İstedadlar sorağında - Nicat Həşimzadə

Şəhadət Qulun həyəcanları,  iztirabları bitmək bilmirdi. Uzun ayların işsizliyi, aclığı, arvadının həqarətli sözləri onu qocaltdı, gücdən, nüfuzdan saldı. Kişiyə gərək hamıdan əvvəl öz arvadı hörmət qoya. Arvadından hörmət görməyən kişi cəmiyyət içində də hörmətsiz olur, məsxərəyə qoyulur. Yaşlı kişilərin saatlarla şəhərin ucuz kafelərində oturub evinə getməməsinin səbəbini arvad deyingənliyində axtarmaq lazımdır. Arvad yazıq da neyləsin axı? Evdə uşaqlar yaxşı yeməklər, yeni paltarlar istəyirlər. Kişi də səhər evdən çıxır, bir də gecə qayıdır. Uşaqlar da ananın baş-beynini xarab edirlər.  

Şairlər tez-tez 28 maydakı “İşsizlər” çayxanasına yığışıb bir manatlıq çay sifariş edirlər. Gedəcək yerləri olmadığı üçün bir manata çay alıb 3-4 saat  vaxt keçirirlər. Burada çox ciddi adamlarla tanış  olmuşam. Cibləri boş olsa da, başları dolu olan bir neçə insanı tanımışam. Şəhadət Qulu qul vəziyyətinə salanlar ədəbiyyatda pulu hesabına diktə edənlər idi. Bu adamlar ədəbiyyatı monopoliyaya aldıqları üçün bütün yazar, şairləri özlərinə möhtac etmişdilər. Həqiqəti yazmaq istəyən adamları aclığa məhkum edib iradəsini sındırmağa çalışırdılar. Subay yazarlar üçün vəziyyət bir qədər dözülən idi. Evli yazarlarsa dözülməzliyin ən üst həddini yaşayırlar. Şəhadət Qul görürdü ki, səhərdən axşama, günortadan gecəyə qədər ədəbi tənqidçilər ancaq vəzifəli yazıçıları tərifləyirlər. Düşünürdü ki, ədəbi tənqidçi olduğu kimi, ədəbi tərifçi də olmalıdır. Bu iki sahə üzrə mütəxəssisləri ayrı-ayrılıqda yetişdirmək, oxutmaq, təhsil vermək lazımdır. Qonorar alan kimi bütün pullarını dostlarla yeyib- içməyə xərcləməyə öyrəşən qələm adamları evə pul apara bilmirlər. Arvad töhmətləri belə məqamlarda on qat daha təsirli olur. Şəhadət Qula kəskin yazılar yazdığına görə soyuq münasibət göstərirlər. Televiziya kanalları onu proqrama dəvət edəndə 10 dəqiqəlik danışığının 7 dəqiqəsini kəsirlər. Keçən dəfə də lap böyük axmaqlıq edib vəzifəli şair Dilxoş Dərbədəri tənqid edib. Həmin hissəni montajda kəssələr də söhbət gedib Dilxoş Dərbədərin qulağına çatıb. Dilxoş da bu dəfə dilxoşluq etmədən TV kanalın rəhbərliyinə zəng edib tapşırıq verib ki, bir də bu gədəni efirə çıxartmayın. Şəhadət qapıları üzünə öz cəsarətli hərəkətləri ilə bağlayırdı. Şəhadət bilirdi ki, Dilxoşun böyük nüfuzu var, onu qəzetlərin qonorarından, nəşriyyatların dəstəyindən məhrum edəcək. Amma yenə də tərsliyinə salıb inadından dönmədi. Şəhadət Qul onu da bilirdi ki, Azərbaycanda kitablar iki əsas qrupa bölünür:

1)      Çörək verən kitablar

2)      Çörək verməyən kitablar

Çörək verən kitablar bəzi gənc yazarların və həyasız tənqidçilərin dolanışıq yeri idi. Aclıqdan əziyyət çəkəndə çörək verən kitablar haqqında təmtəraqlı yazılar yazıb iki dənə şax yüzlük alırdılar. Arvadı tez-tez deyirdi ki, Şəhadət, qurban olum, uşaqlar aclıqdan ölür, sən də Dilxoşun, ya da Cəmal Feyzullanın kitabını təriflə, pul al, axı belə yaşamaq olmaz, bizim ömrümüz getdi, biz cavanıq, ancaq bu uşaqlar yazıqdır axı. Bax, Məşədi Kəblə Qasım nəvəsinin adını Cəmal qoyub. Bax, Məmməd Azəroğlu Cəmalın əsərləri haqqında ayrıca kitab yazdı. Dilxoşla da münasibəti korlanmasın deyə nəvəsinin adını Dilxoş qoydu. Sən niyə belə avamsan? Axı daha yaxşı yerlərdə olmaq sənin haqqındır.

-          Fatimə, birin bilirsən, beşin bilmirsən e. Bəs bu uşaqlar böyüyüb biləndə ki, ataları yaltaq, vicdansız olub, necə yaşayacaqlar? Utanıb ölüb yerə girəcəklər. Bir də ki, sənin dediyin o yaxşı yerlərin “yaxşı” qiyməti var e.

-          Bəs nə edək, necə dolanaq?

-          Bilmirəm, şərtlər çox çətindir. Nə qədər ziyalını, fikir adamını maddi ehtiyaclara məhkum edərək, çörəklə imtahana çəkərək məhv etdilər, özlərinə oxşatdılar.

Şəhadət Qul hər gecə yatanda özünə söz verirdi ki, daha heç kəsi tənqid etməyəcək. Qaşınmayan yerdən qan çıxartmayacaq. Ancaq bacarmırdı, yaltaqlığa, riyakarlığa kənardan səssizcə tamaşa edə bilmirdi.  “Yeni müsibət” qəzetinin redaktoru Uzun Çənə orden alanda Qulun bütün ümidləri məhv oldu. Şəhadət redaktor Uzun Çənəyə sonuncu mogikan kimi baxırdı. Amma olmadı, alınmadı. Bu dəfə də ümidlər daşa dəydi. Ümidlərinin daşa dəyməsi Şəhadət Qul üçün yeni hadisə deyildi. Zamanla ümidlərinin daşa dəyməsinə vərdiş etmişdi, hərdən daşa vurmağa ümid tapmayanda, ya da ümidini döyməyə daş tapmayanda darıxırdı. “Ümidlə daş” oyunu həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdi. Belə baxanda yaxşı addır a, məsələn, kimsə məşhur yas verilişinə alternativ addım atmaq istəsə, “Ümidini daşla” adlı TV proqram aça bilər. Yəqin ki, Dilxoşla Cəmalın iksindən biri bu proqrama sponsorluq edərlər. Əsas odur ki, aparıcı xanım  həyat həqiqətini Dilxoşun, Cəmalın, ya da elə hər iksinin yatağında axtarsın. Dostları ona Qul deyirlər, Şəhadəti demək istəmirlər. Zarafat bir yana, Şəhadət adı insanın məsuliyyətin birə-beş artırır. Atası oğluna Şəhadət adın ona görə qoymuşdu ki, 5 qızdan sonra oğlu olmuşdu, ata da əhdinə sadiq qalmış, Allaha təşəkkür bildirmək üçün oğluna Şəhadət adını vermişdi. “Yeni müsibət” qəzetinin redaktoru Uzunçənə mükafat alandan sonra Şəhadət Qulun daxilində nələrsə sındı, daxilində nələrsə sınsa da, mübarizəsini davam etdirmək istədi. Mübarizəni davam etdirmək istəsə də, uşaqların aclığı, Fatimənin etirazları onu cəsarətli addımlar atmaqdan çəkindirdi. Fatiməni nədəsə günahkar bilmək haqsızlıq olardı. Dövr və şərtlər çox ağır idi. Yaltaqlığın təbliğ olunduğu  və yaltaqların cəmiyyətə ziyalı kimi təqdim edildiyi şəraitdə nə qədər Fatimələr ərlərinə etiraz edirlər. Axı, qadın nə qədər ideal olsa da, övladının aclığına dözə bilmir və uşağın atasına acıqlanır.

Şəhadət evdə tək qalanda əsəbdən ağlayırdı, özünə təsəlli vermək üçün səbəb tapa bilmirdi.  Elə bu gün də qeyri-adi heç nə olmayacaq. Şair dostu Aydın Zülmətin cibinə güclə qoyduğu “Mançester” qutusundan bir siqaret çıxarıb yandıracaq və dərin düşüncələrə dalacaq, ürəyində deyinəcək:

-          Nə qədər ki, Dilxoş kimilər, Cəmal kimilər var, heç nə dəyişməyəcək, heç nə düzəlməyəcək.