Daşaltı əməliyyatı ermənilərin dili ilə

18:17 / 26.01.2020
Baxılıb: 2022

25 yanvar 1992-ci il axşam saat 20:00 radələrində başlanmış Daşaltı əməliyyatı bu gün də öz aktuallığını və daxilindəki müəmmalı vəziyyətini əhəmiyyətli şəkildə saxlayır. Yalanlar daxilində əsaslı bir doğrunun olması prinsipi ilə Daşaltı əməliyyatının kölgədə qalmış hisəsini yəni, erməni tərəfinin əməliyyat haqqında məlumatları aydınlaşdırdıq. Daşaltı əməliyyatını keçirmək,ümumiyyətlə Daşaltı istiqamətinə əməliyyat hazırlamaq zəruri idimi ?

Erməni tərəfinin verdiyi məlumata görə bu əməliyyat Azərbaycan ordusu üçün həlledici və olduqca əhəmiyyətli bir döyüş idi. Polkovnik Vahan Arseyan və Arkadi Ter-Tadevosyan Daşaltı döyüşü ilə bağlı xatirələrində əməliyyat daxilində bir çox müəmmalı hissələri açır. Həyata keçirilən əməliyyata sabiq müdafiə naziri, general-mayor Tacəddin Mehdiyev özü birbaşa rəhbərlik edirdi. Əməliyyatda Azərbaycan Ordusunun ilk yaranmış könüllülərdən ibarət 3 bölüyü və Şuşa şəhərinin müdafiə taborunun döyüşçüləri iştirak edirdi. Edilən hücumun uğursuzluqla bitməsi ermənilərin Daşaltını ordumuz üçün “Qanlı Dərə” adlandırmasına səbəb oldu. Əməliyyatda iştirak edən döyüşçülərimizi həqiqətən də qanlı bir dərəyə, uçuruma atmışdılar.

“Şuşada yerləşən Azərbaycan müdafiə naziri Yeni ili Stepanakertdə (Xankəndi-Q.Ş) qarşılamağa hazırlaşırdı. Yanvarın 26-da Daşaltını ələ keçirmək qərara alındı. O dövrdə bizim və onların rabitəsi sovet kanalları üzərində yerləşirdi və hər iki tərəf planlaşdırılan əməliyyatlar haqqında bilirdi. Planlı hücum haqqında bilməklə biz Daşaltı üçün döyüş planı təşkil etdik, mümkün olan hissələrdə komplektləşdik, saxta mövqelər yaratdıq. Bu birinci güclü döyüş idi ki, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin fəaliyyətini parçaladı, hansı ki, plan onlar tərəfindən kifayət qədər çox düşünülmüşdü- deyə Arkadi Ter-Tadevosyan bildirir.

O,həmçinin erməni mətbuatına verdiyi müsahibəsində gülərək bildirir ki, nazir (Tacəddin Mehdiyev- Q.Ş) onun kursant yoldaşı olub. Araşdırmalara görə hal-hazırda Ermənistan ordusunun mütəxəsislərinin təlimlərinə nəzarət edən Tadevosyan həqiqətən də ilk hərbi təhsilini Bakı hərb məktəbində almışdı. Tuğ kəndinin və Şuşanın işğal əməliyyatına birbaşa rəhbərlik edən Tadevosyan müsahibəsində bir tərəfdən hücum planının yanvarın 26-da qərara alındığını bildirsədə, digər tərəfdən müdafiə üçün əvvəlcədən hazırlıq gördüklərini bildirir. Tadevosyan əməliyyat sirrinin ələ keçirilməsini isə köhnə sovet rabitə sistemləri ilə əlaqələndirir. Həqiqətənmi erməni ordu rəhbərliyi əməliyyat sirrini rabitə siqnalları üzərində müəyyən edə bilmişdi?


“Mən 1991-ci ilin sentyabrından Eçmiədzin dəstəsi ilə Hadrutda idim. Komandir Manvel Qriqoryan (1990-cı ildə SSRİ daxili qüvvələri tərəfindən seperatçı kimi həbs edilmiş və dekabr ayında həbsxanadan qaçmışdı. General-leytenant Qriqoryan 2000-2008-ci ildə Ermənistan Müdafiə nazirinin müavini oldub) idi. 1992-ci ilin yanvarında Stepanakertdən (Xankəndi- Q.Ş) Manvel Qriqoryan ilə Arkadi Ter-Tadevosyan əlaqə yaratdı və məlumat verdi ki, Daşaltı istiqamətinə azərbaycanlılar ciddi hücum planlaşdırırlar və bizim köməyimiz lazımdır.”- deyə polkovnik Vahan Arseyan bildirir. Araşdırmalara görə 1992-93-cü illərdə Eçmiədzin dəstəsi tərkibində döyüşçü kimi iştirak edən Vahan Arseyan əslində rabitə üzrə mütəxəssis idi. Belə ki,o,1982-84-cü illərdə rabitəçi kimi SSRİ qüvvələri tərkibində Suriya və Livanda olmuşdu. “Arkadi İvaniç 10 gün mənə, Şmaysa (Arakel Movsisyan-hal hazırda Ermənistan Milli Məclisinin deputatıdır), Hayrona (Hayraped Navasardyan-1989-1992-ci ildə Eçmiədzin dəstəsinin döyüşçüsü, 1992-1993-cü illərdə Eçmiədzin taboru daxilində Hava Hücumundan Müdafiə Rəisi ), Qazarinə və qardaşımız Manvel Qriqoryana zəng etdi. Xankəndində Arkadi İvaniç dedi ki, mühüm işlər var,informasiya var ki, türklər müxtəlif istiqamətlərlə hərəkət etmək və Qarabağı Hadrutla yarıya bölmək istəyirlər.”

Məlumatlara görə həqiqətən də Əsgəranın ələ keçirilməsi üçün əməliyyat planı hazırlanmışdı. Belə ki, 19 yanvar 1992-ci ildə Tacəddin Mehdiyev Şuşaya uçur. Bundan əvvəl o baş qərargahın rəhbəri, general-mayor Şahin Musayevə növbəti göstərişlərini verir.

1)Goranboy rayonunda müdafiə nazirinin müavini olan general-mayor Dadaş Rzayevin tabeliyində olan zirehli texnikanın yarısını Şuşaya doğru yerini dəyişdirmək.

2)Kəşfiyyatçı podpolkovnik Sabir Cəfərovu təcili olaraq Şuşaya göndərmək.

3)Bütün cəbhə xətti üzrə erməni qoşunlarına diqqəti yayındıran zərbələri hazırlamaq.

Əsas zərbələr Daşaltı və Əsgərana vurulmalı idi. Əsgəran əməliyyatı Daşaltı əməliyyatına köməkçi bir əməliyyat kimi düşünülmür, əsas əməliyyatlardan biri kimi qiymətləndirilirdi. Bu məntəqələrin alınmasından sonra, Qarabağdakı erməni qüvvələri iki hissəyə bölünmüş olardı, bu da gələcəkdə rəqibi hissə-hissə məhv etməyə icazə verərdi. Arseyanın sözlərindən aydın olur ki, Arkadi Ter-Tadevosyan birinci zəngi zamanı yalnız Daşaltıya planlaşdırılan hücumla bağlı məlumata sahib olub.

Tadevosyanın 10 gün ərzində ardıcıl olaraq zəng etməsi isə Əsgəran istiqamətinə hazırlanan əməliyyat planından xəbərdar olması ilə birbaşa bağlı idi.
Vahan Arseyanın sözlərinə görə o gün Hadrut Eçmiədzin dəstəsinin vahid nəzarəti altına alındı, dəstənin tərkibindəki döyüşçülər xəndəklər, sığınacaqlar və yarımqazamalar qazaraq əhəmiyyətli işlər gördülər. Lakin onları həmin fəaliyyətləri Daşaltıda həyata keçirmək üçün çağırdılar. Göründüyü kimi erməni tərəfi Əsgərana ediləcək hücumla bağlı ciddi hazırlıq görürdü.

Tacəddin Mehdiyev isə telefonla Şahin Musayevə göstəriş verir ki, cəbhənin müxtəlif istiqamətlərinə eyni zamanda müxtəlif zərbələr vurulmalı, əsas zərbə isə Əsgərana endirilməlidir. Lakin Daşaltı əməliyyatı zamanı cəbhənin başqa sahələrində erməni qüvvələrinə heç bir zərbə endirilmədi. Əmrdən iki gün sonra Şuşaya hərbi texnikanın heç biri gəlmədi. İki ədəd texnika yolda sıradan çıxaraq Laçında qaldı və daha iki ədəd zirehli texnika isə Qubadlıda qaldı. Sabir Cəfərov Şuşaya gəlib çıxmadı (guya onu tapa bilmədilər) silah-sursatlar isə əməliyyat başa çatdıqdan iki gün sonra gətirildi. Əsgəran əməliyyat planının bütövlükdə hazır olmasına baxmayaraq, əməliyyatın baş tutmaması birbaşa həmin mövqedə yerləşən komandanlığın bir araya gəlməməsi, şəxsi istək və iddialarla hərəkət etmələri ilə sıx bağlı idi.

Hadrutdan Daşaltıya göndərilən Arseyan bildirir: “Biz bildirdik ki, Daşaltıda rabitə vasitələri təmin edilməlidir, xəndəklər və yarımqazmalarla məşğul olurduq. Ərazidə bizə əsas vəzifəmiz göstərildi və biz hərəkətə keçdik. Xəndəklərin, yarımqazmaların və saxta mövqelərin yerləri müəyyən edilmişdi. Biz tək deyildik, bütün kəndin adamları kimi gecələri işləyir, gündüz bir neçə saat yatırdıq. Lakin bütün sübhü oyaq idik ki, hücum ola bilər. Kəndin dəstəsində güclə 50-80 nəfər olardıq. O günlər təklif edirdik ki, kənddən uşaqlar çıxarılsın. Onlar yox dedi, heç bir uşaq Daşaltıdan çıxmadı...”

Vahan Arseyanın verdiyi məlumata görə dinc əhali kənddən çıxmamışdı. Sual verilə bilər ki, Azərbaycan ordu bölmələri dinc əhalinin təhlükəsizliyi üçün dəhliz formalaşdırmışdımı? Belə ki, hər tərəfdən mühasirəyə alınan Daşaltıdan yeganə çıxış yolu çay boyunca qoyulmuşdu ki, dinc əhali buradan çıxsın. Arseyanın verdiyi döyüşçülərin saylarıyla bağlı məlumatlar da üst-üstə düşür. Daşaltı istiqamətində iki gün ərzində kəşfiyyat aparılmış və bu zaman təyin edilmişdi ki, Daşaltıda ermənilərin 50-60 nəfərlik silahlı dəstəsi var (köməkçi qüvvələr nəzərə alınmayıb-Q.Ş), qalanları isə mülki əhali idi.

Aşağıdakı fotoda Vahan, Hayron, Şmays, Qazar, Lernik, Hayk və Aram adlı erməni döyüşçülər var. Foto 20.12.1991-ci il tarixində çəkilmişdir. Bildirim ki, Vahan Arseyanın yuxarıda verdiyi tarixlə Daşaltıda çəkilmiş foto tarixi uyğun gəlmir. Yanvar ayında Tadevosyanın çağırışları ilə Hadrutdan Daşaltıya gəldiklərini bildirən Arseyan dekabr ayında necə olur ki, Daşaltıda foto çəkdirir (?).Təbii ki,erməni komandiləri hələ də əməliyyat haqqında bir çox məlumatları gizlədir və bilərəkdən yalan deyir. Daşaltıya gələn erməni döyüşçülər artıq dekabr ayında bütün hazırlıqları tamamlamışdılar. Daşaltı və Əsgərən əməliyyatları haqqında məlumat artıq dekabr ayında erməni tərəfinə məlum idi...

“...Manvel Qriqoryan Hadrutdan bizimlə əlaqə saxladı, lakin Arkadi İvaniç dedi ki, əhəmiyyətli döyüş gözlənilir, əgər məğlub olsaq çox şey itiriləcək və biz Daşaltıda qalmağı üstün bildik. Yanvarın 26-sı səhər saat 6-da bir az istirahət üçün gedirdik, çünki gecələr oyaq qalırdıq. Mən, Hayron və Şmays evin həyətində dayandıq və daxildən atəş səsləri eşidildi, bir də gördük ki, evlərin damlarında yerləşən heyvan yemlərini vurmağa başladılar və evlərdən yanğın çıxdı. Birinci dəfədən bütün mövqeləri tutduq, hər kəs bilirdi ki, öz mövqeyini və tərəfini müdafiə etmək lazımdır. Bu anda qadınlar da silah götürüb mübarizə apararlar. Azərbaycanlılar dağdan endilər və Daşaltıya daxil oldular. Şuşa Daşaltının üzərindədir lakin, aşağıdan biz onları susdurmağa çalışdıq. Şmays AQS-lə bilmirdi haranı vursun, bir də gördük ki, 50 metrə qədər alov yüksəldi. Aydın oldu ki ,qaz kəməri vuruldu. Sonra uşaqlar bildirdilər ki, müxtəlif mövqelərdən alov görürlər. Bu boru Gorus qaz təhcizatında idi, qısa sözlə biz Gorus qazını kəsdik. Axşam artıq hər şey səssiz idi. Bizim tərəfdən 22 döyüşçü, onlar tərəfdən səhv etmirəmsə ilk batalyondan 200 nəfər öldü ”- deyə Vahan Arseyan bildirdi.

Məlumatlardan aydın olur ki, Qriqoyan hələ də Əsgərana ediləcək hücumla bağlı tərəddüd içində idi. Tadevosyanın məhz Daşaltıya ediləcək hücum üzərində mərkəzləşməsi nəyin göstəricisi idi ?
Arseyanın dediklərindən aydın olur ki, onlar əvvəlcədən mövqelərdə yerləşərək gözlənilən hücuma hazır deyildilər. Sadəcə olaraq öncədən hazırlanmış mövqelərə yenidən yerləşmək o qədər də çətin olmamışdı. Ordumuz Şuşa istiqamətindən Daşaltıya enənənə qədər ermənilər artıq bütün mövqelərdə hazır vəziyyətdə idi.


“Döyüşdən sonra aydın oldu ki, azərbaycanlılar Daşaltıda 92 cəsəd və zirehlitexnika qoyub. Biz rabitə ilə əlaqə saxlayıb dedik ki, özlərinin cəsədlərinin arxasınca gəlsinlər -onlar 18-20 yaş arasında döyüşçülər idi- lakin onların arxasınca gəlmədilər...”- deyə Arkadi Ter-Tadevosyan bildirdi. İrs müxalifət partiyasından olan Larisa Alaverdiyan isə bildirir ki, Azərbaycan ölmüş əsgərlərin cəsədindən imtina edərək onları itgin elan edib. Onun sözlərinə görə əsgərləri dəfn etmək məcburiyyətində qalıblar. Onlar əməliyyat zamanı 22 nəfər ermənin həlak olmasını, onlardan 12 nəfərinin isə Daşaltıdan olması haqqında məlumatlar verir. Araşdırmalara görə əməliyyatın axşamı bir neçə döyüşçünün cəsədi Cıdır düzünün alt tərəfindəki “Qayalıq” deyilən ərazidən çıxarılmış,bir neçə gün sonra isə Nəbilər kəndi istiqamətində pusquya düşmüş döyüşçülərimizin cəsədləri götürülmüşdü. Ümumiyyətlə rəsmi məlumatlara görə, Daşaltı əməliyyatında Azərbaycan Ordusu 90-123 nəfər arası itki verib. Bununla yanaşı onlarla əsgər hələ də itkin düşmüş sayılır. Döyüş zamanı ermənilər də bir neçə texnika və 80-ə yaxın canlı qüvvə itirib.

Erməni məlumatlarına görə əməliyyatın keçirilmə vaxtı,yanvarın 25-i axşamı,hücumun başlanması isə 26 yanvar saat 06:30-dur. Ermənilər bildirir ki,azərbaycanlılar əməliyyata 500 nəfərdən artıq döyüşçü və 3 zirehli texnika cəlb edib. Daşaltıda erməni qüvvələrinin 60-70 nəfər olaraq Vağarşak Beybut Aruşanyanın (Daşnaksutyun terror partiyasının üzvü) başçılığı altında olduğunu bildirən ermənilər,Vağarşakın öz dəstəsiylə qüvvələrimizə qarşı 12 saat ərzində “təkbaşına” döyüşməsini təbliğ edirlər. Nəzərinizə çatdırım ki, Nəbilər kəndində olan dəstəmiz Daşaltıya doğru atəş açdıqda, Vağarşakın dəstəsi tərəfindən atəşə tutulmuşdu.

Bildirim ki, erməni tərəfdən əməliyyata birbaşa Arkadi Ter-Tadevosyan nəzarət edirdi. Köməkçi qüvvələr 1959-cu il Bakı təvəllüdlü, 1-ci batareya komandiri Bekor Aşot (Gülyan), Şuşakənddən komandir S.Hayryan idi. Şuşakəndə gedən yolu kəsməli olan ikinci tağım məhz Hayryanın dəstəsinin pusqusuna düşmüş, tağımdakı bütün əsgərlərin hamısı mühasirəyə salınaraq öldürülmüşdü. Əməliyyat zamanı ermənilərə Sığnax, Aşağı Yemişcan (Siznek) və Qızıloba (Karmirqyuğ) kəndləri ərazisindən digər dəstələri də dəstək verirdilər. Bütün bunlarla yanaşı, Daşaltı əməliyyatında ordumuza qarşı Ermənistan Milli Qəhrəmanı Yuri Poğosyan, Daşaltıda silah mütəxəssisi kimi tanınan Alyoşa Vardanyan və Türk-Azərbaycan xalqına nifətinə görə “Duşman” ləqəbi qazanmış, Xocalı və Şuşanın işğalında xüsusi fəallıq göstərmiş Vardan Stepanyan kimi şəxslər, Eçmiədzin, Daşnaksutyun kimi dəstəstələr iştirak etmişdi.

26 yanvar axşam saatlarında uğursuzluqla başa çatan əməliyyatdan sonra Tacəddin Mehdiyev Laçına gedir. 28 yanvarda Laçından gətirilmiş BTR,vaxtından gec göndərilmiş zirehli texnika və artilleriyadan istifadə edərək Daşaltı güclü atəşə tutuldu.

Həqiqətən də əməliyyat Azərbaycan qoşunlarının və əhalinin döyüş ruhuna ciddi təsir etmiş və bir müddətlik Müdafiə Nazirliyinin fəaliyyətini parçalamışdı. Araşdırmanın ilkin hissəsinə qayıdaraq yenidən sual verirəm. Daşaltı əməliyyatını keçirmək, ümumiyyətlə Daşaltı istiqamətinə əməliyyat hazırlamaq zəruri idimi?(Modern.az)

Qeyd: Fotolar döyüşdən sonra “Corbis” jurnalının müxbiri Çon Çons tərəfindən çəkilib.


Etiket:
Xəbərlər

Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərini saxta yollarla necə erməniləşdirir? - TARİXİ FAKTLAR

19.09.2020

Dünyanın bu yerlərinə milyarderlər belə gedə bilmir - Fotolar

16.09.2020

Ölüm ilgəyi

15.09.2020

Qafqaz İslam Ordusunun Bakı Zəfərindən 102 il ötür. l hissə

14.09.2020

"Türklər yeganə etnosdular, hər şeyi qanla həll ediblər, amma qansız deyillər" - 25 dildə danışan poliqlotumuz.

11.09.2020

Quba xanlığının 6-cı xanı Fətəli xan Hüseynəli xan oğlu, Roma Papası və illüminatlar.

09.09.2020

Azərbaycan - Rusiya münasibətlərinin bəzi təfərrüatları - TƏHLİL

06.09.2020

İş adamı Mətanət Süleymanzadə təltif edildi - FOTO

04.09.2020

DGTYB “Dilimiz varlığımızdır” adlı elmi-publisistik məqalələrdən ibarət kitab çap edib

03.09.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 2-ci hissə

02.09.2020

Qubadlı rayonunun işğalından 27 il ötdü

31.08.2020

30 avqust – Türkiyənin Zəfər bayramı

30.08.2020

Bu gün Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayevin doğum günüdür

29.08.2020

Ermənistan Sevr müqaviləsini niyə "diriltmək" istəyir?

28.08.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 1-ci hissə

26.08.2020

40 dil bilən, 18 aylığında qəzet oxuyan dünya tarixinin ən ağıllı insanının faciəli HƏYAT HEKAYƏSİ - FOTO

26.08.2020

Amerikadakı qohumlarımız – qızıldərililər...

25.08.2020

23 avqust Füzuli və Cəbrayılın işğalı günüdür

23.08.2020

Birinci Respublikanın rəsmi siması - Əlimərdan bəy Topçubaşov

18.08.2020

İrəvan Türk Cümhuriyyəti "Turan" partiyası yaradıldı

12.08.2020

39 il əvvəl Parisdə Türkiyə konsulluğunu zəbt edən terrorçu – Sislyan 1988-də İrəvanda baş nazirlər kimi qarşılanıb.  

11.08.2020

Erməni deşifrəsi: Paşinyanın üzünə vurulan tarix silləsi

09.08.2020

Şərqli kənizin oğlu: Da Vinçinin Azərbaycan kökləri
 

08.08.2020

Ərzurumlu erməni qatil – o, Los-Ancelesdə türk diplomatları aldadıb görüşə çağırıb və... güllələyib.  

07.08.2020

102 ilin xatirəsi: Sanki Nuru Paşa qayıdır...

06.08.2020

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

QHT həssas qrupları diqqətdən kənarda qoymadı.  

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyi

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020

ŞƏKİ ÜSYANI İşğalçı rusiya ordusuna bitməyən nifrətin dastanı.

11.07.2020

Prezident İlham Əliyevin çağırışına uyğun olaraq YAP tərəfindən “Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış toponimlərimiz” kitabı nəşr olunub.

09.07.2020

İKİ DİLLİLİK (BİLİNGUALİSM)

08.07.2020
Bütün xəbərlər