Anadoluda erməni etnosu necə ortaya çıxdı?-Şahlar Hacıyev

13:40 / 24.06.2020
Baxılıb: 594

Araşdırmaçı-tarixçi Şahlar Hacıyev ermənilərin əcdadlarının Anadolu bölgəsində necə ortaya çıxdıqları barədə məlumat verərkən bildirir ki, e.ə. XIII-XII əsrlərədək Balkan yarımadasında makedoniyalılar və illiriyalılar arasındakı bölgələrdə yaşayan protohaylar, həmin əsrlərdə Kiçik Asiyaya yerləşmişlər.

E.ə. VI əsrdə Fərat çayının yuxarı axarındakı Ermən bölgəsinə gəldikləri üçün adları Bisutin yazısına düşmüşdür.

İ.M.Dyakonov isə bu tarixi VI əsrdən XII-X əsrlərə qədər qədimə çəkir, çünki o dövrdə assur yazılarında adı xatırlanan “musk” tayfalarını hay sayır. Bəzi tədqiqatçılar da hayların muşk boylarından biri olduğunu güman etdikləri üçün onların Anadoluya gəlişini XII  əsrə aparıb çıxarırlar. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, assur, urartu və yəhudi mənbələrində muşk etnonimi hayları deyil, friqləri bildirir. Əlbəttə, bu fikirlərlə o vaxt razılaşmaq olardı ki, həmin çağlara aid yazıda heç olmasa bircə hay sözü olsun, ancaq nə bölgə onomastikasında, nə də yazılı qaynaqlarda belə bəlgə yoxdur. Ancaq bu, hayların nə vaxtsa “friq-musk” boyları ilə olan əlaqəsini istina etmir. Görünür, qədim hayların içində yayılmış Friq, Muşeğ şəxs adları hay-friq və hay- muşk əlaqələrini göstərir.

IX əsrdə qafqaz dilli Urartu dövləti meydana çıxdı və bu çağlarda Suriyanın şimalına çoxlu aramey axınları başlamışdı.

Əgər hay tayfaları X-VII əsrlər arası Fərat çayının yaxınlarında olsaydı, onların adı buraları dəfələrlə ələk-fələk edən assur və ya urartu çarlarının yazılarına düşərdi. Həm də unutmayaq ki, Ərmən ölkəsi VIII-VII əsrlərdə sak-qamər türklərinin at oynatdığı ərazilərin ortasında yerləşirdi.

Friq dövlətinin bir koloniyası olan haylar bu dövlət dağılandan sonra, e.ə. VII əsrdə Suriyanın şimal-qərb bölgələrinə, Urartu dövləti dağılandan sonra isə e.ə.VI-III əsrlər arasında Diyarbəkirdən xeyli yuxarı olan qədim subarların Ermen bölgəsinə sızmışlar.

Hayların miqrasiya yolunu Balkan yarımadası-Friqiya-Şimali Suriya-Ermən və Arminiya istiqamətində olduğunu qədim tarixçilərin sözləri əsasında nəzəri baxımdan bərpa etmək olur, lakin bu miqrasiyanın tarixini dəqiq müəyyənləşdirmək çətindir, çünki həmin miqrasiya çağlarında hayların öz dilində bircə dənə də olsun söz və ya işarə yoxdurki, heç olmasa, təxmini tarixə bələdçilik eləsin.

Erməni ölkəsinin türk yurdu olmasını sübut edən faktlardan biri də hay dilindəki türkizmlərdir.

İlk dəfə bu fikri hələ 1870 də alman alimi Mordman söyləmişdir. Hətta hay dilində elə türkizmlər var ki, onlar dilin arxaik qatını əks etdirir.

Haylar Ermən ölkəsinə gələndə onların dili türk sözlərilə zənginləşdi, lakin bu dil bütövlükdə hind-avropa təbiətini saxlaya bildi, sonralar isə Xilafət dövründə Azərbaycan bölgəsinə yaxınlaşdıqca, türk dilinin təsiri altına düşüb əvvəlki formasından xeyli uzaqlaşdı.(Suveren.az)

GOYCE.AZ


Etiket:
Xəbərlər

"Arsak Qarabağla əvəzləndi, sirr deyil ki..." - Tarixçi faktları açıqladı

21.09.2020

Sosial şəbəkələrdə məşhurlaşan qazaxlı uşaq diviziyaya aparıldı - FOTOLAR

20.09.2020

Qədim türklərdə dövlət məclisləri

20.09.2020

Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərini saxta yollarla necə erməniləşdirir? - TARİXİ FAKTLAR

19.09.2020

Dünyanın bu yerlərinə milyarderlər belə gedə bilmir - Fotolar

16.09.2020

Ölüm ilgəyi

15.09.2020

Qafqaz İslam Ordusunun Bakı Zəfərindən 102 il ötür. l hissə

14.09.2020

"Türklər yeganə etnosdular, hər şeyi qanla həll ediblər, amma qansız deyillər" - 25 dildə danışan poliqlotumuz.

11.09.2020

Quba xanlığının 6-cı xanı Fətəli xan Hüseynəli xan oğlu, Roma Papası və illüminatlar.

09.09.2020

Azərbaycan - Rusiya münasibətlərinin bəzi təfərrüatları - TƏHLİL

06.09.2020

İş adamı Mətanət Süleymanzadə təltif edildi - FOTO

04.09.2020

DGTYB “Dilimiz varlığımızdır” adlı elmi-publisistik məqalələrdən ibarət kitab çap edib

03.09.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 2-ci hissə

02.09.2020

Qubadlı rayonunun işğalından 27 il ötdü

31.08.2020

30 avqust – Türkiyənin Zəfər bayramı

30.08.2020

Bu gün Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayevin doğum günüdür

29.08.2020

Ermənistan Sevr müqaviləsini niyə "diriltmək" istəyir?

28.08.2020

Hincaq erməni gizli təşkilatı 1-ci hissə

26.08.2020

40 dil bilən, 18 aylığında qəzet oxuyan dünya tarixinin ən ağıllı insanının faciəli HƏYAT HEKAYƏSİ - FOTO

26.08.2020

Amerikadakı qohumlarımız – qızıldərililər...

25.08.2020

23 avqust Füzuli və Cəbrayılın işğalı günüdür

23.08.2020

Birinci Respublikanın rəsmi siması - Əlimərdan bəy Topçubaşov

18.08.2020

İrəvan Türk Cümhuriyyəti "Turan" partiyası yaradıldı

12.08.2020

39 il əvvəl Parisdə Türkiyə konsulluğunu zəbt edən terrorçu – Sislyan 1988-də İrəvanda baş nazirlər kimi qarşılanıb.  

11.08.2020

Erməni deşifrəsi: Paşinyanın üzünə vurulan tarix silləsi

09.08.2020

Şərqli kənizin oğlu: Da Vinçinin Azərbaycan kökləri
 

08.08.2020

Ərzurumlu erməni qatil – o, Los-Ancelesdə türk diplomatları aldadıb görüşə çağırıb və... güllələyib.  

07.08.2020

102 ilin xatirəsi: Sanki Nuru Paşa qayıdır...

06.08.2020

Nasistlərə yardım edən Soros: "Mənəviyyatsız insanam" - ETİRAFLAR

04.08.2020

Vətənpərvər alim, Fəal ictimaiyyətçi

03.08.2020

Qərbi Azərbaycan İrəvan Respublikasının DÖVLƏT GERBİ qəbul olundu

03.08.2020

Azərbaycan dilinin orijinal qrammatikası 400 il sonra

03.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür
 

01.08.2020

Qurban bayramının yaranma tarixi və İslamda yayılmasının sosial aspektləri

31.07.2020

Atasını ermənilər öldürdü, qardaşı repressiya olundu, oğlu onu illərlə aldatdı - Gülməkdən ölən böyük aktyorumuz

30.07.2020

QHT həssas qrupları diqqətdən kənarda qoymadı.  

30.07.2020

Hamburqlu bar qızı necə Qdanskda türmə cəlladı oldu... - 22 yaşlı Jenni Barkman minlərlə əsiri məhv edib

29.07.2020

Abbasqulu bəy Şadlinski: Andranikə və Qareqin Njdeyə dəfələrlə qan udduran qəhrəman

28.07.2020

Jukovun sədaqətli sürücüsü – Buçindən marşal əleyhinə ifadə almaq istəyiblər, verməyib, 5 il həbs cəzası alıb.

25.07.2020

Bu gün Ağdam rayonunun işğalından 27 il ötür.

23.07.2020

Milli Mətbuat - 145 il

22.07.2020

BİZ ERMƏNİLƏRƏ NƏ VAXT QALİB GƏLƏCƏYİK?

20.07.2020

Onların hədəfi yalnız Qarabağ deyil...” – “Food City”dən erməniləri qovan İlham Rəhimov

18.07.2020

Fransız tarixçi: Bu, Paşinyan hökumətinə inamsızlığı dünyaya sübut etdi

17.07.2020

Şəhid İsmayılovla vida mərasimi keçirilir - Fotolar

16.07.2020

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

15.07.2020

Şəhidlərimizin qisası alındı - TƏFƏRRÜATLAR

15.07.2020

Elmi Araşdırmalar İctimai Birliyi

15.07.2020

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun həyat yoldaşı Sevinc Orucovanın bu gün şəhid olmuş general-mayor Polad Həşimova məktubu 

14.07.2020

Yolu Bakıdan keçən marşal – Stalinin dostu, SSRİ-nin ən uğursuz hərbçisi və ən şanslı naziri.

14.07.2020
Bütün xəbərlər