İstedadlar sorağında - Rəşid Bərgüşadlı

17:48 / 05.01.2019

Ən yaddaqalan ad günüm
(hekayə)

Qrup yoldaşlarıma baxanda mən bir qədər arsız idim. Çoxu hələ “pozulmamış” saf uşaqlar idi deyə imtahana hazırlaşmayan uşaqların pulunu özüm yığıb verirdim müəllimlərə. “Elmi kommunizm” imtahanına isə heç birinin hazırlaşmaq həvəsi yox idi. Həm də sovet höküməti dağılhadağıldaydı və qulağımız çalmışdı ki, yuxarı kursun tələbələri “elmi kommunizm”, “fəlsəfə” və “SovİKP tarixi” imtahanlarında dikbaşlıq etməyə başlayıblar. Seyfulla müəllim qıvraq tərpənib özü məni yanladı, dedi ki, adama 5 manatdan yığaq, – Əvvəlki imtahanlardan kimin qiyməti nə olubsa, mən də eyni qiyməti yazacağam.

Uşaqlar razılaşdılar. Mən də qiymət kitabçalarını topalayıb verdim müəllimə. Bircə Bəhmən dedi ki, üstündə pulu yoxdu, axşam yataqxanaya gətirəcək. Xülasə, Seyfulla müəllimə boyun oldum ki, pulunu sabah verəcəyəm. Axşam 23 nəfərin 115 manatı cibimdəydi. Təbii ki, xidmət haqqı olaraq mənim qiymətim pulsuz olmalıydı.
Ertəsi gün yatıb qalmışdım. “Qoca kommunist yəqin ki, kafedranın dəhlizində var-gəl edir indi!” – əl-üzümü tələsik yuyub geyindim. İnstituta yollandım. Yolda hər dəfə cibimdəki pula toxunanda əlimin içi gicişirdi. Yasamaldan düşəndə qarşıma qəddi əyilmiş, kirli pencəyinin ətəyi dizlərinə sallanan, saçları pırtlaşıq, kir-pasax içində bir dilənçi əl uzadıb çörək pulu istədi məndən. Ayağında boğazlı çəkmə vardı və sağ tayının böyrü yırtılmışdı. Çeçələ barmağı bu yarıqdan eşikdə qalmışdı. Əynindəkilərdən bircə dama-dama köynəyi abırlıydı. 45-47 yaşı olardı, hardasa, Səfa əmimlə yaşıd idi. Elə bir suyumu da əmimə oxşayırdı. Bu yaşadək dilənçi görməmişdim. Nə edəcəyimi bilmədim. Əlimi cibimə soxub pulu bərk-bərk qarmaladım. Rayonda sofu, kəndirbaz, qalayçı görmüşdüm, amma dilənçi görməmişdim. 
– Allah xatirinə, dünəndən dilimə bir loxma dəyməyib, varındırsa, beş qəpik ver, qardaş... – mil kimi qarşısında dayanıb lal olmuşdum. Bəlkə də qorxurdum, bunu indi yadıma sala bilmirəm. Çox eşitmişdik ki, şəhərdə tanımadığına yaxın durmazlar, başını bişirib adamın cibini soyanlar varmış. Bir onu dəqiq bilirəm ki, kişi məni ovsunlamışdı. Universitetin yataqxanalarının həyətindəydik. Dilənçinin arxa tərəfindəki “Yeməkxana” lövhəsi mənə gəl-gəl deyirdi. 
– Bircə dəqiqə gözləyin, içəridən bir şey alıb gəlirəm – tərəddüdsüz yeməkxanaya girdim. Utandım onu içəriyə aparmağa, dedim birdən üst-başına görə ikimizi də qovarlar. “Bəlkə də elə yeməkxanadan qovublar yazığı” – çörəyin arasını yardırıb içinə iki kotlet qoydurdum. Bir şüşə də limonad aldım, – “Uzağı Seyfullaya deyərəm ki, Bəhmən pul vermədi” – onsuz da hamıya dünəndən qiymət yazmışdı. “Nə yaxşı dünən yığılan pulları məndən almadı? Yoxsa ilk dəfədir rüşvət alır bizim kommunist?” – müəllimi yola verəcəyimə güvənirdim. Əlimdəki çörəyi görəndə gözünə işıq gəldi, qəddi sevinclə dikəldi. Çörəyi ona verəndə mənə elə gəldi ki, doluxsunub, bir az dindirsəm gözləri dolacaq. 
– Allah köməyin olsun, qardaş. Bilmirəm necə təşəkkür edim sənə... Sən Allah, incitdimsə, yolundan elədimsə, bağışla məni. 
– Nə incitməyi, əmi, xoşdur... – yox, arsızlığım vardısa, saflığım da qalırmış o vaxtlar...
– Tələbəsən?
– Hə, inşaatda oxuyuram.
– Adın nədir?
– Bəhruz.
– Çox sağ ol, Bəhruz – çörəyi aralayıb içindəki kotletə baxdı və limonadın ağzını açdı. Bir qurtum aldı. – Siqaretin olmaz?
– Yox, çəkən deyiləm.
- Yaxşı eləyirsən... Məni elə çəkmək saldı bu günlərə... – bunu dilinin altında mızıldadı sanki, amma mən eşitdim. 
Uzun pilləkəndən enən iki tələbənin biri siqaret çəkirdi. Yanımıza çatanda üzümə üz qatıb bir siqaret istədim ondan. Siqareti dilənçiyə uzatdım. Oğlandan kibrit alıb hələ yandırdım da. O dərin bir qullab vurub tüstünü çiynimin üstündən püflədi. Deyəsən dodaqları papirosa həsrət idi. Siqaretin adını oxudu, – “Vikeroy”... – niyəsə gülümsündü. İkinci qullabı lap ürəkdən sümürdü. – Sənə bir şey deyə bilərəmmi, Bəhruz? 
– Əlbəttə, buyurun...
Amma o bir qədər tərəddüd içində düz gözlərimin içinə baxdı, dodaqları səyridi. 
– Niyə insanlar bu qədər zalımdır, Bəhruz?.. Həyat zalımdır, bəs insanlar, onlar niyə zalım olsunlar axı? Bu gözəl dünyada yaşamaq niyə bu qədər zülm olmalıdır səncə? Gündə bilirsənmi neçə adam mənim yanımdan ötüb keçir? Üzümə də baxmırlar, adam saymırlar məni. Ya mən? Bilirsənmi gündə neçə nəfərin yanında dikəlib dururam?.. İnanarsanmı ki, mənim də ailəm vardı – arvadım, uşaqlarım?.. Mən onlara istədikləri ər, ata ola bilmədim. Bircə dəfə büdrədim, yıxıldım. Əlimdən tutub qaldıran olmadı. Deyək ki, bir səhf elədim. Bəs geri dönmək üçün milyon kərə yalvardım axı! Tövbəm niyə kara gəlmədi? Hə?.. Bəs qonşularım? Axı onlara çox köməyim keçmişdi, bilirdilər ki, şərəfsiz, alçaq, nadan adam deyiləm. Niyə biri mənə qahmaq çıxmadı? Hamısı məhkəmədə üzümə durub mənə narkoman dedi, evimi əlimdən alıb verdilər arvadıma. Olsun, neyləyirəm evi əgər ailəm yanımda olmayacaqsa. Bəs təqaüdüm? Axı 20 il zabit olmuşam, milyon dəfə qabıq dəyişmişəm ailəmi dolandırmaq üçün. Hələ dostlarım, qohumlarım... Məni adam yerinə qoymayan ilk onlar oldular. Dövlət, hələ dövlət də məni it yerinə qoymadı! Kimsəsizlər evinə yaxın burxmadı. Bədənim, içim yara-xoradır bütöv. Allah şahidimdir ki, onların hamısının istədiyi kimi olmağa çox cəhd elədim. İndi isə alınmır, daha bacarmıram. Çünki qırılmışam, sınmışam, içdən yıxılmışam mən. Təsəvvür edə bilərsən ki, mənim də qürurum var? Hə. Var, mənim qürurum var, məni məhv edən qürurum... Var... – siqaret yarıya qədər yanmışdı. Külünü çırpıb sonadək sümürdü, tüstünü xeyli ciyərlərində saxladı. Kötüyünü qoxlayıb tulladı. 
– Üzr istəsəm, yalvarsam, ayaqlarına döşənsəm bağışlayarlarmı bunca illərdən sonra? Yox! Bağışlamırlar! Unutmurlar keçmişi. Yanlışımı hələ də üzümə çırpıb itələyirlər məni. Yaralarımı göstərirəm, dərdlərimi anladıram, dinləmirlər məni. Anlayırsan, dinləmək yox e, üzümü görmək istəmirlər. Ətrafdakı insanlar... “Mənə yardım edin, acam, xəstəyəm, ölürəm!” – deyirəm, mənə bulaşmamaq üçün ətəklərini çəkirlər. Hara tələsir bu insanlar, Bəhruz?! Axı niyə bu qədər laqeyd olub insanlar? Arvadıma deyirəm ki, ölürəm, məni dəfn edəcək adamları axtarıram. Deyir ki, inşallah, nə vaxt gəbərirsən?! Hərdən deyirəm ki, qoy hamısı cəhənnəm olsun! Amma onlarsız bacarmıram, sanki həyatım onlarsız mümkün deyilmiş. Düz altı ildir insanlara yalvarıram çörək pulu üçün, tula payı atırlar ovcuma uzaqbaşı. Amma sən... Ayaqlarının altında ölüm, mənə kömək elə, yalvarıram! Bəlkə sən bilirsən həyatı yenidən başlamağın sirrini. Qurbanın olum, mənə bir şeylər öyrət. Mən tənha yaşamaq istəmirəm. Havalanıram! İnsanlıqdan çıxıram!! – o indi çığırırdı. – Axı mən fərsiz, əfəl deyiləm! Mən onlarsız heç kim olduğumu anladım, bəs onlar? Mən onların həyatında heç nəyəmmi? – ətrafa baxdım ki, görüm bizi izləyənlər varmı. İncəvara, kimsə yox idi. – Məni bircə anam sevirdi. O mənə hər şeyi bağışlayırdı. Öldü o. Öldü... O öləndən sonra bu dünyada mənə olan bütün sevgilərin də kökü kəsildi – artıq o hönkürtüylə ağlayırdı. Devikdiyimi, qorxduğumu özü də hiss elədi. Biləyimdən tutub ehmalca məni yaxındakı ayaqqabı təmiri köşkünün yanına çəkdi. Qolumdan sivrilib bordürün üstündə oturdu. Limonadı və çörəyi daşın üstünə qoyub gözlərini sildi, – Bağışla, min kərə üzr istəyirəm, Bəhruz! Naqqallıq elədim, bağışla! Get, sən dərsə gecikərsən... Çox sağ ol, hər şeyə görə çox sağ ol. Mənə etdiyin bu yaxşılığı heç vaxt unutmayacağam. Allah başından töksün, qabağına xeyir çıxsın... Matım-qutum qurumuşdu. Bu əməlli-başlı tilsim idi. Bu adam məni toruna salmışdı. Bilmirəm, hissləri yalan idi, saxtakarlıq edirdi, yoxsa gerçək, amma mən insan toruna düşmüş sərçədən betər idim. 
– Dur gedək! – içimdən gəlirdi bu səs.
– Hara? – gözlərində məsumluq, sonsuz bir hüzn vardı.
– Bu gün mənim ad günümdür, gedək birlikdə qarnımızı doyurub bu dünyanın dadını çıxaraq! – yalan deyirdim, mən yanvarın 5-də doğulmuşdum. Üzü güldü. Limonadı başına çəkib boş şüşəni divarın dibinə qoydu, çörəyi yerdən tapdığı köhnə salafana büküb köşklə divarın arasında gizlətdi. Diqqətlə üzümə baxdı yenə, – Doğru deyirsən, ad günündür?
– Hə. Həm də bu gün heç kimlə görüşmədən şənlənmək istəyirəm.
Qırışığı açıldı, – Allah səni göydən yetirdi mənə. Şükürlər olsun sənə, xudaya! Gedək. Gedək sevinməyə.
O gün axşamadək birlikdə əyləndik, o ki var dərdləşdik. Vahid mənə bütün həyatını danışdı. Gecə ayrılanda o mənə bir şeyi etiraf elədi, – Bu gün bircə arzum vardı paslı ürəyimdə – qarnımı doyurandan sonra intihar etmək. Amma sənin sayəndə yaşamağa, səhvlərimi düzəltməyə bir də cəhd edəcəyəm. Çox sağ ol, Bəhruz. Çox sağ ol ki, yaxşı insan kimi qarşıma çıxdın. Dünyanın yaşamalı dünya olduğunu xatırlatdın mənə.
Amma deyəsən o məni aldatdı. Mən Vahidi bir daha görmədim. Bilmədim, ailəsinəmi qovuşdu, yoxsa qarnını doyurub intiharmı etdi...


Etiket:
Xəbərlər

Heç kim və heç nə unudulmur – Milli Qəhrəman İbrahim Məmmədov haqqında müsahibə

17.01.2019

Kino tarixi - "Ögey ana" filmi ilə bağlı maraqlı faktlar

16.01.2019

Doğmaları şəhid olan tanınmışlar – SİYAHI

16.01.2019

Adı dastanlaşan el qəhrəmanı

15.01.2019

Noradüz kəndi

15.01.2019

Çaldıran döyüşü haqqında 11 mif

15.01.2019

Qeyri-adi tarixi faktlar
 

14.01.2019

Müəllimə işləyən bacısına Mikayıl Müşfiqə görə atılan şər 

14.01.2019

Tələbə Taqımı

13.01.2019

Nəsimini diri-diri soymayıblar

13.01.2019

Kino aləmi  - Rejissor Kim Ki Duk

12.01.2019

99 il öncə Azərbaycan Parisdə necə tanıdıldı?

12.01.2019

XX əsr Urmiya soyqırımı.

11.01.2019

İstedadlar sorağında - Aygün Sadiq  

11.01.2019

Mirzə Cəlil və general Tağıyev

10.01.2019

Salatın Əsgərovanın qətlinin TƏFƏRRÜATI...

10.01.2019

Zəlimxan Yaqubun şeirləri

09.01.2019

İftixar Piriyev: "1928-ci ildə sovet hakimiyyəti zamanı İrəvan teatrına dövlət statusu verilib"

08.01.2019

Stalin yəhudilərə niyə nifrət edirdi?

08.01.2019

Abbasqulu bəyin nəslindən olan məşhur CƏRRAH VƏFAT ETDİ

08.01.2019

SABAH ZƏLİMXAN YAQUB MƏZARI ÖNÜNDƏ ANILACAQ: "KİM İSTƏSƏ GƏLİB ZİYARƏTÇİLƏRƏ QOŞULA BİLƏR"

08.01.2019

Sevil Gültən  (Tərcüməçi)

07.01.2019

Göyçə mahalı haqqında məlumat

07.01.2019

Müslüm Maqomayevə qismət olmayan an – “Baharın 17 anı”

06.01.2019

Qırx günün həsrəti…

05.01.2019

İstedadlar sorağında - Rəşid Bərgüşadlı

05.01.2019

Erməni vandallarının görünməmiş vəhşilikləri

05.01.2019

Qılman İmanın şeirləri

04.01.2019

"BAHARIN 17 ANI" SƏHVLƏRLƏ DOLUDUR

04.01.2019

Oğuz türklərinin qədim yurd yeri-Loru- Pəmbək mahalı

04.01.2019

Vəfa Xanlarqızı

02.01.2019

Dahilərin ermənilər haqqında fikirləri

02.01.2019

Azərbaycan tarixini dəyişən 13 hadisə

01.01.2019

Oğuz türklərinin qədim yurd yeri-Qarakilsə rayonu

01.01.2019

Yeni iliniz mübarək.

31.12.2018

Xarici ədəbiyyat - İlya Qriqoryeviç Çavçavadze 

31.12.2018

İstedadlar sorağında - Esmira Rəhimli

30.12.2018

OĞUL oğlu - KOROĞLU

30.12.2018

Unudulmaz izlər - Gümrah Ömər

30.12.2018

Sufi ustadı Şəms Təbrizidən hikmətlər

29.12.2018

Oğuz türklərinin qədim yurd yeri-Mehri

29.12.2018

Alqayıt Məftunla acılı, şirinli günlərim

28.12.2018

“BİLQAMIS” DASTANI

28.12.2018

Xankəndi

28.12.2018

Xəstə Bayraməlinin şeirləri (1898-1952)

27.12.2018

İstedadlar sorağında: Gülnarə Mahmud 

27.12.2018

Erməni əsirliyindən film kimi qaçış – II hissə

27.12.2018

Səməd Vurğunla bağlı maraqlı əhvalatlar

26.12.2018

Qaçaq Nəbini xanəndə Hacı Hüsü ilə nə bağlayırdı?

26.12.2018

Aşıq Alının nəslinin nümayəndələri

26.12.2018
Bütün xəbərlər