul məsələsində də Azərbaycan hər yardımı edəcəkdir. Gələn xanımların burada zəngin gənclərlə evləndirilməsi üçün burada bir cəmiyyət təşkil ediləcəkdir.

Bu məktubu indidən yazmaqda məqsədim sizlərin də hazırlıq görməyiniz üçündür. Məktubun tarixindən təxminən ayyarım sonra Bakı xanımlarından bir neçəsi İstanbula gəlib sizi tapacaqlar və bu məsələ ətrafında iş başalyacaqdır.

Bacım, həm insani, həm milli olan bu işdə yorulmadan şalışacağınızı bilirəm. Kağızda da yer qalmadı, hörmətlə əllərinizdən öpür, İffət və Faruqun da gözlərindən öpürəm.

Qardaşın

22 sentyabr 1919 (22 sentyabr 335, bazar ertəsi)

P.S. Nurun Paşa təhlükəsizlik baxımından məktubun sonunda öz adını yazmayır və imzasından fərqli imza atır.(karabakhmedia.az)

Təqdim etdi: Rəşad Sahil


Etiket:
Xəbərlər

İlhamə Nasirin hekayəsi - Xudaverdi

24.05.2020

Rusiya Qars müqaviləsini uzadacaqmı? - Ermənistanın Naxçıvana iddialar

23.05.2020

Belarusun “Şərəf”li azərbaycanlısı
 

22.05.2020

İrəvan xanlığının varisi Bakıda: nələr danışdı? - Müsahibə

22.05.2020

Azərbaycan qadını. Həmidə xanım Cavanşir

21.05.2020

"Müqəddəs Məryəm və Müqəddəs körpə İsa Məsih"... Bu əsərin çox maraqlı tarixçəsi var.

20.05.2020

Poçt göyərçinləri məktubu neçə daşıyırdı?

19.05.2020

Laçınsız 28 il

18.05.2020

Kürəkçay sazişinin orijinalı tapıldı; ermənilərin Qarabağda izi-tozu olmayıb

16.05.2020

Tanıdığımız və tanımadığımız Vəli Axundov

15.05.2020

Dünya ayağa qalxdı - İrəvan və Zəngəzur Azərbaycana qaytarılacaq - Müqavilə QÜVVƏSİNİ İTİRİB

14.05.2020

"M.Ə.Rəsulzadənin oğlu Azər Rəsulzadə ilə Qazaxıstanda görüşlərim" - Nəsiman Yaqublu

14.05.2020

İrəvan da daxil olmaqla Arazın hər iki tayının Azərbaycan adlandırlması ilə bağlı daha bir sənəd

13.05.2020

Zərdüştlük dini

12.05.2020

Peyğəmbərlər (ə) haqqında bilmədikləriniz

11.05.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN (İRƏVAN) RESPUBLİKASI ELAN OLUNDU.

10.05.2020

Bu gün Ümummilli lider Heydər Əliyevin doğum günüdür

10.05.2020

Göyçə həsrətli veteran - Fotolar

09.05.2020

Faşizm üzərində qələbədə Azərbaycan böyük töhfələr verib

09.05.2020

GÖYÇƏDƏN BAŞLAYIB AMERİKADA BİTƏN YOL        

09.05.2020

Şuşanın ən son görüntüləri - FOTOLAR

08.05.2020

8 May Qarabağın ürəyi Şuşanın işğalı günüdür

08.05.2020

1937-ci ildə həbs edildi, sevdiyi qadını güllələdi, oğlunun boş tabutunu basdırdı... - Bağırov haqqında qeyri-adi faktlar

07.05.2020

Tabu - Rəşid Bərgüşadlı

07.05.2020

Mümkünmü ayırsın bizi "İNCİL" İLƏ "QURAN"?

06.05.2020

İrəvan əhalisinin tərkibinin dəyişdirilməsi

05.05.2020

Fərqanə Mehdiyevanın məşhur şeirləri 

03.05.2020

Cümhuriyyəti yıxan adam – ARAŞDIRMA

02.05.2020

BARBAROSDA QƏTL

01.05.2020

Vətənə və xalqa xidmət nümunəsi

01.05.2020

Bu gün Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında tələbə və müəllimlərin güllələnməsindən 11 il keçir.

30.04.2020

Zaur Ustac – qələmdar olmaq missiyası

29.04.2020

Vladimir İliç Ulyanov...

29.04.2020

İrəvanda qalmayan xalın sirri: Bir mahnının tarixi-ARAŞDIRMA

28.04.2020

Professor Abuzər Xələfov və Azərbaycan kitabxanaşünaslıq elmi

28.04.2020

Avropanın Türkiyədəki gizli erməni casus şəbəkəsi - Tarixi faktlar

27.04.2020

Milli Qəhrəman Albert Aqarunovun doğum günüdür

25.04.2020

KQB-nin təklifini rədd edib süpürgəçi işləyən şərqşünas

25.04.2020

Heydər Əliyev Göyçədə – Heç kimin bilmədiyi FAKT - FOTO

24.04.2020

"Azərbaycan bu bəlanı da dəf edəcək” - Ağalar Vəliyev

24.04.2020

Mənim bir dostum var - Aida Eyvazlı  

23.04.2020

Əhliman Əmiraslanov: “Ölkə Prezidenti üçün əhalinin sağlamlığı bir nömrəli prioritet məsələdir” 

23.04.2020

Tikanlı cığırlar (esse)

22.04.2020

BÖYÜK NƏRİMANLILAR SİLSİLƏSİNDƏN HƏTƏM MÜƏLLİM ƏLİ oğlu ƏKBƏROV

22.04.2020

HƏSƏN XƏYALLININ ŞEİRLƏRİ

21.04.2020

1-ci vitse-Prezidentə səhiyyənin roluna göstərdiyi diqqət və həssaslığa görə təşəkkür etdilər

21.04.2020

Hitlerin əsgəri, Stalinin məhbusu olan Azərbaycan aşığı

20.04.2020

Əziz Yazar "Qiyamət" qopardı

19.04.2020

Tofiq Abdullayevin şeirləri

18.04.2020

KORONAVİRUSLA MÜBARİZƏNİN STRATEGİYA VƏ
TAKTİKASI  

18.04.2020
Bütün xəbərlər