İrəvan da daxil olmaqla Arazın hər iki tayının Azərbaycan adlandırlması ilə bağlı daha bir sənəd

15:57 / 13.05.2020
Baxılıb: 978

1918-ci ildə müstəqil Azərbaycan Cümhuriyyətinin yaranması, xüsusilə də bu dövlətin adı İranda ciddi narahatlığa səbəb oldu. İran dövləti məsələ ilə bağlı Osmanlı dövlətinə etirazını bildirərək, tarixən bu adda bir dövlətin mövcud olmadığını iddia etdi.

Etirazlar İran mətbuatında da öz əksini tapdı və Azərbaycanın tarixi ərazisi ilə bağlı həqiqətdən uzaq fikirlər irəli sürülərək, Azərbaycan adının təkcə İran sərhədləri daxilindəki əraziyə aid olduğu qeyd edildi. İranda son 100 ildə müxtəlif hökumətlər, fərqli ideologiyalarla hakimiyyətə gəlsələr də dövlətin və hakim ziyalıların azərbaycanlılara və Azərbaycana qarşı olan münasibətində ciddi dəyişiklik görünməməkdədir.

1991-ci ildə Azərbaycan yenidən öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra da respublikanın adı ilə bağlı narahatlıq müxtəlif formalarda özünü göstərməyə davam etdi. Bu gün də vaxtaşırı İranda bəzi mətbu orqanların, tədqiqatçıların, bəzən rəsmilərin belə “Şimali İran”, “Aran” və “Bakı Cümhuriyyəti” kimi terminlərdən istifadə etməsinə şahid oluruq. Bu yanaşma bəzən, dərs kitablarında, hətta rəsmi dövlət sənədlərində də öz əksini tapır. Məsələn, 2016-2017-ci tədris ili üçün nəzərdə tutulan tarix dərsliklərinin birində (11-ci sinif) Arazın şimalındakı ərazinin tarixi adının Azərbaycan deyil, Arran olduğu və həmin ərazinin ən qədim dövrlərdən İran torpaqları olduğu iddia edilir. Müsavat hökumətinin Osmanlı türklərinin israrı ilə tarixi təhrif edərək “Arran” sözünü Azərbaycanla əvəz etməsi və bu ad dəyişmənin arxasında Cənubi Azərbaycana qarşı ərazi iddiasının dayandığı iddia edilir.

İddiaların doğru olmadığını göstərən daha bir sənəd

Quzeyli, güneyli Azərbaycan tədqiqatçıları müxtəlif tarixi mənbələrə istinad edərək, bu iddiaların doğru olmadığı, Azərbaycan sözünün istər Arazın cənubundakı, istərsə də Arazın Quzeyindən Dərbəndə qədər olan əraziyə aid olduğu haqda müxtəlif elmi məqalələr yazıblar.

Məsələ ilə bağlı ortaya atılan iddiaların düzgün olmadığını sübut etmək baxımından İranda hakimiyyətdə olan dövlətlərin maliyyə dəftərlərindəki qeydlər (Azərbaycan əyalətinə hansı mahalların daxil olması ilə bağlı) ən yaxşı qaynaqdır.
Qacar dövründə dövlətin bütün mühasibat-maliyyə işlərində Siaqət (Siyaq /Sayaq) xəttindən istifadə olunurdu. Bu xətti və siyaq elmini öyrətmək üçün tərtib olunan 19-cu əsrə aid “Bəhrül-Cəvahir fi elmüd-dəfatir” kitabında Azərbaycan mahallarının adı sırasında Arazın güneyindəki şəhərlərlə yanaşı, Arazın quzeyində yerləşən şəhər və bölgələrimizin adlarının siyaqət xəttindəki yazılış forması göstərilir. Bu mahala Dərbənd, Bakı, Beyləqan, Şirvan və Quba ilə bərabər Qarabağ və İrəvan da daxildir.
Kitabda ərəb əlifbası sırası ilə Azərbaycan mahallarının adları belə verilir: Urumi (Urumiyə), Əhar, İrəvan, Badkubə, Beyləqan, Təbriz, Xalxal, Xoy, Dərbənd, Salyan, Şirvan, Tarım, Quba, Qarabağ, Gəncə, Marağa, Mərənd, Salmas və Naxçıvan.

Kitabın müəllifi Əbdulvahab Şahşani İsfahanidir. Əsərin İranın “İslami Şura Məclisinin” kitabxanasında saxlanılan nüsxəsi 1861-ci ilə aiddir, lakin kitabın fərqli illərdə litoqrafiya üsulu ilə çap edilmiş nümunələri də mövcuddur.

Siaqət xətti haqqında

Bəzi alimlərin fikrincə, siaqət xətti Səlcuqlular dövründən etibarən İslam dünyasında istifadə olunmağa başlamışdır. Adı türkcə say+aq şəkilçisinin birləşməsindən ortaya gələn sayaq /siaqət xətti daha çox dəftərxana və hesabdarlıq işlərində tətbiq olunmuş və ərəb əlifbasının xətt növü olsa da, qədim uyğur yazısına məxsus bəzi cəhətlərə malik idi.(kafkassam.az)

Ümid Niayeş


Etiket:
Xəbərlər

Prezident İlham Əliyevin çağırışına uyğun olaraq YAP tərəfindən “Qərbi Azərbaycanda soyqırımına məruz qalmış toponimlərimiz” kitabı nəşr olunub.

09.07.2020

İKİ DİLLİLİK (BİLİNGUALİSM)

08.07.2020

Alman qəzeti İrəvan xanlığından nə yazıb?

08.07.2020

Nazim Hikmətin yeni şeirləri tapıldı -FOTOLAR

06.07.2020

Hitleri qəzəbləndirən, fransız və rus idmançıları peşman edən “Borçalı şiri”

04.07.2020

Semaşko”nun həkimi Hicran Mustafayeva: “Mən cəhənnəmi yerdə gördüm”

04.07.2020

Nazir mənzilindən sürgün düşərgəsinin barakına – Gözəl yazıçı xanım 18 il boyunca iztirablar çəkib.

03.07.2020

Cek Londonun pandemiya ilə bağlı öncəgörməsi
 

02.07.2020

"SÖZÜN XAQANI” HAQQINDA SÖZ  

30.06.2020

Həsən bəy Zərdabinin ailəsi haqqında bilmədiyiniz – Faktlar

28.06.2020

Ermənistanda yetişdirilən “Azərbaycan Türkləri”

28.06.2020

26 iyun Azərbaycanın Milli Ordu Günüdür

26.06.2020

Ağcabədinin Salmanbəyli kəndi Şaumyanın silahdaşının adını daşıyır - ARAŞDIRMA

25.06.2020

Anadoluda erməni etnosu necə ortaya çıxdı?-Şahlar Hacıyev

24.06.2020

Kremlin məmurlarının ölümündə Andropov müəmması-SSRİ tarixinin sirli hadisələri...

23.06.2020

Ermənilər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən uğurlu diplomatı haqda ARXİVLƏRİ AÇDILAR

22.06.2020

Buhenvald düşərgəsində əsirlərə cəhənnəm əzabı yaşadan ər-arvad – biri həşərilik edib, o biri sifilis tutub.

21.06.2020

Nuh yurdu Naxçıvanı erməni hücumlarından qoruyan xilaskar

20.06.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

18.06.2020

Xalqın ən birinci günahı kitab oxumamaqdır.

18.06.2020

Kompleks yanaşma olmazsa, virus pik həddə çatacaq..." - ATU-nun dosenti ilə MÜSAHİBƏ

17.06.2020

15 İyun - Milli Qurtuluş Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin xilas günüdür

15.06.2020

Müasir Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafının əsasında Qurtuluş məfkurəsi və Ulu Öndər Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyası dayanır

14.06.2020

Heydər Əliyev Azərbaycanın xilaskarıdır - Akademik YAZDI

13.06.2020

Qətlə yetirilən nazir, azad edilən qatil

12.06.2020

“MONQOL-TATARLAR” MƏNBƏ VƏ RƏSMLƏRDƏ SARIŞINDIRLAR

10.06.2020

Nərimanov məsələsi - Mehman Cavadoğlu yazır
 

08.06.2020

Erməni vandalizmi: Qarakilsə necə Sisian rayonu oldu? - İnanılmaz faktlar

07.06.2020

Stalin ölənə qədər Hitlerin sağ olduğuna inanırdı – İspan mediası

07.06.2020

Həm təklikdən, həm də qaranlıqdan çox qorxuram - Rəşad Səfərov

05.06.2020

Sözsüz nəğmə - Məti Osmanoğlu

05.06.2020

Ziya Bünyadov Sumqayıt hadisələri haqqında : «XX əsrin mədəni ermənilərinin vəhşiliyi budur!»

04.06.2020

"Zorakılığa qarşı zorakılıq Şərdir!"

03.06.2020

Atəşlə doludur küllərim mənim

31.05.2020

İKİNCİ MAHMUD - "Babamın dişi" (hekayə)

30.05.2020

Mirzə Ələkbər Sabirin Salman Mümtaza verdiyi ilk və son müsahibəsi

30.05.2020

Rəsulzadənin yaxın dostu olan Kəngərlinın qızı İNANILMAZ SİRLƏRİ AÇDI.

28.05.2020

"Cümhuriyyətin yaradıcıları millətimizin şərəfini xilas edərək..."

28.05.2020

Məmməd Oruc: “Səməd Vurğun olmaq istəyirdim”

27.05.2020

Müharibənin məhkum etdiyi talelər

26.05.2020

İlhamə Nasirin hekayəsi - Xudaverdi

24.05.2020

Rusiya Qars müqaviləsini uzadacaqmı? - Ermənistanın Naxçıvana iddialar

23.05.2020

Belarusun “Şərəf”li azərbaycanlısı
 

22.05.2020

İrəvan xanlığının varisi Bakıda: nələr danışdı? - Müsahibə

22.05.2020

Azərbaycan qadını. Həmidə xanım Cavanşir

21.05.2020

"Müqəddəs Məryəm və Müqəddəs körpə İsa Məsih"... Bu əsərin çox maraqlı tarixçəsi var.

20.05.2020

Poçt göyərçinləri məktubu neçə daşıyırdı?

19.05.2020

Laçınsız 28 il

18.05.2020

Kürəkçay sazişinin orijinalı tapıldı; ermənilərin Qarabağda izi-tozu olmayıb

16.05.2020

Tanıdığımız və tanımadığımız Vəli Axundov

15.05.2020
Bütün xəbərlər