Göyçə mahalı - Abdalağalı (Görücüörən)

14:36 / 17.11.2018

Göyçə gölünün cənub –qərbində, indiki Martuni rayonunun Yuxarı Adyaman(Verin Getaşen) kəndi ilə həmsərhəd bir ərazidə yerləşən bu obanın oğuz türkləri tərəfindən binələşdirilməsinin dəqiq tarixinə işarə ola biləcək rəsmi məlumatlar məxəzlərdə əks olunmasa da, kəndin ərazisində 1988-ci il deportasiyasına qədər toxunulmamış qalan və türk memarlığı nümunəsi olduğu heç bir şübhə doğurmayan V-VII əsrlərə aid qala bürclərinin qalıqları, kəndin müasir coğrafi mövqeyindən təxminən 500-600 metr cənubdakı qayalıqlardakı qoç təsvirləri Abdalağalının eramızdan əvvəlki dövrlərə gedib çıxan qədim tarixinə şahidlik edən maddi subutlardır.

Elə kəndin əzəli adının- Görücüörən toponiminin özü də əslində çox mətləblərdən, bu obada xüsusi təlim görmüş sufi dərvişləri ordeninin, yəni gələcəkdə xəbər vermək qüdrəti ilə seçilən insanların, görücülərin olmasından; yaxud da kəndin sufi dərvişlərinin ən ali tituluna, yəni Abdal rütbəsinə layiq görülmüş konkret şəxsə məxsusluğundan xəbər verir. 1723-cü ildə Göyçə hövzəsi bütünlüklə osmanlıların nəzarətinə keçdikdən sonra tətbiq edilən inzibati bölgüyə əsasən Abdalağalı İrəvan əyalətinin Göyçə nahiyəsinin ərazisi kimi təsniflənmişdir. 1728-ci ildə təsdiqlənən və hazırda Türkiyə Respublikasının Başbakanlıq Arxivində saxlanan “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri”nin 12-ci səhifəsində kənd əzəli adı ilə, Görücüörən kəndi kimi təqdim olunmuş və onun sultan xəzinəsinə illik vergisinin 5.210 ağça həcmində müəyyənləşdirildiyinə dair qeyd aparılmışdır.

Türk ellərinin istilası zamanı tarixlə bağlı məsələlərə xüsusi diqqət yetirən və onların məhvində xüsusi amansızlıq göstərən ermənilər Abdalağalıya münasibətdə əsl xislətlərini tam çılpaqlığı ilə büruzə vermişlər. 1826-1828-ci il Rusiya-İran müharibələri zamanı Abdalağalı kəndi bir neçə dəfə əldən- ələ keçmiş və hər dəfə də yandırılmışdır. 1828-ci ildə yeni yaradılmış erməni vilayətinin tərkibinə daxil edildikdən sonra isə məhz toponimin özünün aradan qaldırılması, “abdal” kəlməsi kimi qədim bir kəlmədən yaxa qurtarmaq üçün rəsmi sənədlərdə kəndin adı təhrif edilərək “ Əbdülağalı ” kimi yazılmışdır.

İ.Şopenin tərtib etdiyi siyahılara əsasən 1831-ci ildə Abdalağalıda 532 nəfər türk yaşamışdır. Z.Korkodyanın verdiyi məlumatlardan isə görünür ki, Abdalağalı 1904-cu il qədər sırf türk kəndi kimi qalmışdır. 1905-ci ilin qırğınlarından sonra isə kəndə erməni qaçqınların ilk dəstəsi gətirilmişdir. 1918-ci ildə ermənilərin ciddi cəhdlərinə baxmayaraq, kəndi türklərdən tam təmizləmək mümkün olmamış, Abdalağalı 1937-ci ilə qədər qarışıq kəndlərin siyahısında qalmışdır. Amma bu zaman artıq demoqrafiq göstəricilər ermənilərin xeyrinə kəskin sürətdə dəyişmiş, Abdalağalı toponimi isə Ermənistan SSR Xalq Komissarları Soveti Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 3 yanvar 1935-ci il tarixli qərarı ilə dəyişdirilərək, kənd “Vağaşen” adlandırılmışdır. 1937-ci ildə isə Abdalağalının türksüzləşdirilməsi siyasəti dövlət səviyyəsində həll olundu, kənddə olan 27 türk ailəsi kolxoz qurluşunun əleyhdarı olan xalq düşmənləri qismində Qazaxıstanın Cambul vilayətinə sürgün edildilər.

SALMAN VİLAYƏTOĞLU

Təqdim etdi: İLQAR İSMAYILOV

 


Etiket: Salman
Xəbərlər

Kiçik bir zaman kəsiyində rayon mərkəzi Spitak şəhəri, qonşu kəndlər, o cümlədən Qursalı kəndimiz yer üzündən silindi- Vaqif Namazov

19.05.2019

Göy üzünün şairi

18.05.2019

Bizsiz Laçın işğaldan sonra (FOTO)

18.05.2019

Türkün qədim yurdu- İrəvan Xanlığının tarixi

17.05.2019

Bilmək və inanmaq arasında - Nəyə inanırıq, nəyi bilirik?

16.05.2019

Qoşabulaq kəndindən II dünya müharibəsində həlak olan və itkin düşən soydaşlarımız

16.05.2019

Üzeyir Hacıbəyov aşıq sənəti haqqında

15.05.2019

Ardanış kolxozu və sədrləri

15.05.2019

Həyat yoldaşı ilə birgə güllələnən Sovet İttifaqı qəhrəmanı, gənc general kimdi?

14.05.2019

Tanınmış yazıçı- publisist, vətənpərvər ziyalı

14.05.2019

“Könüllü” köçürülmə erməni xəyanəti idi

13.05.2019

Yüzilliklər boyu yaşayacaq bir abidə...

13.05.2019

Tarixin GİZLİNLƏRİ – Rus zabit Berlinə bayraq sancan Məmmədovu niyə güllələdi? – VİDEO

12.05.2019

Dastan haqqında

11.05.2019

Azərbaycanlıların deportasiyası və 1988-ci il faciəsi

11.05.2019

Bir gölün dəniz dərdi

10.05.2019

“Rütbəli erməni əyilib mənə dedi ki, atam azərbaycanlıdır...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ

10.05.2019

Dünya siyasətinin Heydər Əliyev zirvəsi

10.05.2019

“Özümü tualetə atıb boğulmaq yeganə xilas yolu idi...” –ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ

09.05.2019

GÖYÇƏNİN SAZ-SÖZ USTADLARI İKİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNDƏ

09.05.2019

Ədəbiyyatın Şuşasız Şuşası

08.05.2019

“Avtomatın qundağı ilə vurdular, düşdüm meyitin üstünə...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ

08.05.2019

Dəmir Gədəbəylinin şeirləri

07.05.2019

300 erməninin mühasirəsində: bitməyən gecə, qaranlıq lağımda itən düşmən – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ

07.05.2019

"Ermənistandan" qovulmuş Azərbaycan türklərinin sayı

07.05.2019

Kitab danışır - Xalqların və Kütlənin psixologiyası.

06.05.2019

Azərbaycan ədəbiyyatında deportasiya mövzusuna həsr olunmuş əsərlər

06.05.2019

Abbas Çayxorski - Qəribə soyadlı azərbaycanlı “Atom kralı”

05.05.2019

Azıx mağarasının müasir taleyi və “erməni dişi” - Şəhla Cabbarlı yazır

04.05.2019

Nərimanlı kəndindən ikinci dünya müharibəsində itkin düşən soydaşlarımız

04.05.2019

Sonradan sevərsən...

04.05.2019

Göyçə dedim, yaralarım göynədi...

03.05.2019

Aclıq
(Hekayə)

03.05.2019

RAMİZ RÖVŞƏN OLAN YERDƏ...

02.05.2019

Göyçə gölü, göy üzündə gözüm var

01.05.2019

Göyçə mahalında Adatəpə kəndi

01.05.2019

Görəsən mavi gözlü, şux mələyim, Göyçə gölüm bu hicrana necə dözür...

30.04.2019

Soyqırıma məruz qalan Azərbaycan toponimləri

30.04.2019

Xocalı soyqırımını törətmiş ermənini məhv edən döyüşçü - Aprel döyüşlərinin gizli tərəfi

29.04.2019

“CAMALIN GÖYÇƏKDİ BAYRAM AYINDAN” – Professor Ələddin Allahverdiyevin yazısı

28.04.2019

Allahverdi Təkləlinin şeirləri

28.04.2019

“REPATRİASİYA”... DEPORTASİYA... və yaxud GİZLİ İŞĞAL

27.04.2019

Bizim Kino - Babək

27.04.2019

Kitablar haqqında 15 maraqlı məlumat

26.04.2019

Gülzar nənə ilə Kitab bayramı

26.04.2019

İçimdən göyərən dərdimdi Göyçə…   II HİSSƏ

25.04.2019

Ermənistanda Türk toponimlərinin dəyişdirilməsi

24.04.2019

Qərbi Azərbaycan (Ermənistan) kolanıları

24.04.2019

Asif Ata. Deyimlər (“Rəmzlər” Bitiyindən)

23.04.2019

Səfəvilər dövründə Azərbaycan dili

23.04.2019
Bütün xəbərlər